સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.2-7

॥ સ્કન્દ ઉવાચ ॥
મહાન્તં પ્રશ્નવિત્પ્રશ્નં પૃચ્છસિ ત્વમિ હાઽનઘ ॥
નાસ્યોત્તરં વર્ષશતૈર્વક્તું શક્યં સ્વતર્કતઃ ॥
ઋતે દેવપ્રસાદાદ્વૈ બ્રહ્મઞ્જ્ઞાનિવરૈરપિ

વાસુદેવપ્રસાદાત્તુ મયા જ્ઞાતં વદામિ તે ॥
અનાખ્યેયં ન તે કિઞ્ચિદ્ધર્મનિષ્ઠાય સન્મતે

એવમેવ હિ પપ્રચ્છ નિવૃત્તે ભારતે રણે ॥
અજાતશત્રુર્નૃપતિર્ભીષ્મં ધર્મ્મવિદાંવરમ્

શયિતં શરશય્યાયાં ધ્યાનપ્રાપ્તાચ્યુતેન ચ ॥
પ્રાપ્તમૈકાત્મ્યમવ્યગ્રં નિગમાગમપારગમ્

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ॥
ચતુર્ષુ તાત વર્ણેષુ ચતુર્ષ્વપ્યાશ્રમેષુ યઃ ॥
ઇચ્છેચ્ચતુર્વર્ગસિદ્ધિં દેવતાં કાં યજેત સઃ

નિર્વિઘ્રેન ચ કા સિદ્ધિઃ કથં સ્યાદલ્પકાલતઃ ॥
કથં ચાપ્યલ્પસુકૃતી પદવીં મહતીમિયાત્॥
એતં મે સંશયં છિન્ધિ સર્વજ્ઞસ્ત્વં પિતામહ

સ્કન્દ ઉવાચ ॥
એવં ધર્મ્માત્મના તેન પૃષ્ટઃ શાન્તનવો મુને॥
કિઞ્ચિજ્જહાસ વીક્ષ્યૈવ શ્રીકૃષ્ણ મુખપઙ્કજમ્

દૃશા સ પ્રેરિતસ્તેન નરનારાયણોદિતમ્ ॥
શ્રીવાસુદેવમાહાત્મ્યં પિતુઃ શ્રુતમુવાચ તમ્

તતઃ શ્રુત્વા નારદોપિ કુરુક્ષેત્રં ગતઃ પુનઃ ॥
કૈલાસ એત્ય તત્પ્રાહ પિતરં મે સ ચાપિ મામ્

તત્તેઽહં સંપ્રવક્ષ્યામિ નિશ્છદ્મ પરિપૃચ્છતે ॥
મહાસદસિ નિર્ણીતં મુનિવર્યાઽપસંશયમ્

વાસુદેવઃ પરં બ્રહ્મ શ્રીકૃષ્ણઃ પુરુષોત્તમઃ ॥
દેવોઽકામૈઃ સકામૈશ્ચ પૂજ્યો મુક્તૈર્નરૈરપિ

દ્વિજાતીનાં ચાશ્રમાણાં સ્ત્રીશૂદ્રાદેશ્ચ સર્વથા ॥
સ્વસ્વધર્મૈરેષ એવ તોષણીયોસ્તિ ભક્તિતઃ

તસ્માત્કર્માખિલમપિ દૈવં પિત્ર્યં ચ સર્વદા ॥
તત્પ્રીત્યા એવ કર્ત્તવ્યં વેદોક્તં ચ યથોચિતમ્

સુખાપ્તયે નૃભિયદ્યત્કર્માઽત્ર ક્રિયતે શુભમ્ ॥
અપિ સ્વનુષ્ઠિતં તચ્ચેત્કૃષ્ણસંબન્ધવર્જિતમ્ ॥
તદા ક્ષયિષ્ણ્વલ્પફલં જ્ઞેયં તચ્ચ ગુણાત્મકમ્

ફલવૈગુણ્યકૃત્તચ્ચાઽશુભદેશાદિયોગતઃ ॥
બહુવિઘ્નં ચ તન્નૄણાં નૈવ વાઞ્છિતસિદ્ધિદમ્

કર્મૈતદેવ શ્રીકૃષ્ણપ્રીણનાય ક્રિયેત ચેત્ ॥
તત્સંબન્ધેન તર્હ્યેતદ્ભવેત્સર્વં હિ નિર્ગુણમ્

સ્વવાઞ્છિતાદપ્યધિકં દદાતિ ફલમક્ષયમ્ ॥
અસદ્દેશાદિસંબન્ધાત્તદ્વૈગુણ્યભવેન્ન ચ

વિઘ્નસ્તુ કોપિ બ્રહ્મર્ષે પ્રતાપાચ્ચક્રપાણિનઃ ॥
તસ્મિન્ન પ્રભવેત્ક્વાપિ તત્સ્યાદીપ્સિતસિદ્ધિદમ્

