સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.13-3

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
શૃણુ પુત્ર પ્રવક્ષ્યામિ જાગરસ્ય ચ લક્ષણમ્ ॥
યેન વિજ્ઞાતમાત્રેણ સુલભોઽહં સદા કલૌ

ગીતં વાદ્યં ચ નૃત્યં ચ પુરાણપઠનં તથા ॥
ધૂપં દીપં ચ નૈવેદ્યં પુષ્પં ગન્ધાનુલેપનમ્

ફલાર્પણં ચ શ્રદ્ધાં ચ દાનમિંદ્રિયસંયમમ્ ॥
સત્યાન્વિતં વિનિદ્રં ચ મુદા મદ્યજનાન્વિતમ્

સાશ્ચર્યં ચૈવ સોત્સાહં પાપાલસ્યાદિવર્જનમ્ ॥
પ્રદક્ષિણાસમાયુક્તં નમસ્કારપુરઃસરમ્

નીરાજનસમાયુક્તમતિહૃષ્ટેન ચેતસા ॥
યામેયામે મહાભાગ કુર્યાદારાર્તિકં મમ

ષડ્વિંશદ્ગુણસંયુક્તમેકાદશ્યાં ચ જાગરમ્ ॥
યઃ કરોતિ નરો ભક્ત્યા ન પુનર્જાયતે ભુવિ

ય એવં કુરુતે ભક્ત્યા વિત્તશાઠ્યવિવર્જિતઃ ॥
જાગરં પરયા ભક્ત્યા સ લીનો જાયતે મયિ

દષ્ટાઃ કલિભુજંગેન સ્વપન્તે યે દિને મમ ॥
કુર્વંતિ જાગરં નૈવ માયાપાશવિમોહિતાઃ

પ્રાપ્તાપ્યેકાદશી યેષાં કલૌ જાગરણં વિના ॥
તે વિનષ્ટા ન સંદેહો યસ્માજ્જીવિતમધ્રુવમ્

ઉદ્ધૃતં નેત્રયુગ્મં ચ દત્ત્વા વૈ હૃદયે પદમ્ ॥
કૃતં યે નૈવ પશ્યંતિ પાપિનો મમ જાગરમ્

અભાવે વાચકસ્યાઽથ ગીતં નૃત્યં ચ કારયેત્ ॥
વાચકે સતિ દેવેશ પુરાણં પ્રથમં પઠેત્

અશ્વમેધસહસ્રસ્ય વાજપેયશતસ્ય ચ ॥
પુણ્યં કોટિગુણં પુત્ર મમ જાગરણે કૃતે

પિતૃપક્ષે માતૃપક્ષે ભાર્યાપક્ષે ચ માનદ ॥
કુલાન્યુદ્ધરતે ચૈતન્મમ જાગરણે કૃતે ॥

ઉપોષણદિને વિઘ્ને પ્રારબ્ધે જાગરે સતિ ॥
વિહાય સ્થાનં તત્રાહં શાપં દત્ત્વા વ્રજામ્યહમ્

અવિદ્ધવાસરે યે મે પ્રકુર્વંતિ હિ જાગરમ્ ॥
તેષાં મધ્યે પ્રહૃષ્ટઃ સન્નૃત્યં વૈ પ્રકરોમ્યહમ્

યાવદ્દિનાનિ કુરુતે જાગરં મમ સન્નિધૌ ॥
યુગાઽયુતાનિ તાવંતિ વસતે મમ વેશ્મનિ ॥

ન ગયાપિંડદાનેન ન તીર્થૈર્બહુભિર્મખૈઃ ॥
પૂર્વજા મુક્તિમાયાંતિ વિનૈકાદશિજાગરાત્

યઃ કુર્યાજ્જાગરે પૂજાં કુસુમૈર્મમ વાસરે ।
પુષ્પેપુષ્પેઽશ્વમેધસ્ય ફલમાપ્નોતિ માનવઃ ॥૧-॥
યઃ કુર્યાદ્દીપદાનં ચ રાત્રૌ જાગરણે મમ ॥
નિમિષે નિમિષે પુત્ર લભતે ગોઽયુતં ફલમ્

યો દદ્યાજ્જાગરે પુત્ર હવિષ્યાન્નસમુદ્ભવમ્ ॥
નૈવેદ્યં લભતે પુણ્યં શાલિશૈલસમુદ્ભવમ્

