સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 2.20

॥ ॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
પતિતં વીરભદ્રં તુ દૃષ્ટ્વા રુદ્રગણા ભયાત્ ॥
અગમંસ્તે રણં હિત્વા ક્રોશમાના મહેશ્વરમ્

અથ કોલાહલં શ્રુત્વા ગણાનાં ચંદ્રશેખરઃ ॥
અભ્યયાદ્વૃષભારૂઢઃ સંગ્રામં પ્રહસન્નિવ

રુદ્રમાયાંતમાલોક્ય સિંહનાદૈર્ગણાઃ પુનઃ ॥
નિવૃત્તાઃ સંગરે દૈત્યાન્નિર્જઘ્નુઃ શરવૃષ્ટિભિઃ

દૈત્યાશ્ચ ભીષણં દૃષ્ટ્વા સર્વે ચૈવ વિદુદ્રુવુઃ ॥
કાર્તિકવ્રતિનં દૃષ્ટ્વા પાતકાનીવ તદ્ભયાત્

જલંધરોથ તાન્દૈત્યાન્નિવૃત્તાન્પ્રેક્ષ્ય સંગરે ॥
રોષાદધાવચ્ચંડીશં મુંચન્બાણાન્સહસ્રશઃ

શુંભો નિશુંભોઽશ્વમુખઃ કાલનેમિર્બલાહકઃ ॥
ખડ્ગરોમા પ્રચંડશ્ચ ઘસ્મરાદ્યાઃ શિવં યયુઃ

બાણાંધકારસંછન્નં દૃષ્ટ્વા ગણબલં શિવઃ ॥
બાણજાલમવાચ્છિદ્ય સ્વબાણૈરાવૃણોન્નભઃ

દૈત્યાંશ્ચ બાણવાત્યાભિઃ પીડિતાનકરોત્તદા ॥
પ્રચંડબાણજાલૌઘૈરપાતયત ભૂતલે

ખડ્ગરોમ્ણઃ શિરઃ કાયાત્તદા પરશુનાઽચ્છિનત્ ॥
બલાહકસ્ય ચ શિરઃ ખટ્વાંગેનાઽકરોદ્દ્વિધા

બદ્ધ્વા ચ ઘસ્મરં દૈત્યં પાશેનાભ્યહનદ્ભુવિ ॥
વૃષભેણ હતાઃ કેચિત્કેચિદ્બાણૈર્નિપાતિતાઃ

ન શેકુરસુરાઃ સ્થાતું ગજાઃ સિંહાર્દિતા ઇવ ॥
તતઃ ક્રોધપરીતાત્મા વેગાદ્રુદ્રં જલંધરઃ

આહ્વયામાસ સમરે તીવ્રાશનિસમસ્વનઃ ॥
॥ જલંધર ઉવાચ ॥ ॥
યુધ્યસ્વ ચ મયા સાર્દ્ધં કિમેભિર્નિહિતૈસ્તવ

યચ્ચ કિંચિદ્બલં તેઽસ્તિ તદ્દર્શય જટાધર ॥
ઇત્યુક્ત્વા બાણસપ્તત્યા જઘાન વૃષભધ્વજમ્

તાન્પ્રાપ્તાન્નિશિતૈર્બાણૈશ્ચિચ્છેદ પ્રહસન્નિવ॥
તતો હયાન્ધ્વજં છત્રં ધનુશ્ચિચ્છેદ શક્તિભિઃ

સ ચ્છિન્નધન્વા વિરથો ગદામુદ્યમ્ય વેગવાન્ ॥
અભ્યધાવચ્છિવસ્તાવદ્ગદાં બાણૈર્દ્વિધાઽચ્છિનત્

તથાઽપિ મુષ્ટિમુદ્યમ્ય યયૌ રુદ્રં જિઘાંસયા ॥
તાવચ્છિવેન બાણૌઘૈઃ ક્રોશમાત્રમપાકૃતઃ

તતો જલંધરો દૈત્યો મત્વા રુદ્રં બલાધિકમ્ ॥
સસર્જ માયાં ગાંધર્વીમદ્ભુતાં રુદ્રમોહિનીમ્

તતો જગુશ્ચ નનૃતુર્ગંધર્વાપ્સરસાં ગણાઃ ॥
તાલવેણુમૃદંગાદ્યાન્વાદયંતિ સ્મ ચાઽપરે

તદ્દૃષ્ટ્વા મહદાશ્ચર્યં રુદ્રો નાદવિમોહિતઃ ॥
પતિતાન્યપિ શસ્ત્રાણિ કરેભ્યો ન વિવેદ સઃ ॥

એકાગ્રીભૂતમાલોક્ય રુદ્રં દૈત્યો જલંધરઃ ॥
કામાર્તઃ સ જગામાશુ યત્ર ગૌરી સ્થિતાઽભવત્

યુદ્ધે શુંભનિશુંભાખ્યૌ સ્થાપયિત્વા મહાબલી ॥
દશદોર્દંડપચાસ્યસ્ત્રિનેત્રશ્ચ જટાધરઃ

મહાવૃષભમારૂઢઃ સ બભૂવ જલંધરઃ ॥
અથો રુદ્રં સમાયાંતમાલોક્ય ભવવલ્લભા

અભ્યાયયૌ સખીમધ્યાત્તદ્દર્શનપથેઽભવત્ ॥
યાવદ્દદર્શ ચાર્વંગી પાર્વતી દનુજેશ્વરઃ

તાવત્સ્વવીર્યં મુમુચે જડાંગશ્ચાઽભવત્તદા ॥
અથ જ્ઞાત્વા તદા ગૌરી દાનવં ભયવિહ્વલા

જગામાઽન્તર્હિતા વેગાત્સા તદોત્તરમાનસે ॥
તામદૃષ્ટ્વા તતો દૈત્યઃ ક્ષણાદ્વિદ્યુલ્લતામિવ

જવેનાઽઽગાત્પુનર્યુદ્ધં યત્ર દેવો વૃષધ્વજઃ ॥
પાર્વત્યપિ ભયાદ્વિષ્ણું સસ્માર મનસા તદા

તાવદ્દદર્શ તં દેવં સૂપવિષ્ટં સમીપગમ્ ॥
॥ પાર્વત્યુવાચ॥ ॥
વિષ્ણો જલંધરો દૈત્યઃ કૃતવાન્પરમાદ્ભુતમ્

તત્કિં ન વિદિતં તેઽસ્તિ ચેષ્ટિતં તસ્ય દુર્મતેઃ ॥
॥ વિષ્ણુરુવાચ ॥ ॥
તેનૈવ દર્શિતઃ પંથા વયમપ્યન્વયામહે

નાઽન્યથા સ ભવેદ્વધ્યઃ પાતિવ્રત્યસુરક્ષિત્ઃ ॥
॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
જગામ વિષ્ણુરિત્યુક્ત્વા પુનર્જાલંધરં પુરમ્

અથ રુદ્રશ્ચ ગંધર્વાઽનુગતઃ સંગરે સ્થિતઃ ॥
અંતર્ધાનં ગતાં માયાં દૃષ્ટ્વા સ બુબુધે તદા

તતો ભવો વિસ્મિતમાનસઃ પુનર્જગામ યુદ્ધાય જલંધરં રુષા ॥
સ ચાઽપિ દૈત્યઃ પુનરાગતં શિવં દૃષ્ટ્વા શરૌઘૈઃ સમવાકિરદ્રણે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે કાર્તિકમાસમાહાત્મ્યે જલંધરોપાખ્યાને શિવજલંધરયુદ્ધવર્ણનંનામ વિંશોઽધ્યાયઃ