સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.15-3

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
યે ત્વયા વૈ કૃતાઃ પ્રશ્નાઃ પૂર્વં પ્રશ્નવિદાં વર ॥
તાન્વર્ણયિષ્યે ક્રમશો નિશામય સુનિશ્ચિતમ્

સહોમાસે ચ દેવો વૈ કીર્તિયુક્તો હિ કેશવઃ ॥
તસ્ય પૂજા પ્રકર્તવ્યા યથાપૂર્વં પ્રભાષિતમ્

બ્રાહ્મણં કેશવં સ્મૃત્વા તત્પત્નીં કીર્તિમેવ ચ ॥
દંપતી વિધિવત્પૂજ્યૌ વસ્ત્રાભરણધેનુભિઃ

દમ્પતી પૂજિતૌ વત્સ પૂજિતોઽહં ન સંશયઃ॥
તસ્માદવશ્યં સંપૂજ્યૌ દંપતી મમ તુષ્ટિદૌ

દાનં ચ વિવિધં કાર્યં મમ તુષ્ટિકરં પરમ્ ॥
ગોદાનં ભૂમિદાનં ચ સ્વર્ણદાનં વિશેષતઃ

વસ્ત્રદાનં તથા શય્યા તથાઽલંકરણાનિ ચ ॥
સદ્મદાનં પ્રકર્તવ્યં મમ સન્તોષકારકમ્

સર્વેષામેવ દાનાનાં વિશેષં ચ ત્રિકં સ્મૃતમ્ ॥
વસુન્ધરા તથા ધેનુર્વિદ્યાદાનં તથૈવ ચ

દત્તે દાનત્રિકે વત્સ ભવેત્પ્રીતિર્મમાઽતુલા ॥
તસ્માન્નરૈસ્તુ કર્તવ્યં સહોમાસે ત્રિકં શુભમ્

સ્નાનસ્ય ચ વિધિઃ સમ્યક્પુરૈવોક્તો મયાઽનઘ ॥
પૂજાસ્નાનં ચ દાનં ચ વિધિરેષ ન સંશયઃ

માર્ગશીર્ષં સમગ્રં તુ એકભક્તેન યઃ ક્ષિપેત્ ॥
ભોજયેદ્યો દ્વિજાન્ભક્ત્યા સ મુચ્યેદ્વ્યાધિકિલ્વિષૈઃ

કૃષિભાગી બહુધનો બહુધાન્યશ્ચ જાયતે ॥
કિમત્ર બહુનોક્તેન શૃણુ ગુહ્યં પર મમ

હુતભુગ્બ્રાહ્મણશ્ચૈવ વદનં મમ માનદ ॥
બ્રાહ્મણાખ્યં મુખં શ્રેષ્ઠં ન તથા હવ્યવાહનઃ

બ્રાહ્મણાખ્યે મુખે પુત્ર હુતં કોટિગુણં ભવેત્ ॥
અગ્ન્યાખ્યં બ્રાહ્મણાધીનં સ્વતંત્રા બ્રાહ્મણાઃ કિલ

સશર્કરં ઘૃતયુતં પાયસં શશિસન્નિભમ્ ॥
હોતવ્યં બ્રાહ્મણમુખે મમ તુષ્ટિકરં સુત

શુભમંડલમોદકકોકરસં સુત ફેનિકયા ઘૃતપૂરયુતમ્ ॥
યજ વિપ્રમુખે મમ તુષ્ટિકરં યદિ ચેચ્છસિ દારસુતાદિસુખમ્

કુમુદેન સમપ્રભસૌરભદં શુભભક્તયુતં ત્વથ મુદ્ગયુતમ્ ॥
સુરભીકૃતપુષ્કલસર્પિસમં કુરુ વિપ્રમુખે હવનં હિ સહે

પયસા સહ સર્પિષિ ચ ક્વથિતં બહુખારિકચારફલૈઃ સિતયા ॥
સહ કર્પુરનારિફલેન સમં યુતસીકરકં સુત શુભ્રકરમ્