યદ્યપ્યલ્પં સ્વસુકૃતં તથાપિ પરમાત્મનઃ ॥
સાક્ષાત્સંબન્ધતો બ્રહ્મન્ભવત્યેવ મહત્તરમ્

યથા સ્ફુલિઙ્ગમાત્રોપિ વન્યકાષ્ઠૌઘયોગતઃ ॥
અનિવાર્યો ભવેદ્દાવસ્તથૈતદ્ધરિયોગતઃ

પ્રવૃત્તે વા નિવૃત્તે વા તસ્માદ્ધર્મે સ્થિતૈર્ન્નરૈઃ ॥
ઉપાસ્તવ્યો વાસુદેવસ્તત્સમ્યક્સિદ્ધિમીપ્સુભિઃ

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્॥
નારદસ્ય ચ સંવાદમૃષેર્નારાયણસ્ય ચ

યો વાસુદેવો ભગવાન્નિત્યં બ્રહ્મપુરે સ્થિતઃ ॥
દાક્ષાયણ્યામાવિરાસીદ્ધર્માલ્લોકહિતાય સઃ

કૃતે યુગે દ્વિજવર પુરા સ્વાયમ્ભુવાન્તરે ॥
નરો નારાયણશ્ચેતિ દ્વિરૂપઃ પ્રાદુરાસ સઃ

ધર્માશ્રમાત્તપસ્તપ્તું ક્ષેમાયૈવ નૃણાં ભુવિ ॥
નરનારાયણૌ તૌ ચ બદર્યાશ્રમમીયતુઃ

તત્રાદ્યૌ લોકનાથૌ તૌ કૃશૌ ધમનિસંતતૌ ॥
તેપાતે તેજસા સ્વેન દુર્નિરીક્ષ્યૌ સુરૈરપિ

યસ્ય પ્રસાદં કુર્વાતે સ વૈ તૌ દ્રષ્ટુમર્હતિ ॥
શક્યતે નાન્યથા દ્રષ્ટુમપિ તદ્ધામવાસિભિઃ

એકદા નારદો યોગી તાભ્યામેવ દિદૃક્ષિતઃ ॥
અન્તરાત્મતયા ચાન્તર્હૃદયેપિ પ્રચોદિતઃ

મેરોર્મહાગિરેઃ શૃઙ્ગાત્સદ્યો ગગનવર્ત્મના ॥
તં દેશમાગમદ્બ્રહ્મન્બદર્યાશ્રમસંજ્ઞિતમ્

તયોરાહ્નિકવેલાયામાગતસ્તત્ર સ દ્રુતમ્ ॥
આદ્યાશ્રમક્રિયાસક્તૌ તૌ દદર્શ ચ દૂરતઃ

દૃષ્ટ્વૈવેશ્વરચર્યાં તા તસ્ય કૌતૂહલં ત્વભૂત્ ॥
અહો એતૌ જગત્પૂજ્યાવીશ્વરૌ સર્વદેહિનામ્ ॥
એતૌ હિ પરમં બ્રહ્મ કાઽનયોરાહ્નિકી ક્રિયા

પિતરૌ સર્વભૂતાનાં દેવતાનાં ચ દૈવતમ્ ॥
કાં દેવતાં તુ યજતઃ પિતૄન્વૈતૌ મહામતી

ઇતિ સંચિન્ત્ય મનસા ભક્તો નારાયણસ્ય સઃ ॥
તત્સમીપમુપેત્યાઽથ તસ્થૌ નત્વા કૃતાઞ્જલિઃ

કૃતે દૈવે ચ પિત્ર્યે ચ તતસ્તાભ્યાં નિરીક્ષિતઃ ॥
પૂજિતશ્ચૈવ વિધિના શાસ્ત્રદૃષ્ટેન સોઽનઘ

તદ્દૃષ્ટ્વા મહદાશ્ચર્ય્યમપૂર્વં વિધિવિસ્તરમ્॥
ઉપોપવિષ્ટઃ સુપ્રીતો નારદોભૂચ્ચ વિસ્મિતઃ

નારાયણં સંનિરીક્ષ્ય પ્રયતેનાન્તરાત્મના ॥
નમસ્કૃત્ય ચ તં દેવમિદં વચનમબ્રવીત્

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે શ્રીવાસુદેવમાહાત્મ્ય આત્યન્તિકશ્રેયઃસાધનનિરૂપણે નારાયણનારદસમાગમો નામ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