સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.15-2

॥ જૈમિનિરુવાચ ॥ ॥
તતસ્તે પ્રસ્થિતા વિપ્રા નીલકણ્ઠાંતિકં મુદા ॥
પ્રપૂજ્ય તં મહાદેવં શ્રીદુર્ગાં પ્રણિપત્ય ચ

વિમુચ્ય સ્યંદનવરં પાદચારાઃ સહાનુગાઃ ॥
આરોઢું નીલભૂમિધ્રં પ્રયાતાઃ સંયતેદ્રિયાઃ

નાનાદ્રુમલતાકીર્ણં નાનાપક્ષિગણાકુલમ્ ॥
શિલાવિષમસંરોધમભિતઃ પરિવેષકમ્

ભ્રમદ્ભ્રમરસંભૂતભ્રમકૃદ્ગંડશૈલકમ્॥
દક્ષિણાંભોધિકલ્લોલજલાવૃતનિતંબકમ્

અપ્રતર્ક્યં સદા મર્ત્યૈર્દુષ્પ્રવેશ્યં મહોરગૈઃ ॥
મત્તમાતંગકઘટાબૃંહિતૈર્ભીષણાંતરમ્

શ્વાપદૈશ્ચિરસંવાસૈઃ શસ્ત્રાઘાતમવેદિભિઃ ॥
નિર્ભયૈઃ પરિતઃ કીર્ણં મૃગયૂથૈરનેકશઃ

પ્રવેષ્ટુકામા ન પ્રાપુર્યદા તે માર્ગમંતરમ્॥
તદા નારદસંસર્ગાદ્વિદિત્વા તુ ગિરેઃ શિરઃ

આસેદુર્યત્ર વસતિ કૃષ્ણાગુરુતરોરધઃ ॥
સર્વાપદ્ભયસંહર્તા દિવ્યસિંહવપુર્વિભુઃ ॥

યં દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મહત્યાયા લીયન્તે કોટયો નૃણામ્ ॥
વ્યાત્તાસ્યં ભીમદશનમાપિંગલસટાકુલમ્

ઉગ્રં ત્રિનેત્રં દૈત્યસ્ય સ્વોરાવુત્તાનશાયિનઃ ॥
વક્ષઃસ્થલં દારયંતં નખરૈર્વજ્રદારુણૈઃ

અરુણાભં લસજ્જિહ્વં સાટ્ટહાસમુખં વિભુમ્ ॥
શંખચક્રલસદ્બાહું કિરીટમુકુટોજ્જ્વલમ્ ॥

નેત્રોચ્છલદ્વહ્નિકણસંત્રાસિતદિગન્તરમ્ ॥
પ્રચંડાઘાતભૂમ્યંતપ્રવિષ્ટપદપંકજમ્

તમાદિમૃર્તિં તે દૃષ્ટ્વા નારદાગ્રે તદા હરિમ્ ॥
નિર્ભયા દદૃશુર્દૂરાત્પ્રણેમુર્વિગતજ્વરાઃ

ઇન્દ્રદ્યુમ્નોઽપિ તં દૃષ્ટ્વા નારદોક્તૌ વિશસ્વસે ॥
ભાવિકાર્યે પ્રત્યયવાનિદમાહ મહામુનિમ્

મહર્ષે કૃતકૃત્યોઽસ્મિ ત્વં હિ જ્ઞાનનિધિઃ પરમ્ ॥
દુરારાધ્યો નૃસિહોઽયં દર્શનેઽપિ ભયાવહઃ

ભવાદૃશૈઃ સુસેવ્યોયં માદૃશૈર્દૂરતોઽપિ સઃ ॥
દર્શનાત્કૃતકૃત્યોઽસ્મિ સંલીનાશેષપાતકઃ

ત્વત્સન્નિધાનાદેવાત્ર તિષ્ઠામો નિર્ભયા મુને ॥
અત્યુગ્ર મૂર્તિર્ભગવાન્સ્વલ્પવીર્યૈર્નરૈઃ કથમ્

આરાધ્યતે દૈત્યરાજં ત્રિલોકેશં વિદારયન્ ॥
યસ્ય નીલમયી મૂર્તિઃ કૃપાસિંધોઃ સ્થિતા તુ વૈ

