સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.10-3

॥ ઇન્દ્રદ્યુમ્ન ઉવાચ ॥ ॥
જન્મપ્રભૃતિ તત્ર ત્વં ન પ્રયાતો દ્વિજોત્તમ ॥
કથં વિદ્યાદ્ભવાન્દિવ્યવૃત્તાંતં પુરુષોત્તમે

॥ વિદ્યાપતિરુવાચ ॥ ॥
તત્ર સ્થિતોઽહં સાયાહ્ને ભગવંતમુપાગમમ્ ॥
તસ્મિન્કાલે દિવ્યગન્ધો વવૌ ચ શિશિરો મરુત્

ઉદ્યતઃ સંકુલઃ શબ્દઃ શ્રૂયતે સ્મ વિયત્પથે ॥
ક્રમાદ્યાહિ પ્રયાહીતિ સ તુ વર્ણમયઃ સ્વનઃ

દિવિષ્ઠાનાં પતત્પુષ્પવૃષ્ટ્યાચ્છાદિતપર્વતઃ ॥
સમાગમોઽભૂત્સાન્નિધ્યે વૈકુંઠસ્ય મહીપતે

વીણાવેણુમૃદંગાનાં ચર્ચરીણાં ચ નિઃસ્વનઃ ॥
અભૂતપૂર્વસ્તત્રાસીદ્દિવ્યગાનવિમિશ્રિતઃ

સહસ્રમુપચારાણાં પ્રીતયે પરમેશિતુઃ ॥
દેવૈઃ સમર્પિતં તત્ર મનુષ્યાદૃષ્ટપૂર્વકમ્

સંપૂજ્ય વિધિવદ્દેવં કરમાત્રોપલક્ષિતાઃ ॥
જયપૂર્વૈશ્ચ તં સ્તોત્રૈઃ સંતોષ્ય મધુસૂદનમ્

યથાગતં તે ત્રિદશાઃ પ્રયયુસ્ત્રિદશાલયમ્ ॥
તેષુ યાતેષુ શબરઃ સખા વિશ્વાવસુર્મમ

દિવ્યોપહારભોજ્યાનિ માલ્યં ચેદં દદૌ મમ ॥
અનર્ઘ્યમેતદમ્લાનં શ્રીરાજ્યસુખદાયકમ્

અલક્ષ્મીપાપરક્ષોઘ્નં યોગ્યં તેનાહૃતં મયા ॥
શૃણુષ્વ તસ્ય સંસ્થાનં વિષ્ણોર્યત્ક્ષેત્રમુત્તમમ્

અપૂર્વશિલ્પનૈપુણ્યં રૂપં ચાસ્ય મનોહરમ્ ॥
ન ભૂમિજન્મના પુંસા શક્યતે ગદિતું હિ તત્ ॥૧ ૧॥
તદ્ભાગ્યપૌરુષાભ્યાં તલ્લક્ષિતં કથયામિ તે ॥
સમંતાદ્ગહનાકીર્ણં ક્ષેત્રં નીલાદ્રિનાભિકમ્

આયામવિસ્તૃતિભ્યાં ચ વિખ્યાતં ક્રોશપંચકમ્ ॥
તીર્થરાજસ્ય વેલાયાં સ્વર્ણવાલુકયાવૃતમ્

અદ્રેઃ શૃંગે મહાનુચ્ચઃ કલ્પસ્થાયી વટો મહાન્ ॥
ક્રોશાયતઃ પુષ્પફલવર્જિતઃ પલ્લવોજ્જ્વલઃ

સૂર્યાપક્રમણે તસ્ય છાયાં નાપક્રમેત વૈ ॥
તસ્ય પશ્ચાત્પ્રદેશે હિ કુંડં રોહિણસંજ્ઞકમ્

