સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.13-2

॥ મુનય ઊચુઃ । ॥
કપોતેશસ્થલી ચાપિ કથં ખ્યાતા મહામુને ॥
કો વા કપોતઃ કશ્ચેશ એતન્નો વક્તુમર્હસિ

॥ જૈમિનિરુવાચ ॥ ॥
પુરા કુશસ્થલી સા વૈ અસેવ્યા સર્વજંતુભિઃ ॥
તીક્ષ્ણધારૈઃ કુશાગ્રૈસ્તુ પરિતઃ કંટકૈશ્ચિતા

નિસ્તરુર્નિર્જલાધારા પિશાચવસતિર્યથા ॥
યદા પૂર્વં ભગવતો નાન્યો દેવોઽપિ પૂજ્યતે

પૂજ્યઃ સ્યામહમપ્યેવં સ્પર્ધાસીદ્ધૂર્જટેસ્તદા ॥
ચિંતયન્નિતિ તસ્યૈવ વિષ્ણોર્ભક્તૌ મનોઽદધત્

સર્વનિર્વિષયે દેશે સ્થિત્વાઽહં નિષ્પરિગ્રહઃ ॥
સુમહત્તપ આસ્થાય તોષયિષ્યામિ તં હરિમ્

કિં વદેયં રમેશાય કા સ્તુતિઃ શારદાપતેઃ ॥
સર્વબ્રહ્માંડનાથસ્ય કિં વાન્યત્તુષ્ટિકારકમ્

તસ્માન્ન બાહ્યં વસ્ત્વન્યદુપયોગાય તસ્ય વૈ ॥
અંતર્યાગં સમાસ્થાય નિર્વ્યલીકેન ચેતસા

ભક્તેભ્ય આત્મપ્રદદં ચરાચરગુરું હરિમ્ ॥
આરાધયિષ્યે સર્વેષાં પૂજ્યઃ સ્યાં તત્પ્રસાદતઃ

તત ઇત્યભિસંધાય યયૌ પુણ્યાં કુશસ્થલીમ્ ॥
સમીપે નીલગોત્રસ્ય સર્વદ્વંદ્વવિવર્જિતઃ

તતસ્તેપે તપસ્તીવ્રં વાયુભક્ષો મહેશ્વરઃ ॥
કપોત ઇવ સૂક્ષ્મોઽભૂદષ્ટમૂર્તિરપિ પ્રભુઃ

તતઃ પ્રસન્નો ભગવાનૈશ્વર્યં પ્રદદૌ તદા ॥
યેનાત્મતુલ્યઃ સંજાતઃ પૂજાસંમાનનાદિષુ

તપઃપ્રભાવાત્તસ્યાસીત્સ્થલી વૃન્દાવનોપમા ॥
સરસ્તડાગસરસી નદીભિઃ શોભિતાંતરા

નાનાદ્રુમૈર્લતાભિશ્ચ સર્વર્તુફલપુષ્પકૈઃ ॥
મધુમત્તદ્વિરેફાણાં ઝંકારૈર્મુખરાશયા ॥ ૧૩ ।
નાનાપક્ષિગણાકીર્ણા સર્વજંતુસુખાશ્રયા ॥
કપોતસદૃશો જાતો યતઃ સ તપસા શિવઃ

મુરારેરાજ્ઞયા સોઽત્ર કપોતેશ્વરતાં ગતઃ ॥
તદાજ્ઞયાઽત્ર વસતિ મૃડાન્યા ત્ર્યંબકઃ સદા

યેઽર્ચયન્તિ કપોતેશં સ્તુવન્તિ પ્રણમંતિ વા ॥
નિર્ધૂતકલ્મષાસ્તે વૈ પ્રયાંતિ પુરુષોત્તમમ્

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ બિલ્વેશમહિમાં દ્વિજાઃ ॥
પાતાલવાસિનઃ પૂર્વં દૈત્યા ભિત્ત્વા મહીતલમ્

