સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.17-3

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
કસ્મિન્ક્ષેત્રે હિ દેવેશ માર્ગશીર્ષોઽધિકઃ સ્મૃતઃ ॥
કિં ફલં ચ ભવેત્તસ્મિન્નેતત્સર્વં વદ પ્રભો

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
મધુરેતિ સુવિખ્યાતમસ્તિ ક્ષેત્રં પરં મમ ॥
સુરમ્યા ચ પ્રશસ્તા ચ જન્મભૂમિઃ પ્રિયા મમ

પદેપદે તીર્થફલં મધુરાયાં ચતુર્મુખ ॥
યત્રયત્ર નરઃ સ્નાતો મુચ્યતે ઘોરકિલ્બિષાત્

સર્વધર્મવિહીનાનાં પુરુષાણાં દુરાત્મનામ્ ॥
નરકાર્તિહરા પુત્ર મધુરા પાપનાશિની

કૃતઘ્નશ્ચ સુરાપશ્ચ ચૌરો ભગ્નવ્રતસ્તથા ॥
મધુરાં પ્રાપ્ય મનુજો મુચ્યતે ઘોરપાતકાત્

સૂર્યૌદયે તમો નશ્યેદ્યથા વજ્રભયાન્નગાઃ ॥
તાર્ક્ષ્યં દૃષ્ટ્વા યથા સર્પા મેઘા વાતહતા યથા

તત્ત્વજ્ઞાનાદ્યથા દુઃખં હરિં દૃષ્ટ્વા યથા ગજાઃ ॥
તથા પાપાનિ નશ્યંતિ મથુરાદર્શનાત્સુત

શ્રદ્ધયા ભક્તિયુક્તસ્તુ દૃષ્ટ્વા મધુપુરીં નરઃ ॥
બ્રહ્મહાઽપિ વિશુધ્યેત કિં પુનસ્ત્વન્યપાતકી

મથુરાં સ્નાતુકામસ્ય ગચ્છતસ્તુ પદેપદે ॥
નિરાશાનિ વ્રજંત્યેવ પાપાનિ ચ શરીરતઃ

અનુષંગેણ ગચ્છંતિ વાણિજ્યેનાઽપિ સેવયા ॥
મધુરાસ્નાનમાત્રેણ દિવં યાંતિ ગતાંહસઃ

નામાઽપિ ગૃહ્ણતામસ્યાઃ સદા મુક્તિર્ન સંશયઃ ॥
સદા કૃતયુગં તત્ર સદા ચૈવોત્તરાયણમ્

યઃ શૃણોતિ ચતુર્વક્ત્ર માધુરં મમ મંદિરમ્ ॥
અન્યેનોચ્ચારિતે સદ્યઃ સોઽપિ પાપાત્પ્રમુચ્યતે

ત્રિરાત્રમપિ યે તત્ર વસંતિ મનુજાઃ સુત ॥
તેષાં પુનંતિ સહૃષ્ટાઃ સ્પૃષ્ટાશ્ચરણરેણવઃ

યથા તૃણસમૂહં તુ જ્વલયંતિ સ્ફુલિંગકાઃ ॥
તથા મહાંતિ પાપાનિ દહતે મથુરા પુરી

સ્નાનેન સર્વતીર્થાનાં યઃ સ્યાત્સુકૃતસંચયઃ ॥
તતોઽધિકતરં પ્રોક્તા મથુરા સર્વમંડલે

ચતુર્ણામપિ વેદાનાં પુણ્યમધ્યયનાચ્ચ યત્ ॥
તત્પુણ્યં જાયતે તત્ર મથુરાં સ્મરતાં નૃણામ્

અન્યત્ર હિ કૃતં પાપં તીર્થમાસાદ્ય નશ્યતિ ॥
તીર્થેષુ યત્કૃતં પાપં વજ્રલેપો ભવિષ્યતિ

મથુરાયાં કૃતં પાપં મથુરાયાં પ્રણશ્યતિ ॥
ધર્માર્થકામમોક્ષાખ્યં સ્થિત્વા તત્ર લભેન્નરઃ