વ્યંજનાનિ ચ શુભ્રાણિ મનોજ્ઞાનિ પ્રિયાણિ ચ ॥
કર્ત્તવ્યાનિ સહોમાસે બ્રાહ્મણાર્થે ચતુર્મુખ

પ્રિયા શિખરિણી કાર્યા ચાન્યત્તેષાં પ્રિયં ચ યત્ ॥
કૃત્વૈવં ભોજયેદ્વિપ્રાઞ્છ્રદ્ધયા પરયા સુત

રસાસ્વાદનપૂર્વં હિ ભુઞ્જતે વૈ યથાયથા ॥
તથાતથા મમ પ્રીતિર્જાયતે ભુવિ દુર્લભા

તસ્માત્તત્તત્તથા કાર્યં યથા તુષ્યંતિ બ્રાહ્મણાઃ ॥
તુષ્ટૈસ્તૈશ્ચાપ્યહં તુષ્ટો ભવામીહ ન સંશયઃ

શ્રદ્ધત્સ્વ ત્વં ચતુર્વક્ત્ર ન તે મિથ્યા બ્રવીમ્યહમ્ ॥
એતદ્ગુહ્યં મયા પ્રોક્તં શ્રેયોર્થં તવ માનદ

આક્રોશયંતિ યદિ તે અથવા પ્રહરંતિ ચેત્ ॥
તથાપિ તે નમસ્યા વૈ મમ પ્રીત્યા હિ માનદ

એવં કાર્યં સદા પુત્ર માર્ગશીર્ષે વિશેષતઃ ॥
યદુક્તં ભવતા બ્રહ્મન્ભોક્તવ્યં કિં શૃણુષ્વ તત્

ભોક્તવ્યં મમ ચોચ્છિષ્ટં મમ ભક્તિપરાયણૈઃ ॥
પવિત્રકરણં પુત્ર પાપિનામપિ મુક્તિદમ્

મમાશનસ્ય શેષં ચ યો ભુનક્તિ દિનેદિને ॥
સિક્થેસિક્થે ભવેત્પુણ્યં ચાંદ્રાયણશતોદ્ભવમ્

અવશિષ્ટં તથોચ્છિષ્ટં ભક્તાનાં ભોજનદ્વયમ્ ॥
નાઽન્યદ્વૈ ભોજનં તેષાં ભુક્ત્વા ચાંદ્રાયણં ચરેત્

અનર્પયિત્વા યો ભુંક્તે અન્નપાનાદિકં ચ યત્ ॥
શ્વાનવિષ્ઠાસમં ચાન્નં પાનં ચ મદિરાસમમ્ ॥

તસ્માન્મામર્પયેત્પુત્ર અન્નપાનાદિ ચૌષધમ્ ॥
ભક્ષયેત્પરયા ભક્ત્યા અશુચેઃ શુચિકારકમ્

તીર્થયજ્ઞાદિકફલં કલિદોષવિનાશનમ્ ॥
મમોચ્છિષ્ટં સુગતિદમપિ દુષ્કૃતકર્મણામ્

અન્યેષાં દૈવતાનાં ચ ન ગૃહ્ણીયાચ્ચ ભક્ષિતમ્ ॥
અભક્તાનાં ચ પક્વાન્નં ભુક્ત્વા ચ નરકં વ્રજેત્

વક્તવ્યમેવ યત્પ્રોક્તં તચ્છૃણુષ્વ સમાહિતઃ ॥
કથયિષ્યે તવ પ્રીત્યા અપિ ગુહ્યતરં મમ

મમ નામ પ્રવક્તવ્યં સહે ચૈવ વિશેષતઃ ॥
કૃષ્ણકૃષ્ણેતિ વક્તવ્યં મમ પ્રીતિકરં પરમ્

પ્રતિજ્ઞૈષા ચ મે પુત્ર ન જાનંતિ સુરાસુરાઃ ॥
મનસા કર્મણા વાચા યો મે શરણમાગતઃ ॥

સ હિ સર્વામવાપ્નોતિ કામનામિહ લૌકિકીમ્ ॥
સર્વોત્કૃષ્ટં ચ વૈકુણ્ઠં મત્પ્રિયાં કમલામપિ

