સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.2-9

॥ ॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
ન માધવસમો માસો ન કૃતેન યુગં સમમ્ ॥
ન ચ વેદસમં શાસ્ત્રં ન તીર્થં ગંગયા સમમ્

ન જલેન સમં દાનં ન સુખં ભાર્યયા સમમ્ ॥
ન કૃષેસ્તુ સમં વિત્તં ન લાભો જીવિતાત્પરઃ

ન તપોઽનશનાત્તુલ્યં ન દાનાત્પરમં સુખમ્ ॥
ન ધર્મસ્તુ દયાતુલ્યો ન જ્યોતિશ્ચક્ષુષા સમમ્

ન તૃપ્તિરશનાત્તુલ્યા ન વાણિજ્યં કૃષેઃ સમમ્ ॥
ન ધર્મેણ સમં મિત્રં ન સત્યેન સમં યશઃ

નારોગ્યસમમુત્થાનં ન ત્રાતા કેશવાત્પરઃ ॥
ન માધવસમં લોકે પવિત્રં કવયો વિદુઃ

માધવઃ પરમો માસઃ શેષશાયિપ્રિયઃ સદા ॥
અવ્રતેન ક્ષિપેદ્યસ્તુ માસં માધવવલ્લભમ્

તિર્યગ્યોનિં સ યાત્યાશુ સર્વધર્મબહિષ્કૃતઃ ॥
અવ્રતેન ગતો યેષાં માધવો મર્ત્યધર્મિણામ્

ઇષ્ટાપૂર્તે વૃથા તેષાં ધર્મોધર્મભૃતાં વરઃ ॥
પ્રવૃત્તાનાં તુ ભક્ષ્યાણાં માધવેઽનિયમે કૃતે

અવશ્યં વિષ્ણુસાયુજ્યં પ્રાપ્નોત્યેવ ન સંશયઃ ॥
સંતીહ બહુવિત્તાનિ વ્રતાનિ વિવિધાનિ ચ

દેહાઽઽયાસકરાણ્યેવ પુનર્જન્મપ્રદાનિ ચ ॥
વૈશાખસ્નાનમાત્રેણ ન પુનર્જાયતે ભુવિ

સર્વ દાનેષુ યત્પુણ્યં સર્વતીર્થેષુ યત્ફલમ્ ॥
તત્ફલં સમવાપ્નોતિ માધવે જલદાનતઃ

જલદાનાસમર્થેન પરસ્યાપિ પ્રબોધનમ્ ॥
કર્તવ્યં ભૂતિકામેન સર્વદાનાધિકં હિતમ્

એકતઃ સર્વદાનાનિ જલદાનં હિ ચૈકતઃ ॥
તુલામારોપિતં પૂર્વં જલદાનં વિશિષ્યતે

માર્ગેઽધ્વગાનાં યો મર્ત્યઃ પ્રપાદાનં કરોતિ હિ॥
સ કોટિકુલમુદ્ધૃત્ય વિષ્ણુલોકે મહીયતે

દેવાનાં ચ પિતૄણાં ચ ઋષીણાં રાજસત્તમ॥
અત્યંત પ્રીતિદં સત્યં પ્રપાદાનં ન સંશયઃ

પ્રપાદાનેન સંતુષ્ટા યેનાઽધ્વશ્રમકર્ષિતાઃ॥
તોષિતાસ્તેન દેવાશ્ચ બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદય

સલિલં સલિલેચ્છૂનાં છત્રં છાયામપીચ્છતામ્ ॥
વ્યજનં વ્યજનેચ્છૂના વૈશાખે માસિ ભૂમિપ

જલં છત્રં ચ વ્યજનં દાનં યેષાં વિશિષ્યતે ॥
માધવે માસિ સંપ્રાપ્તે બ્રાહ્મણાય કુટુમ્બિને

અદત્ત્વોદકકુમ્ભં ચ ચાતકો જાયતે ભુવિ

યો દદ્યાચ્છીતલં તોયં તૃષાર્તાય મહાત્મને ॥
તાવન્માત્રેણ રાજેંદ્ર રાજસૂયાયુતં લભેત્