અન્યત્ર દશભિર્વર્ષૈઃ પ્રારબ્ધં ભુજ્યતે હિ યત્ ॥
કિલ્વિષં ચ ચતુર્વક્ત્ર માથુરે દશભિર્દિનૈઃ

દિવિ નૈવ ન પાતાલે નાંતરિક્ષે ન માનુષે ॥
સમં તુ મથુરાયાં હિ પ્રિયં મમ સદૈવ હિ

સર્વેષામેવ તીર્થાનાં માથુરં પરમં મહત્ ॥
બાલક્રીડનરૂપાણિ કૃતાનિ સહ ગોપકૈઃ

ત્રિંશદ્વર્ષસહસ્રાણિ ત્રિંશદ્વર્ષશતાનિ ચ ॥
યત્ફલં ભારતે વર્ષે તત્ફલં મથુરાં સ્મરન્

સન્નિહત્યાં તુ યત્પુણ્યં રાહુગ્રસ્તે દિવાકરે ॥
તતોધિકં લભેત્પુત્ર મથુરાયાં દિનેદિને

પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે તુ તીર્થરાજે તુ યત્ફલમ્ ॥
તત્ફલં લભતે પુત્ર સહોમાસે મધોઃ પુરે

પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે તુ વારાણસ્યાં ચ યત્ફલમ્ ॥
તત્ફલં લભતે પુત્ર મથુરાયાં સહો દિને

ગોદાવરીદ્વારકયોર્નરો યઃ ક્ષેત્રે કુરૂણાં ક્ષિતિદાયકો યઃ ॥
ષણ્માસકાત્સાધયતે ગયાયાં સમં ભવેન્નો દિનમેકમાથુરમ્

ન દ્વારકા કાશિકાંચી ન માયા ગદાધરો યસ્ય સમં ન તીર્થમ્ ॥
સંતર્પિતા યદ્યમુનાજલેન વાંછંતિ નો વૈ પિતરઃ પિંડદાનમ્

મથુરાયાં પ્રકુર્વંતિ પુરીસાધારણીદૃશમ્ ॥
યે નરાસ્તેઽપિ વિજ્ઞેયાઃ પાપરાશિભિરન્વિતાઃ

ન દૃષ્ટા મથુરા યેન દિદૃક્ષા યસ્ય જાયતે ॥
યત્ર તત્ર મૃતસ્યાઽપિ માથુરે જન્મ જાયતે

ભૂમે રજાંસિ ગણયેત્કાલેનાઽપિ ચતુર્મુખ ॥
માથુરે યાનિ તીર્થાનિ તેષાં સંખ્યા ન વિદ્યતે

કુરુ ભોઃ કુરુ ભો વાસં મથુરાખ્યાં પુરીં પ્રતિ ॥
વસામિ સતતં તસ્યાં ગોપકન્યાભિરાવૃતઃ

રેરે સંસારમગ્નાશ્ચ શિષ્યા મે શૃણુતાઽપરે ॥
યદીચ્છથ સુખં સાંદ્રં વાસં કુરુત મત્પુરીમ્

અહો લોકો મહાનંદો નેત્રયુક્તો ન પશ્યતિ ॥
માથુરે વિદ્યમાનેઽપિ સંસૃતિં ભજતે સદા

માનુષીં યોનિમતુલાં લબ્ધ્વા ભાગ્યસ્ય યોગતઃ ॥
વૃથૈવાયુર્ગતં તેષાં ન દૃષ્ટા મથુરાપુરી

અહો મતેઃ સુદૌર્બલ્યમહો ભાગ્યસ્ય દુર્વિધિઃ ॥
અહો મોહસ્ય મહિમા મથુરા નૈવ સેવ્યતે

મથુરાં તુ પરિત્યજ્ય યોઽન્યત્ર કુરુતે મતિમ્ ॥
મૂઢો ભ્રમતિ સંસારે મોહિતો મમ માયયા

મથુરામપિ સંપ્રાપ્ય યોઽન્યત્ર કુરુતે સ્પૃહામ્ ॥
દુર્બુદ્ધેસ્તસ્ય કિં જ્ઞાનં સોઽજ્ઞાનેન વિજૃંભિતઃ ॥

