સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.11-6

॥ મૈથિલ ઉવાચ ॥ ॥
વૈશાખધર્માઃ સુલભાઃ પુણ્યરાશિવિધાયકાઃ ॥
વિષ્ણુપ્રીતિકરાઃ સદ્યઃ પુમર્થાનાં તુ હેતવઃ

ન પ્રખ્યાતાઃ કથં લોકે શાશ્વતાઃ શ્રુતિચોદિતાઃ ॥
પ્રખ્યાતા રાજસા ધર્માસ્તામસા અપિ ભૂરિશઃ

દુર્ઘટા વહુયત્નાશ્ચ વહુદ્રવ્યવ્યયાવહાઃ ॥
કેચિન્માઘં પ્રશંસન્તિ ચાતુર્માસ્યાન્પરે જગુઃ

વ્યતીપાતાદિધર્માશ્ચ વર્ણયન્તીહ ભૂરિશઃ ॥
એતદ્વિવેકં વિસ્તાર્ય શ્રોતુકામાય મે વદ

॥ શ્રુતદેવ ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ ભૂપ પ્રવક્ષ્યામિ ન પ્રખ્યાતા ઇમે કથમ્ ॥
ઇતરેષાં ચ ધર્માણાં કથં ખ્યાતિશ્ચ ભૂતલે

રાજસાસ્તામસા ભૂમૌ બહવઃ કામુકા જનાઃ ॥
ઇચ્છંત્યૈહિકભોગાંસ્તે પુત્રપૌત્રાદિસંપદઃ

ક્વચિત્કથંચન ક્વાઽપિ જનેષ્વેકોઽતિકૃચ્છ્રતઃ ॥
સ્વર્ગાય યતતે લોકે તસ્માદ્યજ્ઞાદિસત્ક્રિયાઃ

કુરુતેઽતિપ્રયત્નેન મોક્ષં નોપાસતે નરઃ ॥
ક્ષુદ્રાશા ભૂરિકર્માણો જનાઃ કામ્યાનુપાસતે

પ્રખ્યાતા રાજસા ધર્માસ્તામસા અપિ તેન વૈ ॥
ન ખ્યાતાઃ સાત્ત્વિકા ધર્મા હરિપ્રીતિકરા ઇમે

નિષ્કામિકા ઇમે ધર્મા હ્યૈહિકાઽઽમુષ્મિકપ્રદાઃ ॥
ન જાનન્તિ જના મૂઢા મોહિતા દેવમાયયા

યથાઽઽધિપત્યે સંપ્રાપ્તે સર્વસિદ્ધો મનોરથઃ ॥
મોહનાર્થં સ્થલં પ્રાપ્તમાધિપત્યેન હીયતે

કારણં ચ પ્રવક્ષ્યામિ ગોપને ભૂતલેંઽજસા ॥
યદ્વૈશાખોક્તધર્માણાં સાત્ત્વિકાનાં નૃણામિહ

સાર્વભૌમઃ પુરા કાશ્યામિક્ષ્વાકુકુલભૂષણઃ ॥
કીર્તિમાનિતિ વિખ્યાતો નૃગપુત્રો મહાયશાઃ ॥ ૧૩ ।ઽ।
જિતેંદ્રિયો જિતક્રોધો બ્રહ્મણ્યો રાજસત્તમઃ ॥
એકદા મૃગયાસક્તો વસિષ્ઠાશ્રમમાયયૌ

ગચ્છન્માર્ગે દદર્શાઽસૌ વૈશાખે ઘર્મનિષ્ઠુરે ॥
ભૂયોભૂયઃ કાર્યમાણાઞ્ચ્છિષ્યાંસ્તસ્ય મહાત્મનઃ

ક્વચિત્પ્રપાં પ્રકુર્વન્તિ છાયામણ્ડપમેવ ચ ॥
તટપ્રપાતં નિસ્તીર્ય વાપીં કુર્વન્તિ નિર્મલામ્

સૂપવિષ્ટાન્ક્વચિદ્વૃક્ષે વ્યજનૈર્વીજયન્તિ ચ ॥
ક્વચિદ્દદ્યુર્હીક્ષુદણ્ડાન્ક્વચિદ્ગન્ધાન્ક્વચિત્ફલમ્