કૃષ્ણકૃષ્ણેતિ કૃષ્ણેતિ યો માં સ્મરતિ નિત્યશઃ ॥
જલં ભિત્ત્વા યથા પદ્મં નરકાદુદ્ધરામ્યહમ્

વિનોદેનાઽપિ દંભેન મૌઢ્યાલ્લોભાચ્છલાદપિ ॥
યો માં ભજત્યસૌ વત્સ મદ્ભક્તો નાઽવસીદતિ

યે વૈ પઠંતિ કૃષ્ણેતિ મરણે પર્યુપસ્થિતે ॥
યદિ પાપયુતાઃ પુત્ર ન પશ્યંતિ યમં ક્વચિત્

પૂર્વે વયસિ પાપાનિ કૃતાન્યપિ ચ કૃત્સ્નશઃ ॥
અંતકાલે ચ કૃષ્ણેતિ સ્મૃત્વા મામેત્યસંશયમ્

નમઃ કૃષ્ણાય મહતે વિવશોઽપિ વદેદ્યદિ ॥
ધ્રુવં પદમવાપ્નોતિ મરણે પર્યુપસ્થિતે

શ્રીકૃષ્ણેતિ કૃતોચ્ચારૈઃ પ્રાણૈર્યદિ વિયુજ્યતે ॥
દૂરસ્થઃ પશ્યતિ ચ તં સ્વર્ગતં પ્રેતનાયકઃ

શ્મશાને યદિ રથ્યાયાં કૃષ્ણકૃષ્ણેતિ જલ્પતિ ॥
મ્રિયતે યદિ ચેત્પુત્ર મામેવૈતિ ન સંશયઃ

દર્શનાત્મમ ભક્તાનાં મૃત્યુમાપ્નોતિ યઃ ક્વચિત્ ॥
વિના મત્સ્મરણાત્પુત્ર મુક્તિમેતિ સ માનવઃ

પાપાનલસ્ય દીપ્તસ્ય ભયં મા કુરુ પુત્રક ॥
શ્રીકૃષ્ણનામમેઘોત્થૈઃ સિચ્યતે નીરબિંદુભિઃ

કલિકાલભુજંગસ્ય તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રસ્ય કિં ભયમ્ ॥
શ્રીકૃષ્ણનામદારૂત્થવહ્નિદગ્ધઃ સ નશ્યતિ

પાપપાવકદગ્ધાનાં કર્મચેષ્ટાવિયોગિનામ્ ॥
ભેષજં નાસ્તિ મર્ત્યાનાં શ્રીકૃષ્ણસ્મરણં વિના

પ્રયાગે વૈ યથા ગંગા શુક્લતીર્થે ચ નર્મદા ॥
સરસ્વતી કુરુક્ષેત્રે તદ્વચ્છ્રીકૃષ્ણકીર્તનમ્

ભવાંભોધિનિમગ્નાનાં મહાપાપોર્મિપાતિનામ્ ॥
ન ગતિર્માનવાનાં ચ શ્રીકૃષ્ણસ્મરણં વિના

મૃત્યુકાલેઽપિ મર્ત્યાનાં પાપિનાં તદનિચ્છતામ્ ॥
ગચ્છતાં નાઽસ્તિ પાથેયં શ્રીકૃષ્ણસ્મરણં વિના

તત્ર પુત્ર ગયા કાશી પુષ્કરં કુરુજાંગલમ્ ॥
પ્રત્યહં મંદિરે યસ્ય કૃષ્ણકૃષ્ણેતિ કીર્તનમ્