ઘર્મશ્રમાર્તવિપ્રાય વીજયેદ્વ્યજનેન યઃ ॥
તાવન્માત્રેણ નિષ્પાપો વિહગાધિપતિર્ભવેત

અદત્ત્વા વ્યજનં ભૂપ વૈશાખે તુ દ્વિજાતયે ॥
વાતરોગશતાકીર્ણો નરકાનેવ વિંદતિ

યો વીજયેત્પટેનાઽપિ પથિ શ્રાંતં દ્વિજોત્તમમ્ ॥
તાવતાથ વિમુક્તોઽસૌ વિષ્ણુસાયુજ્યમાપ્નુયાત્

॥
યાસ્તાલવ્યજનં વાઽપિ દત્ત્વા શુદ્ધેન ચેતસા॥
વિધૂય સર્વપાપાનિ બ્રહ્મલોકં સ ગચ્છતિ

સદ્યઃ શ્રમહરં પુણ્યં ન દદ્યાદ્વ્યજનં નરઃ॥
નારકીં યાતનાં ભુક્ત્વા કશ્મલો જાયતે ભુવિ

આધ્યાત્મિકાદિદુઃખાનાં શાંતયે મનુજેશ્વર ॥
છત્રં દદ્યાત્પ્રયત્નેન વૈશાખે માસિ વાસકૃત્

અચ્છત્રદો નરો યસ્તુ વૈશાખે માધવપ્રિયે॥
છાયાહીનો મહાક્રૂરઃ પિશાચો ભુવિ જાયતે

યો દદ્યાત્પાદુકે દિવ્યે માધવે માધવપ્રિયે ॥
યમદૂતૌ તિરસ્કૃત્ય વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ

પાદત્રાણં તુ યો દદ્યાદ્વૈશાખે માધવાગમે ॥
ન તસ્ય નારકો લોકો ન ક્લેશા ઐહિકાશ્ચ યે

પાદુકે યાચમાનાય યો દદ્યાદ્બ્રાહ્મણાય ચ ॥
સ ભૂપાલો ભવેદ્ભૂમૌ કોટિજન્મસ્વસંશયમ્

અનાથમંડપં માર્ગે શ્રમહારિ કરોતિ યઃ ॥
તસ્ય પુણ્યફલં વક્તું બ્રહ્મણાઽપિ ન શક્યતે

મધ્યાહ્ને બ્રાહ્મણં પ્રાપ્તમતિથિં ભોજયેદ્યદિ ॥
ન તસ્ય ફલવિશ્રાંતિર્બ્રહ્મણાઽપિ નિરૂપિતા

સદ્યઃ સ્વાપ્યાયનં નૃણામન્નદાનં નરાધિપ ॥
તસ્માન્નાન્નેન સદૃશં દાનં લોકેષુ વિદ્યતે । ૩૩ ॥
માર્ગશ્રાંતાય વિપ્રાય પ્રશ્રયં પ્રદદાતિ યઃ ॥
તસ્ય પુણ્યફલં વક્તું બ્રહ્મણાઽપિ ન શક્યતે ॥

દારાપત્યગૃહાદીનિ વાસોઽલંકારભૂષણમ્ ॥
અસહ્યં નાશ્નતઃ પુંસઃ સહ્યં ભુક્તવતો ધ્રુવમ્

તસ્માદન્નસમં દાનં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ ॥
વૈશાખે યેન ચાદત્તં માર્ગશ્રાંતે ચ ભૂસુરે

સ પિશાચો ભવેદ્ભૂમૌ સ્વમાંસાન્યેવ ખાદતિ ॥
યથાવિભૂતિ દાતવ્યં તસ્માદન્નં દ્વિજાતયે

અન્નદો માતૃપિત્રાદીન્વિસ્મારયતિ ભૂમિપ ॥
તસ્માદન્નં પ્રશંસંતિ લોકાસ્ત્રૈલોક્યવર્તિનઃ

માતરઃ પિતરશ્ચાપિ કેવલં જન્મહેતવઃ ॥
અન્નદં પિતરં લોકે વદન્તિ ચ મનીષિણઃ

અન્નદે સર્વતીર્થાનિ અન્નદે સર્વદેવતાઃ ॥
અન્નદે સર્વધર્માશ્ચ તિષ્ઠંત્યરિધરાજય

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે વૈશાખમાસમાહાત્મ્યે નારદામ્બરીષસંવાદે દાનનિરૂપણંનામ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