જલોદ્ગમાન્નીલદૃષદારોહણવિભૂષિતમ્ ॥
બહિઃ સ્ફટિકવેદીભિશ્ચતુર્દિક્ષુ પરીવૃતમ્

અઘસંઘાતહારીભિરદ્ભિઃ પૂર્ણં મનોરમમ્ ॥
તત્પૂર્વવેદિકામધ્યે ન્યગ્રોધચ્છાયશીતલે

ઇન્દ્રનીલમયો દેવ આસ્તે ચક્રગદાધરઃ ॥
એકાશીત્યંગુલમિતઃ સ્વર્ણપદ્મોપરિ સ્થિતઃ

અષ્ટમીચન્દ્રશકલશોભાવિજયિભાલભૂઃ ॥
સ્મેરેંદીવરયુગ્મશ્રીધિક્કારોદ્યતલોચનઃ

આનનામૃતભાનૂદ્યત્સંતાપત્રયમોચનઃ ॥
નાસાપુટદ્વયોદ્ભાસિતિલપુષ્પપ્રશોભનઃ

વપુષોઽશ્મમયત્વેઽપિ સુસ્મિતસ્રપિતાધરઃ ॥
હાસસંફુલ્લગંડાભ્યાં રુચિરં ચિબુકં હનુઃ

અનન્યપૂર્વઘટિતં સૃક્કિણીયુગમંજસા॥
હાસનિમ્નાધરૌ ગંડૌ ચિબુકં સૃક્કિણી શુભે

વહન્નિદર્શનં દેવો વિશ્વકર્માદિશિલ્પિનામ્ ॥
મકરાસ્યકર્ણભૂષાશોભિશ્રુતિયુગેન સઃ

ગુરુભાર્ગવયોર્મધ્યે પૂર્ણચંદ્રોપહાસકઃ ॥
ગ્રૈવયશોભાજનકકંઠદેશેન પશ્યતામ્

દક્ષિણાવર્ત્તશંખસ્ય મુક્તાજન્માભિશંકકૃત્ ॥
પીનાયતસ્કંધયુગજાનુદીર્ઘચતુર્ભુજઃ

સ્વચ્છનિર્મલહારોપશોભકોરઃસ્થલો વિભુઃ ॥
ધત્તે ચતુર્દશજગદ્દિવ્યકૌસ્તુભબિંબિતમ્

નિમ્નનાભિહ્રદાવિષ્ટતનુરોમાલિમંજુલઃ ॥
હારં ત્રિવલિમધ્યેન સ્થાણુત્વપરિણામકઃ

સુરત્નમેખલાદામ્ના કિંકિણીમૌક્તિકસ્રજા ॥
જગલ્લાવણ્યપુટકે સ્ફિચૌ દેવસ્ય શોભતઃ

જઘનાલંવિમુક્તાસ્રક્પીતચૈલોપશોભિતમ્ ॥
જંઘાસ્તંભયુગં મોક્ષમાંગલ્યતોરણાશ્રયમ્

વૃત્તાનુપૂર્વજાનુભ્યાં માલયા પ્રપદીનયા ॥
રત્નાઢ્યવલયાભ્યાં ચ શોભેતે ચરણૌ વિભોઃ

હારકંકણકેયૂર મુકુટાદ્યૈરલંકૃતમ્ ॥
જ્ઞાનાહંકારકૈશ્વર્યશબ્દબ્રહ્મણિ કેશવઃ

ચક્રપદ્મગદાશંખપરિણામાનિ ધારયન્ ॥
સર્વાશાદ્યોતકો દેવો નીલાદ્રેરુપરિ સ્થિતઃ

ભક્ત્યા પ્રણમ્ય દૃષ્ટ્વા યં દેહબંધાત્પ્રમુચ્યતે ॥
વામપાર્શ્વગતા લક્ષ્મીરાશ્લિષ્ટા પદ્મપાણિના

વલ્લકીવાદનપરા ભગવન્મુખલોચના ॥
સર્વલાવણ્યવસતિઃ સર્વાલંકારભૂષિતા

તાવપશ્યં હિ જગતઃ પિતરાવચલસ્થિતૌ ॥
તૂષ્ણીંભૂતૌ સ્મેરદૃશાઽનુગૃહ્ણંતૌ ચ પશ્યતઃ

સજીવૌ તાવબુધં ભો દીનાનુગ્રહકારણાત્ ॥
છત્રીભૂતફણાવૃંદઃ શેષઃ પશ્ચાદવસ્થિતઃ

અગ્રે વ્યવસ્થિતં દૃષ્ટં વપુર્બિભ્રત્સુદર્શનમ્ ॥
કૃતાંજલિપુટં તસ્ય પશ્ચાદ્ગરુડમાસ્થિતમ્

એવમદ્ભુતરૂપં તં દૃષ્ટ્વા સાક્ષાચ્છ્રિયઃ પતિમ્ ॥
ચેતોરજ્જુભિરાકૃષ્ટમિવ તત્રૈવ ધાવતિ