મધ્યાહ્ને છત્રદાનં ચ સાયાહ્ને પાનકસ્ય ચ ॥
ક્વચિદ્યચ્છંતિ તામ્બૂલં નેત્રે કર્પૂરલેપનમ્

સુચ્છાયે ચ વને કેચિત્સુસંમૃષ્ટાંઽગણેષુ ચ ॥
કેચિદાસ્તરયંત્યદ્ધા વાલુકાનિ હિતાનિ ચ

કુર્વન્ત્યાંદોલિકાં રાજન્વૃક્ષશાખાવલંબિનીમ્ ॥
કે યૂયમિતિ પપ્રચ્છ વાસિષ્ઠા ઇતિ તેઽબ્રુવન્

કિમેતદિતિ પપ્રચ્છ ધર્મા વૈશાખચોદિતાઃ ॥
પુમર્થહેતવ ઇમે ક્રિયન્તેઽસ્માભિરઞ્જસા

વસિષ્ઠસ્યાઽઽજ્ઞયા ચેતિ તેઽબુવન્નૃપસત્તમમ્ ॥
એતદાચરણે પુંસાં કિં ફલં કસ્તુ તુષ્યતિ

એતદ્વિસ્તાર્ય મે બ્રૂત યૂયં સમ્યગ્યથાશ્રુતમ્ ॥
ઇતિ રાજ્ઞા તુ સંપૃષ્ટાઃ પ્રત્યૂચુસ્તે મહીપતિમ્

ગુરોરાજ્ઞાક્રમેણૈવ કુર્વતાં પથિસત્ક્રિયાઃ ॥
નાસ્માકમવકાશોઽત્ર ગુરું પૃચ્છ યથોચિતમ્

સ વેત્તિ તત્ત્વતો નૂનં ધર્માનેતાન્મહાયશાઃ ॥
ઇતિ શિષ્યૈર્વસિષ્ઠસ્ય પ્રત્યુક્તસ્તુ દ્રુતં યયૌ

વસિષ્ઠસ્યાઽશ્રમં પુણ્યં વિદ્યાયોગોપબૃંહિતમ્ ॥
સમાયાન્તં નૃપં વીક્ષ્ય વસિષ્ઠઃ પ્રીતમાનસઃ

આતિથ્યં વિધિવચ્ચક્રે સાનુગસ્ય મહાત્મનઃ॥
સૂપવિષ્ટઃ કૃતાઽતિથ્યઃ પ્રીતઃ પપ્રચ્છ તં ગુરુમ્

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
માર્ગે દૃષ્ટં મહાશ્ચર્યં ત્વચ્છિષ્યૈશ્ચ કૃતં શુભમ્ ॥
મયા પૃષ્ટં ચ તૈર્નોક્તં ક્રિયમાણં શુભાવહમ્

નાસ્માકમવકાશોઽત્ર હ્યેતદ્ધર્મપ્રશંસને ॥
કર્તબ્યા ચ ક્રિયાઽસ્માભિર્ગુરુણા યા ચ ચોદિતા

ગુરું ગચ્છેતિ તૈરુક્ત આગતોઽહં તવાંતિકમ્ ॥
મૃગયાઽઽસક્તચિત્તેન શ્રાંતેનાતિથ્યમિચ્છતા

દૃષ્ટં માર્ગે ત્વિદં પુણ્યં તવ શિષ્યૈશ્ચ કારિતમ્ ॥
જિજ્ઞાસાઽઽસીત્તતઃ શ્રોતું ધર્માનેતાન્મુનીશ્વર

ત્વમાદિરાદિમાન્ધર્માન્સમાચરસિ વૈ યતઃ ॥
તાન્ધર્માઞ્ચ્છ્રોતુકામાય શિષ્યાય પ્રણતાય ચ

શ્રદ્દધાનાય મે બ્રૂહિ વિસ્તરાન્મુનિપુંગવ ॥
ઇતીક્ષ્વાકુકુલીનેન રાજ્ઞા પૃષ્ટો મહાયશાઃ