માત્રા પિત્રા પરિત્યક્તા યે ત્યક્તા નિજબંધુભિઃ ॥
યેષાં ક્વાપિ ગતિર્નાસ્તિ તેષાં મમ પુરી ગતિઃ

પાપરાશિભિરાક્રાંતા યે દારિદ્ર્ય પરાજિતાઃ ॥
યેષાં ક્વાપિ ગતિર્નાસ્તિ તેષાં મમ પુરી ગતિઃ

સારાત્સારતરં સ્થાનં ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરં પરમ્ ॥
ગતિમન્વેષમાણાનાં મથુરા પરમા ગતિઃ

ન તત્પુણ્યૈર્ન તદ્દાનૈર્ન તપોભિર્ન તુ સ્તવૈઃ ॥
ન લભ્યં વિવિધૈર્યોગૈર્લભ્યં મદનુભાવતઃ

મયિ યેષાં સ્થિરા ભક્તિર્ભૂયસી યેષુ મત્કૃપા ॥
તેષામેવ હિ ધન્યાનાં મથુરાયાં ભવેદ્ગતિઃ

યા ગતિર્યોગયુક્તસ્ય બ્રહ્મજ્ઞસ્ય મનીષિણઃ ॥
સા ગતિસ્ત્યજતઃ પ્રાણાન્મથુરાયાં નરસ્ય ચ

કાશ્યાદિપુર્યો યદિ સંતિ લોકે તાસાં તુ મધ્યે મથુરૈવ ધન્યા ॥
યા જન્મમૌંજીવ્રતમુક્તિદાનૈર્નૃણાં ચતુર્ધા વિદધાતિ મુક્તિમ્ ॥

ન યોગૈર્યા ગતિર્લભ્યા મન્વંતરશતૈરપિ ॥
અન્યત્ર હેલયા સાઽત્ર લભ્યતે મત્પ્રસાદતઃ

ન પાપેભ્યો ભયં યત્ર ન ભયં યત્ર વૈ યમાત્ ॥
ન ગર્ભવાસભીર્યત્ર તત્ક્ષેત્રં કો ન સંશ્રયેત્

મથુરાયાં ચ યત્પુણ્યં તત્પુણ્યસ્ય ફલં શૃણુ ॥
મથુરાયાં સમાસાદ્ય મથુરાયાં મૃતા હિ યે

અપિ કીટપતંગાદ્યા જાયંતે તે ચતુર્ભુજાઃ ॥
કૂલાત્પતંતિ યે વૃક્ષાસ્તેઽપિ યાંતિ પરાં ગતિમ્

મૂકા જડાંધબધિરાસ્તપોનિયમવર્જિતાઃ ॥
કાલેનૈવ મૃતા યે ચ મમ લોકં વ્રજંતિ તે

સર્પદષ્ટાઃ પશુહતાઃ પાવકાંબુવિનાશિતાઃ॥
લબ્ધાઽપમૃત્યવો યે ચ માથુરે મમ લોકગાઃ

સત્યં સત્યં મુનિશ્રેષ્ઠ બ્રુવે શપથપૂર્વકમ્ ॥
સર્વાઽભીષ્ટપ્રદં નાન્યન્મથુરાયાઃ સમં ક્વચિત્

ત્રિવર્ગદા કામિનાં યા મુમુક્ષૂણાં ચ મુક્તિદા ॥
ભક્તીચ્છોર્ભક્તિદા કસ્તાં મથુરાં નાઽઽશ્રયેદ્બુધઃ

એતાદૃશી મધુપુરી કર્ત્તવ્યા માર્ગશીર્ષકે ॥
તદભાવે પુષ્કરં હિ કર્તવ્યં વિધિપૂર્વકમ્

જ્યેષ્ઠં હિ બ્રહ્મણઃ કુણ્ડં મધ્યં કુણ્ડં ચ વૈષ્ણવમ્ ॥
કનિષ્ઠં રુદ્રદૈવત્યમિતિ જાનીહિ બુદ્ધિમન્