અનેકજન્મસાહસ્રૈઃ સુકર્માણ્યર્જિતાનિ ચેત્ ॥
યુગપત્પરિપક્વાનિ યસ્યાસૌ તં હિ પશ્યતિ

તીર્થસ્નાનતપોદાનદેવયજ્ઞવ્રતૈરપિ ॥
નાલમાલોકિતું મર્ત્યસ્તાદૃશં પુરુષોત્તમમ્

યે નીલમૂર્તિં વિમલાંબરાભં ધ્યાયંતિ વિષ્ણું પુરુષોત્તમસ્થમ્ ॥
તે ક્ષીણબંધાઃ પ્રવિશંતિ વિષ્ણોઃ પુરં હિ યત્પ્રાપ્ય ન શોચતીહ

વિદ્યાભિરષ્ટાદશભિઃ પ્રણીતં નાનાવિધં કર્મફલં નૃણાં યત્ ॥
એકત્ર તત્સર્વમમુષ્ય વિષ્ણોઃ સંદર્શનસ્યૈતિ શતાંશમાનમ્

કિમત્ર વાચ્યં ત્વધિકં ક્ષિતીંદ્ર પુંસો મતિર્યાવદુપૈતિ કામાન્ ॥
લભેત નીલાદ્રિપતિં પ્રણમ્ય તતોઽધિકંક્ષેત્રભુવો મહિમ્ના

સ એવ દાતા ક્રતુભિઃ સ યષ્ટા સત્યપ્રવક્તા સ તુ ધર્મશીલઃ ॥
સર્વૈર્ગુણૈઃ સર્વભવૈર્વરિષ્ઠો નીલાદ્રિનાથઃ ખલુ યેન દૃષ્ટઃ

તત્ર યે સેવકાઃ સંતિ માધવસ્ય જગત્પતેઃ ॥
તેભ્યઃ સકાશાન્માહાત્મ્યમિદં જ્ઞાતં મયા નૃપ

તસ્મિન્પરંપરાયાતમાદિસૃષ્ટેઃ પુરાતનમ્ ॥
પ્રસિદ્ધમિદમાખ્યાનં શ્રુત્વા તત્રાગતો હ્યહમ્

ત્વદાજ્ઞયા તત્ર ગત્વા દૃષ્ટ્વા શ્રીપુરુષોત્તમમ્ ॥
નિવેદિતં તે રાજેંદ્ર યથેચ્છસિ તથા કુરુ

॥ ઇંદ્રદ્યુમ્ન ઉવાચ ॥ ॥
આપ્તવાક્યાદ્ભગવતઃ શ્રુત્વા રૂપમઘાપહમ્ ॥
કૃતકૃત્યોઽસ્મિ ભગવન્દિવ્યનિર્માલ્યસંગમાત્

બહુજન્મસ્વર્જિતાનિ ક્ષીણાનિ દુરિતાનિ મે ॥
અધિકારી ત્વહં જાતો દર્શને શ્રીપતેરિહ

સર્વાત્મનાહં યાસ્યામિ રાજ્યેન સુસમૃદ્ધિના ॥
તત્રાવાસં કરિષ્યામિ પુરદુર્ગાણિ ચૈવ હિ

ક્રતુના હયમેધેન યક્ષ્યે પ્રીત્યૈ મુરદ્વિષઃ ॥
શતોપચારૈઃ શ્રીનાથં પૂજયિષ્યે દિનેદિને

વ્રતોપવાસનિયમૈઃ પ્રીણયિષ્યે જગદ્ગુરુમ્ ॥
વાક્યામૃતેન સંતપ્તં યથા મામભિષેક્ષ્યતિ

દીનાનુકંપી ભગવાન્સાક્ષાન્નારાયણો વિભુઃ ॥
એવં સ શ્રદ્ધયા ભક્ત્યા સંસ્તુતે યાવદીશ્વરમ્

નારદસ્તત્ર સંપ્રાપ્તો ભુવનાલોકકૌતુકી ॥
તમાયાંતમૃષિં દૃષ્ટ્વા વૈષ્ણવાગ્ર્યં વિધેઃ સુતમ્

આશશંસ સ્વકાર્યસ્ય સિદ્ધિં નરપતિસ્તદા ॥
ઉત્થાય સહસા વિપ્રાઃ પાદ્યાર્ઘ્યાચમનીયકૈઃ ॥
વરાસનસ્થં પ્રણતઃ પ્રોવાચેદં કૃતાંજલિઃ

॥ ઇન્દ્રદ્યુમ્ન ઉવાચ ॥ ॥
અદ્ય મે સફલા યજ્ઞા દાનમધ્યયનં તપઃ

યન્મે ગૃહં સમાગચ્છદ્દ્વિતીયા બ્રહ્મણસ્તનુઃ ॥
કૃતાર્થો યદ્યપિ મુને આગમાનુગ્રહાત્તવ