મનસા તોષમાપેદે સમ્યક્પૃષ્ટોઽધુનાઽમુના ॥
અહો વ્યવસિતા બુદ્ધી રાજસ્તેઽદ્ય સુશિક્ષિતા

યસ્માદ્વિષ્ણુકથાયાં ચ તદ્ધર્માચરણેઽપિ ચ ॥
મતિરાત્યંતિકી જાતા સુકૃતં ફલિતં તવ

ઇતિ સંભાષ્ય રાજાનં જાતહર્ષસ્તમબ્રવીત્ ॥
શૃણુ ભૂપ પ્રવક્ષ્યામિ યત્પૃષ્ટોઽહં ત્વયાધુના

યસ્ય શ્રવણમાત્રેણ મુચ્યતે સર્વકિલ્બિષૈઃ ॥
સર્વધર્માન્પરિત્યજ્ય વર્તતે વિષયાત્મકઃ

વૈશાખસ્નાનનિરતઃ સ પ્રિયો મધુવિદ્વિષઃ ॥
સાંગાન્ધર્માનનુષ્ઠાય વૈશાખો યેન નાદૃતઃ

સ્નાનદાનાર્ચનૈઃ પુણ્યૈસ્તસ્ય દૂરતરો હરિઃ ॥
અસ્નાપ્ય ચાઽપ્યદત્ત્વા ચ વૈશાખો યેન નીયતે

કર્મણા સ તુ ચણ્ડાલો નાઽત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
વૈશાખોક્તૈર્મહાધર્મૈર્યેન ચાઽઽરાધિતો હરિઃ

તૈશ્ચ તોષં સમાયાતિ પ્રદદાતિ સમીહિતમ્ ॥
લક્ષ્મીભર્ત્તા જગન્નાથો હ્યશેષાઘૌઘનાશનઃ

ધર્મૈઃ સૂક્ષ્મૈશ્ચ પ્રીણાતિ ન પ્રયાસૈર્ધનૈરપિ ॥
ભક્ત્યા સંપૂજિતો વિષ્ણુઃ પ્રદદાતિ સમીહિતમ્

તસ્માદ્રાજન્સદા ભક્તિઃ કર્તવ્યા મધુવિદ્વિષઃ ॥
જલેનાઽપિ જગન્નાથઃ પૂજિતઃ ક્લેશહા હરિઃ

પરિતોષં વ્રજત્યાશુ તૃષાર્તઃ સલિલૈર્યથા ॥
મહદપ્યલ્પદં કર્મ તથા હ્યલ્પં ચ ભૂરિદમ્

કર્મણાઽલ્પત્વભૂરિત્વે ન હેતૂ મહદલ્પકે ॥
કિન્તુ કર્મસ્વરૂપં ચ ગહના કર્મણો ગતિઃ

વૈશાખોક્તા ઇમે ધર્માઃ સ્વલ્પાઽઽયાસકૃતા અપિ ॥
બહુવ્યયવિનાશાશ્ચ વિષ્ણોઃ પ્રીતિકરા શુભાઃ

તસ્માત્ત્વમપિ ભૂપાલ વૈશાખોક્તાન્સમાચર॥
ત્વદ્રાષ્ટ્રીયૈર્જનૈઃ સર્વૈઃ કારયેમાઞ્ચ્છુભાવહાન્

ન કરોતિ ચ યો ધર્માન્વૈશાખોક્તાન્નરાધમઃ ॥
બહુધા શિષ્યમાણોઽપિ સ દણ્ડ્યસ્તવ ભૂપતે

ઇત્યાવશ્યકતાં સમ્યક્છાસ્ત્રૈર્વ્યુત્પાદ્ય તસ્ય ચ ॥
પશ્ચાદ્વૈશાખનિર્દિષ્ટાન્ધર્માન્પ્રોવાચ સર્વશઃ

શ્રુત્વા તાન્સકલાન્ધર્માન્ગુરું સંપૂજ્ય ભક્તિતઃ ॥
સ રાજા ગૃહમાગત્ય સર્વાન્ધર્માંશ્ચકાર હ

