સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.2-6

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
ત્વયોક્તો વિધિસંયુક્તો માર્ગશીર્ષો મદાપનઃ ॥
કો વિધિસ્તસ્ય દેવેશ સર્વં મે બ્રૂહિ કેશવ

॥ ॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
રાત્રાવન્તે સમુત્થાય ઉપસ્પૃશ્ય યથાવિધિ ॥
નમસ્કૃત્યા ગુરું સ્વીયં સંસ્મરેન્મામતંદ્રિતઃ

સહસ્રનામભિર્ભક્ત્યા કીર્તયેદ્વાગ્યતઃ શુચિઃ ॥
બહિર્ગ્રામાત્સમુત્સૃજ્ય મલમૂત્રં યથાવિધિ

શૌચં કૃત્વા યથાન્યાયમાચમ્ય પ્રયતઃ શુચિઃ ॥
દંતધાવનપૂર્વં ચ સ્નાનં કૃત્વા યથાવિધિ

આદાય તુલસીમૂલમૃદં તત્પત્રસંયુતામ્ ॥
મૂલમંત્રેણાઽભિમંત્ર્ય ગાયત્ર્યા વા મહામતે

મંત્રેણૈવાઽનુલિપ્તાંગઃ સ્નાયાદપ્સ્વઘમર્ષણમ્ ॥
અનુદ્ધૃતૈરુદ્ધૃતૈર્વા જલૈઃ સ્નાનં વિધીયતે

તીર્થં પ્રકલ્પયેદ્વિદ્વાન્મન્ત્રેણાઽનેન મન્ત્રવિત્ ॥
ૐનમો નારાયણાયેતિ મૂલમન્ત્ર ઉદાહૃતઃ

દર્ભપાણિસ્તુ વિધિના આચાંતઃ પુરતઃ શુચિઃ ॥
ચતુર્હસ્તસમાયુક્તં ચતુરસ્રં સમંતતઃ ॥
પ્રકલ્પ્યાઽઽવાહયેદ્ગંગામેભિર્મંત્રૈર્વિચક્ષણઃ

વિષ્ણુપાદપ્રસૂતાઽસિ વૈષ્ણવી વિષ્ણુદેવતા ॥
ત્રાહિ નસ્ત્વમઘાદસ્માદાજન્મમરણાંતિકાત્

તિસ્રઃ કોટ્યોઽર્ધકોટી ચ તીર્થાનાં વાયુરબ્રવીત્ ॥
દિવિ ભુવ્યંતરિક્ષે ચ તાનિ તે સંતિ જાહ્નવિ

નંદિનીત્યેવ તે નામ દેવેષુ નલિનીતિ ચ ॥
દક્ષપુત્રી ચ વિહગા વિશ્વગા યોગિનાં મતા

વિદ્યાધરી સુપ્રસન્ના તથા લોકપ્રસાદિની ॥
ક્ષેમા ચ જાહ્નવી ચૈવ શાંતા શાંતિપ્રદાયિની

એતાનિ પુણ્યનામાનિ સ્નાનકાલે સદા પઠેત્ ॥
સદા સંનિહિતા તત્ર ગંગા ત્રિપથગામિની

સપ્તવારાભિજપ્તેન કરસંપુટયોજિતમ્ ॥
મૂર્ધ્ના કૃતાંજલિર્ભૂયસ્ત્રિચતુઃ પંચ સપ્ત વા ॥
સ્નાનં કુર્યાન્મૃદા તદ્વદામંત્ર્યાઽનુવિધાનતઃ

અશ્વક્રાંતે રથક્રાંતે વિષ્ણુક્રાંતે વસુન્ધરે ॥
મૃત્તિકે હર મે પાપં યન્મયા દુષ્કૃતં કૃતમ્

ઉદ્ધૃતાઽસિ વરાહેણ કૃષ્ણેન શતબાહુના ॥
નમસ્તે સર્વભૂતાનાં પ્રભવાઽરણિ સુવ્રતે

એવં સ્નાત્વા તતઃ પશ્ચાદાચમ્ય ચ વિધાનતઃ॥
ઉત્થાય વાસસી શુક્લે કૂલે વૈ પરિધાય ચ

આચમ્ય તર્પયેદ્દેવાન્પિતૄંશ્ચૈવ ઋષીંસ્તથા ॥
નિષ્પીડ્ય વસ્ત્રમાચમ્ય ધૌતવસ્ત્રેણ વેષ્ટિતઃ