તથાપિ ત્વત્પ્રસાદાય કિમાજ્ઞાં કરવાણિ તે ॥
કિં પ્રયોજનમુદ્દિશ્ય ભવનં મે પવિત્રિતમ્

॥ જૈમિનિરુવાચ ॥ ॥
તચ્છ્રુત્વા નૃપતેર્વાક્યં ભક્તિપ્રશ્રયકોમલમ્ ॥
ઉવાચ બ્રહ્મણઃ પુત્રઃ સ્મિતપૂર્વં મહીપતિમ્

॥ ॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
ઇંદ્રદ્યુમ્ન નૃપશ્રેષ્ઠ વિમલૈસ્ત્વદ્ગુણોત્કરૈઃ ॥
પ્રીણિતા દેવતાઃ સિદ્ધા મુનયો બ્રહ્મણા સહ

સ્વપ્રતિષ્ઠા પૃથગ્યોગ્યા ગુણા એકૈકશસ્તવ ॥
બ્રહ્મણઃ સદને સ્થિત્યૈ પર્યાપ્તાસ્તુ સમીહિતાઃ

અવતીર્ણો નરં દ્રષ્ટું તિષ્ઠંતં બદરાશ્રમે ॥
તદ્ધ્યાનાવસરે જ્ઞાતો વ્યવસાયસ્તવેદૃશઃ

સાધુ વ્યવસિતં રાજન્યાભૂત્તે બુદ્ધિરીદૃશી ॥
સહસ્રજન્મસ્વભ્યાસાદ્ભક્તિર્ભવતિ ભૂપતે

નીલાચલગુહાવાસે માધવે જગતાં ધવે ॥
પિતામહો મહાપ્રાજ્ઞો યમારાધ્ય જગત્પતિમ્

વિનિર્મમે સૃષ્ટિમિમાં લેભે પૈતામહં પદમ્ ॥
તદન્વયપ્રસૂતોઽસિ યુક્તા તે ભક્તિરીદૃશી ॥

ચતુર્વર્ગફલા ભક્તિર્વિષ્ણૌ નાલ્પતપઃફલમ્ ॥
અનાદ્યવિદ્યા સુદૃઢપઞ્ચક્લેશવિવર્દ્ધિની

એકૈવેયં વિષ્ણુભક્તિસ્તદુચ્છેદાય જાયતે ॥
ભવારણ્યે પ્રતિપદં દુઃખસંકટસંકુલે । ૬૭ ॥
નરાણાં ભ્રમતાં વિષ્ણુભક્તિરેકા સુખપ્રદા ॥
નિરાલયે દ્વંદ્વવાતપ્રોદ્યતેસ્મિન્સુદુસ્તરે

નિમગ્નાનાં ભવાંભોધૌ વિષ્ણુભક્તિસ્તરિઃ સ્મૃતા ॥
આશ્રિત્યૈકાં ભગવતીં વિષ્ણુભક્તિં તુ માતરમ્

સન્તઃ સન્તુષ્ટમનસો ન તુ શોચન્તિ જાતુચિત્ ॥
વિષ્ણુભક્તિસુધાપાનસંહૃષ્ટાનાં મહાત્મનામ્

બ્રાહ્મ્યં પદં સ્વલ્પલાભો ભાજનાનાં વિમુક્તયે ॥
ત્રિવિધો યોંઽહસા રાશિઃ સુમહાઞ્જન્મિનાં નૃપ

વિષ્ણુભક્તિમહાદાવવહ્નૌ સ શલભાયતે ॥
પ્રયાગગંગાપ્રમુખતીર્થાનિ ચ તપાંસિ ચ

અશ્વમેધઃ ક્રતુવરો દાનાનિ સુમહાંતિ ચ ॥
વ્રતોપવાસનિયમાઃ સહસ્રાણ્યર્જિતા અપિ

સમૂહ એષામેકત્ર ગુણિતઃ કોટિકોટિભિઃ ॥
વિષ્ણુભક્તેઃ સહસ્રાંશસમોઽસૌ ન હિ કીર્તિતઃ ॥

॥ જૈમિનિરુવાચ ॥ ॥
વિષ્ણુભક્તેસ્તુ માહાત્મ્યં શ્રુત્વા બ્રહ્મર્ષિણોદિતમ્ ॥
વિષ્ણુભક્તેઃ સ્વરૂપં હિ જ્ઞાતુકામઃ ક્ષિતીશ્વરઃ