ભક્તિમાન્કેશવે રાજન્દેવદેવે નિરઞ્જને ॥
નાઽન્યં પશ્યતિ દેવેશાત્પદ્મનાભાન્મહીપતિઃ

ભેરીમુદ્વાહ્ય માતંગં સ્વરાષ્ટ્રેઽઘોષયદ્ભટૈઃ ॥
અષ્ટવર્ષાધિકો મર્ત્યો હ્યશીતિર્નહિ પૂર્યતે

પ્રાતર્ન સ્નાતિ મેષસ્થે સૂર્યે સર્વોઽપિ યો જનઃ ॥
સ મે દંડ્યશ્ચ વધ્યશ્ચ નિર્યાસ્યો વિષયાદ્ધ્રુવમ્

પિતા વા યદિ વા પુત્રો ભાર્યા વાઽથ સુહૃજ્જનઃ ॥
વૈશાખધર્મહીનશ્ચ નિર્ગ્રાહ્યો દસ્યુવન્મયા

દાતવ્યં વિપ્રમુખ્યેભ્યઃ સ્નાત્વા પ્રાતર્જલે શુભે ॥
પ્રપાદાનાદિધર્માંશ્ચ કુરુધ્વં શક્તિતોઽનઘાઃ

વિપ્રં ચ ધર્મવક્તારં ગ્રામેગ્રામે ન્યવેશયત્ ॥
પઞ્ચાનામપિ ગ્રામાણામકરોદધિકારિણમ્

દણ્ડાર્થં ત્યક્તધર્માણાં દશવાજિનિષેવિતમ્ ॥
એવં પ્રવૃત્તઃ સર્વત્ર સાર્વભૌમસ્ય શાસનાત્

પ્રવૃદ્ધો ધર્મવૃક્ષોયં સર્વદેશેષુ વિસ્તરાત્ ॥
યે કેચિન્નિધનં યાંતિ ભૂપાલવિષયે નરાઃ

પ્રમાદાચ્ચ નૃપશ્રેષ્ઠ તે યાંતિ હરિમન્દિરમ્ ॥
અવશ્યં વૈષ્ણવો લોકઃ પ્રાપ્યતે માનવૈર્દ્રુતમ્

વ્યાજેનાઽપિ સકૃત્સ્નાતઃ પ્રાતર્મેષગતે રવૌ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો યાતિ વિષ્ણોઃ પરં પદમ્

ન પ્રાપ્નોતિ યમં ધર્મં સકૃદ્વૈશાખસ્નાનતઃ ॥
વૈલેખ્યમગમદ્રાજા રવિસૂનુસ્તદા નૃપ

લેખ્યકર્મણિ વિશ્રાન્તશ્ચિત્રગુપ્તોઽભવત્તદા ॥
માર્જિતાનિ ચ લેખ્યાનિ પુરા પાપોદ્ભવાનિ ચ

ગચ્છદ્ભિર્વૈષ્ણવં લોકં સ્વકર્મસ્થૈર્જનૈઃ ક્ષણાત્ ॥
શૂન્યાસ્તુ નરકાઃ સર્વે પાપિપ્રાણિવિવર્જિતાઃ

ભગ્નયાનોઽભવન્માર્ગો વૈશાખસ્ય પ્રભાવતઃ ॥
સર્વેઽપિ વિમલાકારા જના યાન્તિ હરેઃ પદમ્

દિવૌકસાં તુ યે લોકાઃ શૂન્યાઃ સર્વે તથાઽભવન્ ॥
શૂન્યે ત્રિવિષ્ટપે જાતે શૂન્યેષુ નર કેષુ ચ

નારદો ધર્મરાજાનં ગત્વા ચેદમુવાચ હ ॥
નાક્રન્દઃ શ્રૂયતે રાજન્પ્રાક્ચ્છ્રુતો નરકે યથા

તથા ન ક્રિયતે લેખ્યં કિંચિદ્દુષ્કૃતકર્મણામ્॥
ચિત્રગુપ્તો મુનિરિવ સ્થિતોઽયં મૌનસંસ્થિતઃ

કારણં બ્રૂહિ રાજેંદ્ર ન યાન્તિ તવ મન્દિરમ્ ॥
મનુષ્યાઃ પાપકર્માણો માયાદમ્ભવિવર્ધિતાઃ