પક્વાન્નાનિ ચ યો દદ્યાત્ફલાનિ વિવિધનિ ચ ॥
જાગરે મે ચતુર્વક્ત્ર લભતે ગોશતં ફલમ્

કર્પૂરેણ ચ તાંબૂલં દદાતિ મમ જાગરે ॥
મદ્ભક્તો મત્પ્રસાદેન સપ્તદ્વીપાઽધિપો ભવેત્

જાગરે મમ દેવેશ યઃ કુર્યાત્પુષ્પમણ્ડપમ્ ॥
સ પુષ્પકવિમાનેન ક્રીડતે મમ સદ્મનિ

જાગરે મે તુ યો ધૂપં સકર્પૂરં સગુગ્ગુલમ્॥
દદાતિ દહતે પાપં જન્મલક્ષસમુદ્ભવમ્

સ્નાપયેજ્જાગરે યો માં દધિક્ષીરઘૃતાંબુકૈઃ ॥
ભોગાનિહ લભેદ્વૈ સ હ્યન્તે ચ પરમાં ગતિમ્

દિવ્યાંઽબરાણિ યો દદ્યાત્ફલાનિ વિવિધાનિ ચ ॥
સ ચિરં વસતે સ્વર્ગે તં તુ સંખ્યાસમાનિ વૈ

દદ્યાદાભરણં યો મે હેમજં રત્નસંભવમ્ ॥
સપ્તકલ્પાનિ વસતે સોત્સંગે મત્પ્રિયો મમ

ઘૃતેન દીપકં યો મે ગવ્યેન ચ વિશેષતઃ ॥
જ્વાલયેજ્જાગરે રાત્રૌ નિમિષે ગોયુતં ફલમ્

જાગરે મે ચતુર્વક્ત્ર કર્પૂરેણ ચ દીપકમ્ ॥
યો જ્વાલયેત નીરાજં કપિલાદાનજં ફલમ્

યઃ પુનઃ કુરુતે દીપં ગીતં નૃત્યં ચ પૂજનમ્ ॥
શતક્રતુસમં પુણ્યં વ્રતૈર્દાનશતૈરપિ

સ્વયં યઃ કુરુતે ગીતં વિલજ્જો નૃત્યતે યદિ ॥
સ લભેન્નિમિષાર્ધેન કોટિયજ્ઞકૃતં ફલમ્

નિવારયતિ યો ગીતં નૃત્યં જાગરણે મમ ॥
ષષ્ટિયુગસહસ્રાણિ પચ્યતે રૌરવાદિષુ

નૃત્યમાનસ્ય મર્ત્યસ્ય યે કેચિન્નિકટે ગતાઃ ॥
વિમુક્તા ધર્મરાજેન મુક્તા યાંતિ ચ મત્પદમ્

નૃત્યમાનસ્ય મર્ત્યસ્ય ઉપહાસં કરોતિ યઃ ॥
જાગરે યાંતિ નિરયં યાવદિંદ્રાશ્ચતુર્દશ ॥

જાગરે મમ યઃ કુર્યાદ્ભક્ત્યા પુસ્તકવાચનમ્ ॥
શ્લોકસંખ્યાયુગાન્યેવ સ વસેન્મમ સન્નિધૌ

પ્રદક્ષિણાપ્રદાનેન યત્ફલં કથિતં બુધૈઃ ॥
ન તત્કોટિમખૈઃ પુણ્યં યુગસંખ્યૈરવાપ્યતે

દીપમાલા મમાગ્રે વૈ યઃ કુર્યાજ્જાગરે સુત ॥
વિમાનકોટિસંયુક્ત આકલ્પં વસતે દિવિ ॥

।
મમ બાલચરિત્રાણિ જાગરે પઠતે હિ યઃ॥
યુગકોટિસહસ્રાણિ શ્વેતદ્વીપે વસેન્નરઃ

તસ્માજ્જાગરણં કાર્યં પક્ષયોઃ શુક્લકૃષ્ણયોઃ

યો ગીતાં પઠતે રાત્રૌ મમ નામસહસ્રકમ્॥
વેદોક્તાનાં પુરાણાનાં જાગરાત્પુણ્યમાપ્નુયાત્

ધેનુદાનં તુ યઃ કુર્યાજ્જાગરે મમ પુત્રક॥
લભતે નાત્ર સંદેહઃ સપ્તદ્વીપવતીફલમ્

સર્વેષામેવ પુણ્યાનાં મહત્પુણ્યં મહીતલે ॥
દ્વાદશીજાગરં પુત્ર પ્રસિદ્ધં ભુવનત્રયે

જાગરં યે ચ કુર્વંતિ કર્મણા મનસા ગિરા ॥
ન તેષાં પુનરાવૃત્તિર્મમ લોકાત્કથંચન

પ્રોત્સાહયિત્વા લોકાન્યઃ કુરુતે જાગરં નિશિ ॥
પ્રાપ્નોતિ ચક્રવર્તિત્વં સત્યં મે વ્યાહૃતં સુત