ઉપદ્રવંતિ ભૂર્લોકં ભક્ષયન્તિ જનાંસ્તથા ॥
ભારાવતરણાર્થાય દેવકીગર્ભસંભવઃ

પાલયામાસ પૃથિવીં યદા સ ભગવાન્પ્રભુઃ ॥
યાદવૈઃ પાંડવૈઃ સાર્દ્ધં તદા તત્સ્થાનમાગતઃ

તીર્થરાજસ્ય સલિલે સ્નાત્વા તં નીલમાધવમ્ ॥
દૂરાત્પ્રણમ્ય મનસા દૈત્યદ્વારમુપાગતઃ

દૃષ્ટ્વા તદ્વિવરં ઘોરમપ્રવેશ્યં તુ માનવૈઃ ॥
ભ્રાંત્યા સંમોહયઁલ્લોકાન્પ્રથયઞ્છિવપૂજ્યતામ્

બૈલ્વં ફલં સમાદાય તત્રાવાહ્ય ત્રિલોચનમ્ ॥
પૂજયિત્વા પુરારાતિં તુષ્ટાવાસુરસૂદનઃ

॥શ્રી ભગવાનુવાચ ॥ ॥
નમસ્તે ત્રિગુણાતીત ગુણત્રયવિભાગકૃત્ ॥
ત્રયીમય ત્રયાતીત ત્રિકાલજ્ઞાનિને નમઃ ॥

શશિસૂર્યાગ્નિનેત્રાય બ્રહ્મણ્યાય વરાત્મને ॥
અષ્ટૈશ્વર્યનિધાનાય તુભ્યમષ્ટાત્મને નમઃ

યસ્ય રૂપં તમઃપારે તમોનાશનમવ્યયમ્ ॥
અજ્ઞાનાનાં તમશ્છિન્નં તસ્મૈ વિતમસે નમઃ

એવં સ્વમાત્મનાત્માનં સ્તુત્વા સ ભગવાન્પ્રભુઃ ॥
તસ્ય પ્રસાદાદ્વિવરં સુપ્રવેશમપશ્યત

તેન માર્ગેણ પાતાલં સસૈન્યોઽભ્યગમત્પ્રભુઃ ॥
હત્વા તત્ર બલોદગ્રાન્દૈત્યાન્ભારાવતારણઃ

પુનરાગમ્ય તત્રૈવ સ્થિત્વા સ વૃષભધ્વજમ્ ॥
સંપૂજ્ય ભગવાન્દ્વારરોધાય સ્થાપયઞ્છિવમ્

ઇદમાહ મહાબુદ્ધિર્ભક્તિવશ્યો ગદાધરઃ ॥
ધૂર્જટે તિષ્ઠ પ્રાસાદે રુન્ધાનોઽસુર નિર્ગમમ્

ત્વદન્યઃ કઃ ક્ષમઃ શંભો કર્બૂરબલનાશને ॥
સ્થાપયિત્વા મહાદેવં તતો દ્વારાવતીં યયૌ

તતઃપ્રભૃતિ બિલ્વેશઃ પૃથિવ્યાં ખ્યાતિમાગતઃ ॥
પૂર્વવિધિઃ સ બિલ્વેશઃ ક્ષેત્રરાજસ્ય ભો દ્વિજાઃ

તં દૃષ્ટ્વા પાપહંતારં મૃડ્રાનીપતિમવ્યયમ્ ॥
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ વિપત્તિં દુસ્તરાં જયેત્

કપોતબિલ્વેશ્વરયોર્માહાત્મ્યં કથિતં તુ વઃ ॥
અતઃ પરં ભો મુનયઃ કિમન્યચ્છ્રોતુમિચ્છથ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે પુરુષોત્તમક્ષેત્રમાહાત્મ્યે જૈમિનિઋષિસંવાદે ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