એવમુક્તે તુ વચને નારદેન મહાત્મના ॥
પ્રાહ વૈવસ્વતો રાજા કિંચિદ્દૈન્યસમન્વિતઃ

યોઽયં નારદ ભૂપાલઃ પૃથિવ્યાં સાંપ્રતં સ્થિતઃ ॥
સોઽતિભક્તો હૃષીકેશે પુરાણપુરુષોત્તમે

પ્રબોધયતિ વૈશાખધર્મે ભેરીસ્વનેન ચ ॥
અષ્ટવર્ષાધિકો મર્ત્યો હ્યશીતિર્ન હિ પૂર્યતે

યો વૈ હ્યકૃતવૈશાખઃ સ મે દણ્ડ્યો ન સંશયઃ ॥
તદ્ભયાદ્ધિ જનાઃ સર્વે નોલ્લંઘંતિ કદાચન

ગચ્છંતિ વૈષ્ણવં ધામ કર્મણા તેન નારદ ॥
વૈશાખસેવનાલ્લોકા યાસ્યંતિ હરિમંદિરમ્

તેન રાજ્ઞા મુનિશ્રેષ્ઠ માર્ગો લુપ્તો મમાઽધુના ॥
કૃતા હિ નરકાઃ શૂન્યા લોકાશ્ચાપિ દિવૌકસામ્

વિશ્રાંતો લેખકો લેખે લિખિતં માર્જિતં જનૈઃ ॥
વૈશાખમાસધર્મસ્ય માહાત્મ્યં ત્વીદૃશં મુને

બ્રહ્મહત્યાદિપાપાનિ વિમુક્તાનિ જનૈર્દ્વિજ ॥
કૃત્વા વૈશાખકૃત્યાનિ યાંતિ વિષ્ણોઃ પરં પદમ્

સોઽહં કાષ્ઠસમો જાતો ન કશ્ચિન્મમ ગોચરઃ ॥
યુદ્ધં કૃત્વા તુ તં હન્મિ સર્વથાઽદ્ય મહાબલમ્

અકૃત્વા સ્વામિકાર્યં તુ નિર્વ્યાપારો યદિ સ્થિતઃ ॥
તસ્ય વિત્તં સમશ્નાતિ સ યાતિ નરકં ધુવમ્ ॥

યદિ દેવાદવધ્યોઽયં તદા બ્રહ્માણમેત્ય ચ ॥
નિવેદ્ય તસ્મૈ તત્સર્વં પશ્ચાત્સ્વસ્થસ્થિતિર્ભવમ્

ઇત્યુક્ત્વા દ્વિજમામંત્ર્ય સાનુગઃ પ્રયયૌ ભુવમ્ ॥
સ કાલો મહિષારૂઢો દણ્ડમુદ્યમ્ય ભીષણમ્

મૃત્યુરોગજરાદ્યૈશ્ચ પાર્ષદૈશ્ચ મહોત્કટઃ ॥
પઞ્ચાશત્કોટિસંખ્યાકૈર્યમદૂતૈર્વૃતસ્તતઃ

સ તૂર્ણં તસ્ય રાજર્ષે રુરોધ સકલાં પુરીમ્ ॥
શંખં દધ્મૌ મહાઘોરં સર્વલોકભયંકરમ્

તચ્છુત્વા સ તુ રાજર્ષિ ર્જ્ઞાત્વા વૈવસ્વતં યમમ્ ॥
સ સજ્જીકૃતસર્વસ્વઃ પત્તનાન્નિર્યયૌ રુષા

તયોર્યુદ્ધમભૂત્તત્ર ભીષણં રોમહર્ષણમ્ ॥
મૃત્યું કાલં તથા રોગં યમં દૂતપતિં તથા

જિત્વા ક્ષણેન રાજર્ષિર્દ્રાવયામાસ રોષતઃ ॥
તતઃ ક્રુદ્ધો યમો રાજા સ્વયમભ્યેત્ય તં રુષા

યુયોધ બહુભિર્બાણૈઃ સિંહનાદં ચકાર હ ॥
ચકર્ત રાજા તસ્યાઽપિ કાર્મુકં વિશિખૈસ્ત્રિભિઃ