સંમાનિતાઃ કકુત્સ્થેન રાત્રૌ જાગરકારિણઃ॥
સ્વશક્ત્યા ચૈવ દાનેન પ્રાપ્તં રાજ્યં સુદુર્લભમ્

યે કેચિદ્ગાયકા વિપ્રા વાદકા નર્તકાશ્ચ યે ॥
નર્તકીસહિતા યાંતિ મમ લોકે સનાતને

દુર્યોનિષુ ગતૈઃ સર્વૈઃ કૃત્વા જાગરણં મમ॥
સંપ્રાપ્તં પૃથિવીશત્વં કામુકૈર્મુનિસત્તમ

નિષ્કામા મુક્તિમાપન્નાઃ શ્વપચાદ્યાશ્ચ જાગરાત્॥
વિવેકો નાસ્તિ વર્ણાનાં મમ જાગરકારિણામ્॥

ન કલૌ પાવનં ધ્યાનં ન કલૌ જાહ્નવીજલમ્ ॥
ન કલૌ પાવનં જાપ્યં મુક્ત્વૈકં જાગરં મમ

દ્વાદશીદિવસે પ્રાપ્તે યે કુર્વંતિ હિ જાગરમ્ ॥
તે ધન્યાસ્તે કૃતાર્થા વૈ કલિકાલે ન સંશયઃ

ન ભૂયાન્માનુષે લોકે દ્વાદશીવિમુખો નરઃ ॥
અતીતાનાગતાન્વાઽપિ પાતયેન્નરકે હિ સઃ

વરમેકો ગુણૈર્યુક્તઃ કિં જાતૈર્બહુભિઃ સુતૈઃ ॥
દ્વાદશીજાગરાત્સર્વાંસ્તારયેદ્યો હિ પૂર્વજાન્

માહાત્મ્યં પઠતે ભક્ત્યા મયોક્તં જાગરોદ્ભવમ્ ॥
દ્વાદશીસંભવઃ પુત્રઃ કુલાનાં તારયેચ્છતમ્

અગમ્યાગમને પાપમભક્ષ્યસ્યાપિ ભક્ષણે ॥
પાપં વિલયમાયાતિ કૃતે જાગરણે સુત

અજ્ઞાનાદ્યત્કૃતં પાપં જ્ઞાત્વા યત્પાતકં કૃતમ્ ॥
પૂર્વજન્માર્જિતં પાપમિહ જન્મનિ યત્કૃતમ્ ॥

સિદ્ધ્યંતિ સર્વકાર્યાણિ મનસા ચિંતિતાન્યપિ ॥
દ્વાદશ્યાં વૈ ચતુર્વક્ત્ર રાત્રૌ જાગરણે કૃતે

દ્વાદશીજાગરેણૈવ મુક્તિં ગચ્છંતિ માનવાઃ

ન તત્પુણ્યં કુરુક્ષેત્રે પ્રયાગે વસતાં કલૌ ॥
માહાત્મ્યં વસતાં પુંસાં યત્ફલં દ્વાદશીષુ ચ

નાઽશ્વમેધસહસ્રૈસ્તુ તીર્થકોટ્યવગાહનાત્ ॥
તત્ફલં પ્રાપ્યતે પુત્ર દ્વાદશીજાગરે કૃતે

પઠેદ્વા શૃણુયાદ્વાઽપિ માહાત્મ્યં દ્વાદશીભવમ્ ॥
સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા સ લભેચ્છાશ્વતીં ગતિમ્

સર્વે દુષ્ટાઃ સમસ્તાશ્ચ સૌમ્યાસ્તસ્ય સદા ગ્રહાઃ ॥
સંતતેર્ન વિયોગસ્તુ દ્વાદશી યસ્ય કારણમ્

મમ કીર્તિરુચિર્નિત્યં ન વિપદ્યેત કર્હિચિત્ ॥
રણે રાજકુલે ચૈવ સર્વદા વિજયી ભવેત્

ધર્મોપરિ મતિર્નિત્યં ભક્તિર્મયિ સુનિર્મલા ॥
પાતકં નૈવ લિપ્યેત દ્વાદશીભક્તિતો નરમ્

પ્રેતત્વં નૈવ તસ્યાઽસ્તિ કૃતે જાગરણે મમ ॥
એકાદશ્યા વિહીનસ્ય પરલોકગતિર્નહિ ॥
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન કલૌ કાર્યં હિ તદ્દિનમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે બ્રહ્મવિષ્ણુ સંવાદે માર્ગશીર્ષમાસમાહાત્મ્ય એકાદશીવ્રતજાગરણફલકથનંનામ ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