એષુ સ્નાનં ચ દાનં ચ શ્રાદ્ધં ચ વિધિપૂર્વકમ્ ॥
પૂજા ચ મહતી કાર્યા મમ પ્રીતિકરા સુત

પૂર્ણા યા તુ ભવેત્પુત્ર સહોમાસે મમ પ્રિયા ॥
તસ્યાં યત્ક્રિયતે પુણ્યં મમ પ્રીતિકરં ભવેત્

ગોદાનમન્નદાનં ચ હેમદાનં ચ પુત્રક ॥
ધરાદાનં ચ કર્તવ્યં પૂર્ણાયાં વિધિપૂર્વકમ્

સહોમાસે હિ પૂર્ણાયાં સદ્મદાનં ચ કારયેત્ ॥
યત્કિંચિત્ક્રિયતે પૂર્ણં તદક્ષય્યફલં ભવેત્

બ્રહ્મભોજ્યં હિ કર્તવ્યં યથાવિભવસારતઃ ॥
પૂર્ણાયામેવ કર્તવ્ય ઉત્સવો વ્રતપૂર્ત્તયે

યાદૃશી મથુરા પુત્ર સહોમાસે મમ પ્રિયા ॥
ન તથા તીર્થરાજાદ્યાસ્તદભાવે ચ પુષ્કરમ્

પુષ્કરે મથુરાયાં વૈ પૂર્ણા કાર્યા વિચક્ષણૈઃ ॥
યત્ર કુત્રાપિ વા કાર્યા વિધિયુક્તા ચ પૂર્ણિમા

સ્નાનં દાનં તથા પૂજાં પૂર્ણાયાં ન કરોતિ યઃ ॥
ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ પચ્યતે રૌરવાદિષુ

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન માન્યા પૂર્ણા વિચક્ષણૈઃ ॥
માર્ગશીર્ષેણ સંયુક્તા અનંતફલદાયિની

યથા તે કથિતં વત્સ માર્ગશીર્ષં મમ પ્રિયમ્ ॥
કરોતિ યો નરો ભક્ત્યા તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ

તીર્થાયુતેષુ યત્પુણ્યં યત્પુણ્યં વ્રતકોટિભિઃ ॥
સર્વયજ્ઞેષુ યત્પુણ્યં તત્પુણ્યં સમવાપ્નુયાત્

અપુત્રો લભતે પુત્રં નિર્ધનો ધનમેવ ચ ॥
વિદ્યાર્થી ચ તથા વિદ્યાં રૂપાર્થી રૂપમાપ્નુયાત્

બ્રાહ્મણો બ્રહ્મવર્ચસ્વી ક્ષત્રિયો વિજયી ભવેત્ ॥
વૈશ્યો નિધિપતિત્વં ચ શૂદ્રઃ શુદ્ધ્યેત પાતકાત્

યદ્દુર્લભં ચ દુષ્પ્રાપ્યં ત્રિષુ લોકેષુ માનદ ॥
તત્સર્વં પ્રાપ્નુયાન્મર્ત્યઃ સહોમાસે ન સંશયઃ

યદ્યપ્યેતેષુ કામેષુ સક્તા યે માનવાઃ સુત ॥
તુષ્ટા હ્યંતે ચતુર્વક્ત્ર ન કામાર્હા મહાભુજ

સુદુર્લભા હિ સદ્ભક્તિર્મમ વશ્યકરી શુભા ॥
સા વૈ સંપ્રાપ્યતે પુત્ર સહોમાસે શ્રુતે તથા

મમ પ્રીતિકરં માસં સર્વદા મમ વલ્લભમ્ ॥
સર્વં સંપ્રાપ્યતેઽમુષ્માન્મત્પ્રસાદાચ્ચતુર્મુખ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે બ્રહ્મવિષ્ણુસંવાદે માર્ગશીર્ષમાસમાહાત્મ્યે મથુરામાહાત્મ્યવર્ણનંનામ સપ્તદશોઽધ્યાયઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણે દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે પંચમં શ્રીમાર્ગશીર્ષમાસમાહાત્મ્યં સંપૂર્ણમ્ ॥ ( ૨-૫) ॥
॥ શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥ ॥