સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.12-6

॥ યમ ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ મે વચનં નાથ લોપિતોઽહં પિતામહ ॥
મરણાદધિકં મન્યે મત્પદસ્ય ચ ખણ્ડનમ્

નિયોગી ન નિયોગં હિ કરોતિ કમલાસન ॥
પ્રભોર્વિત્તં સમશ્નાતિ સ ભવેત્કાષ્ઠકીટકઃ

યોઽશ્નાતિ લોભાદ્વિત્તાનિ પ્રજ્ઞાવાંશ્ચ મહીપતે ॥
સ તિર્યગ્યોનિ નરકે યાતિ કલ્પશતત્રયમ્

નિઃસ્પૃહો નાઽઽચરેદ્યસ્તુ નિયોગં પદ્મસંભવ ॥
ભુક્ત્વા તુ નરકાન્ઘોરાન્સ પુમાન્વાયસો ભવેત્

આત્મકાર્યપરો યસ્તુ સ્વામિકાર્યં વિલુંપતિ ॥
ભવેદ્વેશ્મનિ પાપાત્મા આખુઃ કલ્પશતત્રયમ્

નિયોગી યશ્ચ ભૂત્વા વૈ તિષ્ઠન્નિત્યં સ્વવેશ્મનિ ॥
શક્તસ્તુ કાર્યકરણે માર્જારો જાયતે નરઃ

સોઽહં દેવ તવાદેશાત્પ્રજા ધર્મેણ સાધયે ॥
પુણ્યેન પુણ્યકર્તારં પાપં પાપેન કર્મણા

સમ્યગ્વિચાર્ય મુનિભિર્ધર્મશાસ્ત્રાન્વિતૈઃ પ્રભો ॥
કલ્પાદૌ વર્તમાનસ્ય યાતના દાપયન્મમ

કર્તું નિયોગમેવં હિ ત્વદીયો નૈવ શક્નુયામ્ ॥
રાજ્ઞા કીર્તિમતા ભગ્નો નિયોગસ્તવ ચ ક્ષિતૌ

ભયાદસ્ય જગન્નાથ પૃથિવીં સાગરામ્બરામ્ ॥
વૈશાખધર્મસહિતાં પાલયન્વર્તતે ક્વચિત્

વિહાય સર્વધર્માંશ્ચ વિહાય પિતૃપૂજનમ્ ॥
વિહાયાઽગ્નિસપર્યાં તુ તીર્થ યાત્રાદિસત્ક્રિયાઃ

યોગસાંખ્યાવુભૌ ત્યક્ત્વા ત્યક્ત્વા પ્રાણનિરોધનમ્ ॥
ત્યક્ત્વા હોમં ચ સ્વાધ્યાયં કૃત્વા પાપાનિ ભૂરિશઃ

પ્રયાન્તિ વૈષ્ણવં લોકં કૃત્વા વૈશાખસત્ક્રિયાઃ ॥
મનુજાઃ પિતૃભિઃ સાર્દ્ધં તથૈવ ચ પિતામહૈઃ

તેષામતીતપિતરઃ પિતૄણાં પિતરસ્તથા ॥
તથા માતામહા યાંતિ તેષાં વૈ જનકાદયઃ

તેષામપિ ચ નેતારો જનિત્રીણાં ચ પૂર્વજાઃ ॥
એતદ્દુઃખં પુનર્દેવ મમ મસ્તકભેદનમ્

પ્રિયાયાઃ પિતરો યાન્તિ માર્જયિત્વા લિપિં મમ ॥
પિતૄણાં બીજજો યસ્તુ ધાત્ર્યા કુક્ષૌ ધૃતો વિભો

યદંકેન કૃતં કર્મ તદેકેનૈવ ભુજ્યતે ॥
તન્નિરસ્ય કૃતં સર્વં જાનંસ્ત્વેકઃ કુલે તુ યઃ

તારયેત્તાવુભૌ પક્ષૌ ષડ્વિંશોપર્યલં વિભો ॥
પ્રિયાયાશ્ચાઽપિ વૈ તાત સર્વે વૈ કુક્ષિસંભવાઃ

તેઽપિ સર્વે જગન્નાથ યાન્તિ વિષ્ણોઃ પરં પદમ્ ॥
ન મે પ્રયોજનં દેવ નિયોગેનેદૃશેન વૈ

વૈશાખધર્મનિરતઃ સ માં ત્યક્ત્વા વ્રજેદ્ધરિમ્ ॥
ત્રિઃસપ્તકુલમુદ્ધત્ય ત્યક્તપાપોઽતિશોભનઃ