વિમલાં મૃત્તિકાં રમ્યામાદાય દ્વિજસત્તમ ॥
મન્ત્રેણૈવાઽભિમંત્ર્યાઽથ લલાટાદિષુ વૈષ્ણવઃ ॥
ધારયેદૂર્ધ્વપુણ્ડ્રાણિ યથાસંખ્યમતંદ્રિતઃ

બ્રહ્મન્દ્વાદશપુણ્ડ્રાણિ બ્રાહ્મણઃ સતતં વહેત્ ॥
ચત્વારિ ભૂભૃતાં પુત્ર પુણ્ડ્રાણિ દ્વે વિશાં સ્મૃતે ॥
એકં પુંડ્રં ચ નારીણાં શૂદ્રાણાં ચ વિધીયતે

લલાટ ઉદરે ચૈવ વક્ષો વૈ કણ્ઠકૂબરે ॥
કુક્ષ્યોર્બાહ્વોઃ કર્ણયોશ્ચ પૃષ્ઠે ત્રિકે ચ વૈ શિરઃ ॥
તિલકા દ્વાદશ પ્રોક્તા બ્રાહ્મણસ્ય સદાઽનઘ

લલાટે હૃદિ બાહ્વોશ્ચ ક્ષાત્રઃ પુંડ્રાણિ ધારયેત્॥
લલાટે હૃદયે વૈશ્યો ભાલે વૈ શૂદ્રયોષિતામ્

લલાટે કેશવં ધ્યાયેન્નારાયણમથોદરે॥
વક્ષઃસ્થલે માધવં ચ ગોવિંદં કણ્ઠકૂબરે

વિષ્ણું ચ દક્ષિણે કુક્ષૌ બાહૌ ચ મધુસૂદનમ્ ॥
ત્રિવિક્રમં કર્ણમૂલે વામનં વામપાર્શ્વકે

શ્રીધરં વામબાહૌ ચ હૃષીકેશં ચ કર્ણકે ॥
પૃષ્ઠે તુ પદ્મનાભઃ સ્યાત્ત્રિકે દામોદરં ન્યસેત્

તત્પ્રક્ષાલનતોયેન વાસુદેવં તુ મૂર્ધનિ॥
એવં કાર્યં બ્રાહ્મણસ્ય ક્ષત્રિયસ્યોપધારયેત્

લલાટે કેશવં ધ્યાયેદ્ધૃદયે માધવં તથા ॥
બાહ્વોશ્ચ ઉભયોર્વત્સ સ્મરેદ્વૈ મધુસૂદનમ્

ક્ષત્રિયસ્ય વિધિઃ પ્રોક્તો વૈશ્યકૃત્યં નિશામય ॥
લલાટે કેશવં ધ્યાયેદ્ધૃદયે માધવં તથા

યોષિચ્છૂદ્રૌ સ્મરેતાં ચ કેશવં ભાલદેશકે ॥
અનેન વિધિના કુર્યાત્પુંડ્રાણિ મમ તુષ્ટયે

શ્યામં શાંતિકરં પ્રોક્તં રક્તં વશ્યકરં તથા ॥
શ્રીકરં પીતમિત્યાહુઃ શ્વેતં મોક્ષકરં શુભમ્

એકાંતિનો મહાભાગાઃ સર્વલોકહિતે રતાઃ ॥
સાંઽતરાલં પ્રકુર્વંતિ પુણ્ડ્રં હરિપદાકૃતિમ્

મધ્યે છિદ્રેણ સંયુક્તમેતદ્ધિ હરિમંદિરમ્ ॥
ઊર્ધ્વં સૌમ્યમૃજું સૂક્ષ્મં સુપાર્શ્વં સુમનોહરમ્

નિરંતરાલં યઃ કુર્યાદૂર્ધ્વપુંડ્રં દ્વિજાઽધમઃ ॥
સ હિ તત્ર સ્થિતં લક્ષ્મ્યા સહ માં ચ વ્યપોહતિ

અચ્છિદ્રમૂર્ધ્વપુંડ્રં તુ યે કુર્વંતિ દ્વિજાધમાઃ ॥
તૈર્લલાટે શુનઃ પાદં નિક્ષિપ્તં વૈ ન સંશયઃ

તસ્માચ્છિદ્રાન્વિતં પુંડ્રં મહચ્છિદ્રં શુભાન્વિતમ્ ॥
ધારયેદ્બ્રાહ્મણો નિત્યં હરિસાલોક્યસિદ્ધયે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે બ્રહ્મવિષ્ણુસંવાદે માર્ગશીર્ષમાહાત્મ્યે ત્રિપુંડ્રધારણવિધિકથનંનામ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