પુનશ્ચર્માસિમાદાય યમો હંતુમથાઽઽગમત્ ॥
તં દૃષ્ટ્વા તુ નૃપઃ ક્રુદ્ધઃ પુનશ્છિત્ત્વાઽસિચર્મણી

નિચખાન લલાટે ચ શરં કાલોરગપ્રભમ્ ॥
યમસ્તેનાઽઽહતઃ ક્રુદ્ધસ્તતો દંડમુપાદદે ॥
બ્રહ્માસ્ત્રેણ ચ સંમંત્ર્ય દણ્ડં તસ્મૈ મુમોચ હ

હાહાકારો મહાનાસીજ્જનાનાં પશ્યતાં તદા ॥
તદા વિષ્ણુઃ સ્વભક્તસ્ય રક્ષાયૈ પ્રાહિણોદરિ

વિષ્ણુમુક્તં તદા ચક્રં શીઘ્રમાગત્ય તદ્રણે ॥
યમદણ્ડેન સંયુધ્ય તદ્બ્રહ્માસ્ત્રં નિવાર્ય ચ

યમં હંતુમથારેભે સહસ્રારં મહાદ્ભુતમ્ ॥
દેવભક્તસ્તતો ભીતસ્તદાઽસ્તૌચ્ચક્રમઞ્જસા

સહસ્રાર નમસ્તેઽસ્તુ વિષ્ણુપાણિવિભૂષણ ॥
ત્વં સર્વલોકરક્ષાયૈ હરિણા ચ ધૃતં પુરા

ત્વાં યાચેઽદ્ય યમં ત્રાતું વિષ્ણુભક્તં મહાબલમ્

નૃણાં દેવદ્રુહાં કાલસ્ત્વમેવ હિ ન ચાઽપરઃ॥
તસ્માદેનં યમં રક્ષ કૃપાં કુરુ જગત્પતે

નૃપેણૈવં સ્તુતં ચક્રં યમં હિત્વા નૃપાંતિકમ્ ॥
પુનર્યયૌ મહારાજ દેવાનાં પશ્યતાં દિવિ

તતો યમોઽતિનિર્વિણ્ણો બ્રહ્મણઃ સદનં યયૌ ॥
સ દદર્શ સમાસીનં મૂર્તામૂર્તજનૈર્વૃતમ્

ધુવાશ્રયં જગદ્બીજં સર્વલોકપિતામહમ્॥
ઉપાસ્યમાનં વિબુધૈર્લોકપાલૈર્દિગીશ્વરૈઃ

ઇતિહાસપુરાણાદ્યૈર્દેવૈર્વિગ્રહસંસ્થિતૈઃ ॥
મૂર્તિમદ્ભિઃ સમુદ્રૈશ્ચ નદીભિશ્ચ સરોવરૈઃ

દેહવદ્ભિસ્તથા વૃક્ષૈરશ્વત્થાદ્યૈરશેષિતૈઃ ॥
વાપીકૂપતડાગૈશ્ચ મૂર્તિમદ્ભિશ્ચ પર્વતૈઃ

અહોરાત્રૈસ્તથા પક્ષૈર્માસૈઃ સંવત્સરૈસ્તથા ॥
કલાકાષ્ઠા નિમેષૈશ્ચ ઋતુભિશ્ચાઽયનૈર્યુગૈઃ

સંકલ્પૈશ્ચ વિકલ્પૈશ્ચ નિમિષોન્મેષણૈસ્તથા ॥
ઋક્ષૈર્યોગૈશ્ચ કરણૈઃ પૂર્ણિમાભિઃ સુસંક્ષયૈઃ

સુખૈર્દુઃખૈર્ભયૈશ્ચૈવ લાભાઽલાભૈર્જયાજયૈઃ॥
સત્ત્વેન રજસા ચૈવ તમસા ચ સમન્વિતમ્

શાંતમૂઢાઽતિપ્રૌઢૈશ્ચ વિકારૈઃ પ્રાકૃતૈરપિ ॥
વાયુના દેવદેવેન શ્લેષ્મપિત્તાદિભિર્વૃતમ્