જીવિતં જન્મસાફલ્યં સુખં તસ્યૈવ સાર્થકમ્ ॥
સતતં રસના યસ્ય કૃષ્ણકૃષ્ણેતિ જલ્પતિ

સકૃદુચ્ચરિતં યેન હરિરિત્યક્ષરદ્વયમ્ ॥
બદ્ધઃ પરિકરસ્તેન મોક્ષાય ગમનં પ્રતિ

નામ્નોઽસ્ય યાવતી શક્તિઃ પાપનિર્દહને મમ ॥
તાવત્કર્તું ન શક્નોતિ પાતકં પાતકી જનઃ

નાઽપવિદ્ધં ભવેત્તસ્ય શરીરં નૈવ માનસમ્ ॥
ન પાપં ન ચ વૈક્લવ્યં કૃષ્ણકૃષ્ણેતિ કીર્તનાત્

શ્રીકૃષ્ણેતિ વચઃ પથ્યં ન ત્યજેદ્યઃ કલૌ નરઃ ॥
પાપામયો વૈ ન ભવેત્કલૌ તસ્યૈવ માનસે

શ્રીકૃષ્ણેતિ પ્રજલ્પંતં દક્ષિણાશાપતિર્નરમ્ ॥
શ્રુત્વા માર્જયતે પાપં તસ્ય જન્મશતાર્જિતમ્

ચાંદ્રાયણશતૈઃ પાપં પરાકાણાં સહસ્રકૈઃ ॥
યન્નાપયાતિ તદ્યાતિ કૃષ્ણકૃષ્ણેતિ કીર્તનાત્ ॥

નાન્યાભિર્નામકોટીભિસ્તોષો મમ ભવેત્ક્વચિત્ ॥
શ્રીકૃષ્ણેતિ કૃતોચ્ચારે પ્રીતિરેવાઽધિકાધિકા

ચંદ્રસૂર્યોપરાગૈસ્તુ કોટીભિર્યત્ફલં સ્મૃતમ્ ॥
તત્ફલં સમવાપ્નોતિ કૃષ્ણકૃષ્ણેતિ કીર્તનાત્

ગુરુદારાભિગમનં હેમસ્તેયાદિ પાતકમ્ ॥
શ્રીકૃષ્ણકીર્તનાદ્યાતિ ઘર્મતપ્તં હિમં યથા

યુક્તો યદિ મહાપાપૈરગમ્યાગમનાદિભિઃ ॥
મુચ્યતે ચાંતકાલેઽપિ સકૃચ્છ્રીકૃષ્ણકીર્તનાત્ ॥

અવિશુદ્ધમના યસ્તુ વિનાપ્યાચારવર્તનાત્ ॥
પ્રેતત્વં સોઽપિ નાપ્નોતિ અન્તે શ્રીકૃષ્ણકીર્તનાત્

મુખે ભવતુ મા જિહ્વાઽસતી યાતુ રસાતલમ્ ॥
ન સા ચેત્કલિકાલે યા શ્રીકૃષ્ણગુણવાદિની

સ્વવક્ત્રે પરવક્ત્રે ચ વંદ્યા જિહ્વા પ્રયત્નતઃ ॥
કુરુતે યા કલૌ પુત્ર શ્રીકૃષ્ણ ગુણકીર્તનમ્

પાપવલ્લી મુખે તસ્ય જિહ્વારૂપેણ કીર્ત્યતે ॥
યા ન વક્તિ દિવારાત્રૌ શ્રીકૃષ્ણગુણકીર્તનમ્

પતતાં શતખણ્ડા તુ સા જિહ્વા રોગરૂપિણી ॥
શ્રીકૃષ્ણકૃષ્ણકૃષ્ણેતિ શ્રીકૃષ્ણેતિ ન જલ્પતિ

શ્રીકૃષ્ણનામમાહાત્મ્યં પ્રાતરુત્થાય યઃ પઠેત્ ॥
તસ્યાઽહં શ્રેયસાં દાતા ભવામ્યેવ ન સંશયઃ

શ્રીકૃષ્ણનામમાહાત્મ્યં ત્રિસંધ્યં હિ પઠેત્તુ યઃ ॥
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ સ મૃતઃ પરમાં ગતિમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે બ્રહ્મવિષ્ણુસંવાદે માર્ગશીર્ષમાસમાહાત્મ્યે શ્રીકૃષ્ણનામમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ પંચદશોઽધ્યાયઃ