કસ્મિન્સ્થલે મુનિશ્રેષ્ઠ દર્શનાદ્યા વિમુક્તિદા ॥
તન્મે દર્શય વિપ્રેંદ્ર યન્મે મુક્તિપ્રદં મતમ્

ઇત્યુક્તો નારદસ્તસ્મૈ દર્શયામાસ પાવનમ્ ॥
સ્થાનં યત્ર સ્થિતો દેવઃ સ્વર્ણસૈકત સંવૃતઃ

પશ્યૈતં યોજનાયામં યોજનદ્વયમુચ્છ્રિતમ્ ॥
કલ્પાંતસ્થાયિનં ભૂપ ન્યગ્રોધં મુક્તિદં નૃણામ્

છાયાયાઃ ક્રમણાદ્યસ્ય મુચ્યતે પાપકંચુકાત્ ॥
અસ્ય મૂલે નરઃ પ્રાણાંસ્ત્યજન્મુક્તિમવાપ્નુયાત્

ન્યગ્રોધરૂપં દૃષ્ટ્વાપિ નારાયણમકલ્મષમ્ ॥
નિષ્પાપો જાયતે મર્ત્યઃ કિમુત પૂજયન્સ્તુવન્

અસ્ય મૂલાત્પ્રતીચ્યાં હિ નૃસિંહસ્યોત્તરે નૃપ ॥
અતિષ્ઠન્માધવો યત્ર ચતુર્મૂર્તિધરો વિભુઃ

અનુગ્રહીતું ત્વામેવ પુનરત્રોદ્ભવિષ્યતિ ॥
શ્વેતદ્વીપે યથા વિષ્ણુર્ભોગભૂમૌ નિજાલયઃ

જંબૂદ્વીપે કર્મભૂમૌ નિજં સ્થાનમિદં સ્મૃતમ્ ॥
સ્વસ્યૈવાતિરહસ્યત્વાન્ન પ્રકાશોસ્ય સંમતઃ

મોક્ષાધિકારી જાનાતિ સ્થલમેતન્મહીપતે ॥
અવિશ્વાસપદં નૃણાં દુષ્કૃતાં હિ વિશેષતઃ

અત્ર યાઽન્યા પ્રતિકૃતિઃ પૌરૈર્વિષ્ણોઃ પ્રતિષ્ઠિતા ॥
સાપિ મુક્તિપ્રદા ભૂપ કિં પુનઃ સા સ્વયંભુવા

અંતર્દ્ધાનતિરોધાને સુનિમિત્તે જગત્પ્રભોઃ॥
અનુગ્રહાર્થં સાધૂનાં જાયતે ચ યુગેયુગે

નાનાવતારૈર્ભગવાન્મત્સ્યકૂર્માદિકૈર્નૃપ ॥
નિમિત્તનાશે ચ તિરોદધાતિ પરમેશ્વરઃ

નિર્નિમિત્તં સ્થિતો નિત્યમિહ કારુણ્યસાગરઃ ॥
શ્વેતદ્વીપાદ્યથા વિષ્ણુરન્યત્રાવતરેત્પ્રભુઃ

અત્ર સ્થિતોઽપિ સ દ્વારકાકાંચીપુષ્કરાદિષુ ॥
પ્રકાશં યાતિ કૃપયા તરુમૂલપ્રરોહવત્

નાનાતીર્થેષુ દેશેષુ ક્ષેત્રેષ્વાયતનેષુ ચ ॥
અંશાવતારાસ્તસ્યૈવ મા ભૂત્તે સંશયો નૃપ

ક્ષણં ન ત્યજતીશાનઃ ક્ષેત્રં ક્ષેત્રમિવ સ્વકમ્ ॥
ત્વદુપજ્ઞસ્તુ ભૂપાલ પ્રકાશોઽન્યો ભવિષ્યતિ