તેષાં મધ્યેઽવિશત્સૌરિઃ સવ્રીડા ચ વધૂર્યથા ॥
વિલોકયન્ધરાપૃષ્ઠં મ્લાનવક્ત્રં વ્યદર્શયત્

સંપ્રવિષ્ટં યમં દૃષ્ટ્વા સકાશસ્થં સહાનુગમ્ ॥
વિસ્મિતાસ્તે મિથઃ પ્રોચુઃ કિમર્થં ભાસ્કરિસ્ત્વિહ

સંપ્રાપ્તો લોકકર્તારં દ્રષ્ટું દેવં પિતામહમ્ ॥
નિર્વ્યાપારઃ ક્ષણમપિ યોઽયં નાસ્તિ રવેઃ સુતઃ

સોઽયમભ્યાગતઃ કસ્માત્કચ્ચિત્ક્ષેમં દિવૌકસામ્ ॥
આશ્ચર્યાઽતિશયોઽયં ચ સંમાર્જિતપટસ્ત્વયમ્

લેખકસ્તમનુપ્રાપ્તો દૈન્યેન મહતાઽન્વિતઃ ॥
ન કદાચિત્પટો હ્યસ્ય માર્જિતો ધર્મભીરુણા

યન્ન દૃષ્ટં શ્રુતં વાઽપિ તદિહાઽદ્ય પ્રપદ્યતે ॥
એવમુચ્ચરતાં તેષાં ભૂતાનાં ભૂતશાસનઃ ॥
નિષ્પપાતાઽગ્રતો ભૂમૌ બ્રહ્મણો રવિનંદનઃ

કૃત્તમૂલો યથા શાખી ત્રાહિત્રાહીતિ વૈ રુદન્॥
પરિભૂતોઽસ્મિ દેવેશ સંમાર્જિતપટઃકૃતઃ

ત્વયિ નાથે ન વિફલં પશ્યામિ કમલાસન

એવમુક્ત્વા હિ નિશ્ચેષ્ટો બભૂવ નૃપસત્તમ ॥
તતઃ કોલાહલઃ શબ્દઃ સભાયાં સમજાયત ॥

યો હિ ખેદયતે મર્ત્યાન્સર્વાન્સ્થાવરજંગમાન્ ॥
સ વૈ રુદતિ દુઃખાર્તઃ કસ્માદ્વૈવસ્વતો યમઃ

જનસંતાપકર્ત્તા યઃ સોચિરાદ્યાત્યશોભનમ્ ॥
નહિ દુષ્કૃતકર્ત્તા હિ નરઃ પ્રાપ્નોતિ શોભનમ્

તતો નિવારયામાસ વાયુસ્તેષાં વચસ્તદા ॥
લોકાનાં સમવેતાનાં મતં જ્ઞાત્વા સ વેધસઃ

નિવાર્ય લોકાન્માર્તંડિ શનૈરુત્થાપયન્મરુત્ ॥
ભુજાભ્યાં શાલપીનાભ્યાં લોકસૂત્ર ઉદારધીઃ

વિહ્વલં તં પરાયત્તમાસને સંન્યવેશયત્ ॥
આસનસ્થમુવાચેદં વ્યોમસૂનૂ રવેઃ સુતમ્

કેન ત્વમભિભૂતોઽસિ કેન સ્થાનાન્નિવારિતઃ ॥
કેનાઽયં માર્જિતો દેવ પટો લેખપટસ્તવ

બ્રૂહિ સર્વમશેષેણ કુતો હૈતોસ્ત્વમાગતઃ ॥
યઃ પ્રભુસ્તાત સર્વેષાં સ તે કર્તા મમાઽપિ ચ ॥
અપિ કસ્માચ્ચ માર્તંડે દુઃખં હૃદયસંસ્થિતમ્

સ એવમુક્તઃ શ્વસનેન સત્યમાદિત્યસૂનુર્વચનં બભાષે ॥
વિલોક્ય વક્ત્રં કુશકેતુસૂનોઃ સગદ્ગદં ચેદમહોઽતિદીનમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે વૈશાખમાસમાહાત્મ્યે નારદામ્બરીષસંવાદે કીર્તિમદ્વિજયવર્ણનંનામૈકાદશોઽધ્યાયઃ