સ ત્યક્ત્વા મમ માર્ગં હિ પ્રયાતિ હરિમંદિરમ્ ॥
ન યજ્ઞૈસ્તાદૃશૈર્દેવ ગતિં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ

સર્વતીર્થૈર્ન દાનાદ્યૈર્ન તપોભિશ્ચ ન વ્રતૈઃ ॥
અપિ વા સકલૈર્ધર્મૈર્યુક્તો નાઽપ્નોતિ તાં ગતિમ્

।
પ્રયાગપાતાદ્રણમધ્યપાતાદ્ભૃગોશ્ચ પાતાન્મરણાચ્ચ કાશ્યામ્ ॥
ન તાં ગતિં યાંતિ જનાશ્ચ સર્વે વૈશાખનિષ્ઠેન ચ યા પ્રપદ્યતે

પ્રાતઃ સ્નાત્વા દેવપૂજાં ચ કૃત્વા શ્રુત્વા કથાં માસમાહાત્મ્યસંજ્ઞામ્ ॥
ધર્માન્કૃત્વા ચોચિતાન્વૈષ્ણવાંશ્ચ સ વૈ ભવેદ્વિષ્ણુલોકૈકનાથઃ

અપ્રમાણમહં મન્યે લોકં વિષ્ણોર્જગત્પતેઃ ॥
યો ન પૂર્યેત કોટ્યોઘૈઃ સર્વતઃ કમલાસન

માધવાવસથેનેહ સમસ્તેન પિતામહમ્ ॥
વિકર્મસ્થાઽવિકર્મસ્થાઃ શુચયોઽશુચયસ્તથા

કૃત્વા વૈશાખકૃત્યાનિ લોકા યાન્તિ નૃપાઽઽજ્ઞયા ॥
યોઽસ્માકં હિ મહચ્છત્રુર્ભવતાં ચ વિશેષતઃ

નિગ્રાહ્યો જગતાં નાથ ભવતાઽસૌ મહીપતિઃ ॥
હિત્વા હિ સકલાન્ધર્માન્સકૃદ્વૈશાખસ્નાનતઃ

અસંસ્કૃતજના યાંતિ વૈકુણ્ઠં હરિમંદિરમ્ ॥
અસ્માભિસ્તુ કૃતોપેક્ષો લિણુપાદૈકસંશ્રયઃ

સમસ્તં નેષ્યતે લોકં પાર્થિવો નાત્ર સંશયઃ ॥
એષ દણ્ડપટો હ્યદ્ય તવ પદ્ભ્યાં નિવેદિતઃ ।2.7.12.૩૦॥
લોકપાલત્વમતુલમર્જિતં તેન ભૂભુજા॥
કિમપત્યેન જાતેન માતુઃ ક્લેશંકરેણ વૈ

યો ન પાતયતે શત્રું જ્યેષ્ઠમાસીવ ભાસ્કરઃ ॥
વૃથાસુતા હિ યુવતિર્જાતા ચેદ્ધિ કુપુત્રિણી

ન તસ્યાઃ સ્ફુરતે કીર્તિર્ઘનસ્યેવ શતહ્રદા ॥
યત્પિતુર્નોદ્ધરેત્પાપાદ્વિદ્યયા વા બલેન વા

માતુર્જઠરજો રોગઃ સ પ્રસૂતો ધરાતલે ॥
ધર્મે ચાઽર્થે ચ કામે ચ યત્પ્રતીપો ભવેત્સુતઃ

માતૃહા હ્યુચ્યતે સદ્ભિઃ સ પુત્રઃ પુરુષાધમઃ ॥
તન્માતા નૃપપત્ની ચ લોકવિખ્યાતસત્ક્રિયા

એકૈવ વીરસૂર્લોકે વીરઃ સ નાત્ર સંશયઃ ॥
યથા વૈ કીર્તિમાઞ્જાતો મલ્લિપેર્માર્જનાય વૈ ॥

નેદં વ્યવસિતં દેવ કેનચિત્ક્ષત્રિયેણ હિ ॥
પુરાણેષુ જગન્નાથ ન શ્રુતં પટમાર્જનમ્

સોઽહં ન જાનામિ જગત્પતીશ ઋતે ક્ષિતીશં હરિતત્પરં તમ્ ॥
પ્રચોદયન્તં પટહં સુઘોષાદ્વિલોપયાનં મમ વેશ્મમાર્ગમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે વૈશાખમાસમાહાત્મ્યે નારદામ્બરીષસંવાદે યમદુઃખનિરૂપણંનામ દ્વાદશોઽધ્યાયઃ