ઇતિ સંદર્શિતં સ્થાનં નારદેન મહાત્મના ॥
સાષ્ટાંગપાતં ભૂમૌ તદિંદ્રદ્યુમ્નો નનામ હ

મન્વાનસ્તુ સ્થિતં દેવં પ્રકાશમિવ તુષ્ટુવે

॥ ઇંદ્રદ્યુમ્ન ઉવાચ ॥ ॥
દેવદેવ જગન્નાથ પ્રણતાર્તિવિનાશન ॥
ત્રાહિ માં પુંડરીકાક્ષ પતિતં ભવસાગરે

ત્વમેક એવ દુઃખૌઘધ્વંસકઃ પરમેશ્વર ॥
ક્ષુદ્રાઃ ક્ષુદ્રાન્હિ સેવંતે સુખલેશસ્ય લિપ્સયા

અનાદિત્રિવિધૌઘસ્ય રાશેઃ સ્વસ્ય મહાંહસઃ ॥
દુરુચ્છેદ્યસ્ય સતતં પૂર્યમાણસ્ય જન્મનઃ

કિં પુનર્ભક્તિભાવેન સાક્ષાન્મુક્તિપ્રદં નૃણામ્॥
કર્માધીનં તુ યે મૂઢા વદંતિ ત્વાં ક્રૃપાનિધિમ્

તે ન જાનંતિ ભગવન્કર્મૈવં પ્રેરિતં ત્વયા ॥
અજામિલેન વિપ્રેણ ત્યક્ત્વા વર્ણાશ્રમોદિતમ્

કિં ન પાપં કૃતં સ્વામિન્સોઽપિ ત્વન્નામકીર્તનાત્ ॥
મુક્તોઽભૂત્સ્મરણાદેવ પાશહસ્તૈર્વિમોચિતઃ

સર્વેઽપ્યુપાયા દેવેશ કીર્તિતાસ્તવ દર્શને ॥
ત્વયિ દૃષ્ટે હિ ભિદ્યંતે સંશયા હૃદિ સંસ્થિતાઃ

નિઃસંશયો ભવેત્સદ્યઃ પાપપુણ્યક્ષયો ધુવમ્ ॥
ત્વમેવ શરણં દીનમનુગૃહ્ણીષ્વ માં વિભો

નિશ્ચિતાનિ ત્વયા દેવ ગર્ભસ્થસ્ય ચ યાનિ મે ॥
તૈરેવ મે જનિર્જાતુ યાચે ત્વાં કેવલં ત્વિદમ્

તિરશ્ચો મુક્તિદા મૂર્તિઃ સ્થિતા તે યાઽત્ર તાં પુનઃ ॥
અનેન ચક્ષુષા પશ્યામીશ નાન્યત્પ્રયોજનમ્

કૃતાંજલિપુટો રાજા સ્તુત્વૈવં મધુસૂદનમ્॥
પુનર્નનામ ધરણીપૃષ્ઠે સાશ્રુવિલોચનઃ

તતોંઽતરિક્ષગા વાણી સામસુસ્વરભાષિણી ॥
ઉચ્ચચાર નભોમધ્યે ઇન્દ્રદ્યુમ્નસ્ય શૃણ્વતઃ

મા ચિંતાં વ્રજ ભૂપાલ વ્રજિષ્યે ત્વદૃશોઃ પથમ્ ॥
પૈતામહં વચઃ પ્રાહ નારદો યત્કુરુષ્વ તત્

તચ્છ્રુત્વા દિવ્યવચનં નારદસ્ય ચ ભાષિતમ્ ॥
શ્રદ્દધે વાજિમેધાય ભગવત્પ્રીતિકારકઃ

નારદં ચ પુનઃ પ્રાહ હર્ષગદ્ગદયા ગિરા ॥
મુને ત્વયા યદાદિષ્ટં ચતુર્મુખનિદેશતઃ

અશરીરા ત્વિયં વાણી અનુજજ્ઞે તદેવ હિ ॥
પિતામહો જગન્નાથો ભેદો વૈ નાઽનયોઃ ક્વચિત્

પદ્મયોનેઃ સુતસ્ત્વં હિ વચસ્તે ભગવદ્વચઃ ॥
તત્કર્તવ્યં પ્રયત્નેન યચ્છ્રેયૌપપાદકમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે પુરુષોત્તમક્ષેત્રમાહાત્મ્યે જૈમિનિઋષિસંવાદે પંચદશોઽધ્યાયઃ