નારદં પુનરાહેદં વાક્યં સત્કારયુક્તિમાન્

। ઇન્દ્રદ્યુમ્ન ઉવાચ ॥ ॥
મહિમા વિષ્ણુભક્તેસ્તુ સાધુ પ્રોક્તો મહામુને ॥
તસ્યાઃ સ્વરૂપ જિજ્ઞાસા ચિરાન્મે હૃદિ વર્ત્તતે

લક્ષણં વર્ણયેદાનીં ભક્તેર્વૈષ્ણવપુંગવ ॥
ત્વદન્યો ન હિ વક્તા સ્યાદ્વિજ્ઞાતો મે મહીતલે

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
સાધુ રાજંસ્ત્વયા પૃષ્ટં ભક્તિલક્ષણમુત્તમમ્ ॥
કથયિષ્યે યથાર્થં ત્વાં ભક્તિભાજનમુત્તમમ્

અપાત્રે ન હિ વાચ્યેયં નરેંઽધે મલિનાંતરે ॥
શૃણુષ્વાવહિતો રાજન્પ્રોચ્યમાનાં મયાનઘ

સામાન્યતો વિશેષાચ્ચ વિષ્ણોર્ભક્તિં સનાતનીમ્ ॥
અત્યન્તસુખસંપ્રાપ્તૌ વિચ્છેદે દુઃખસંતતેઃ

હેતુરેકોઽયમેવેતિ સંશ્રયાદ્ભક્તિરુચ્યતે ॥
ત્રિધા સા ગુણભેદેન તુરીયા નિર્ગુણા મતા

કામક્રોધાભિભૂતાનાં દૃષ્ટ્વા યાન્યં ન પશ્યતામ્ ॥
લબ્ધયે ચાભિચારાય ભક્તિઃ સ્યાન્નૃપ તામસી

યશસે ચાતિરિક્તાય પરસ્ય સ્પર્દ્ધયાપિ વા ॥
પ્રસંગાત્પરલોકાય ભક્તિઃ સા રાજસી સ્મૃતા

આમુષ્મિકં સ્થિરતરં દૃષ્ટ્વા ભાવાન્વિનશ્વરાન્ ॥
પશ્યતાશ્રમવર્ણોક્તાન્ધર્માન્નૈવ જિહાસતા

આત્મજ્ઞાનાય યા ભક્તિઃ ક્રિયતે સા તુ સાત્ત્વિકી ॥
જગચ્ચેદં જગન્નાથો નાન્યં ચાપિ ચ કારણમ્

અહં ચ ન તતો ભિન્નો મત્તોસૌ ન પૃથક્સ્થિતઃ ॥
હીનં બહિરુપાધીનાં પ્રેમોત્કર્ષેણ ભાવનમ્

દુર્લભા ભક્તિરૈષા હિ મુક્તયેઽદ્વૈતસંજ્ઞિતા ॥
સાત્ત્વિક્યા બ્રહ્મણઃ સ્થાનં રાજસ્યા શક્રલોકતામ્

પ્રયાંતિ ભુક્ત્વા ભોગાન્હિ તામસ્યા પિતૃલોકતામ્ ॥
પુનરાગત્ય ભૂર્લોકં ભક્તિં તાં વૈપરીત્યતઃ

તામસો રાજસીં કુર્યાદ્રાજસઃ સાત્ત્વિકીં તથા ॥
સાત્ત્વિકો મુક્તિમાપ્નોતિ કૃત્વા ચાદ્વૈતભાવનામ્

એકામપિ સમાશ્રિત્ય ક્રમાન્મુક્તિપથં વ્રજેત્ ॥
વિષ્ણુભક્તિવિહીનસ્ય શ્રૌતસ્માર્તાશ્ચ યાઃ ક્રિયાઃ

પ્રાયશ્ચિત્તાદિકં તીર્થં યાત્રા કૃચ્છ્રાદિકં તપઃ ॥
કુલે પ્રસૂતિઃ શિલ્પાનિ સર્વં લૌકિકભૂષણમ્

કાયક્લેશઃ ફલં તેષાં સ્વૈરિણી વ્યભિચારવત્ ॥
કુલાચારવિહીનોઽપિ દૃઢભક્તિર્જિતેંદ્રિયઃ ॥

પ્રશસ્યઃ સર્વલોકાનાં ન ત્વષ્ટાદશવિદ્યકઃ ॥
ભક્તિહીનો નૃપશ્રેષ્ઠ સજ્જાતિર્દ્ધાર્મિકસ્તથા

નાલ્પભાગ્યસ્ય પુંસો હિ વિષ્ણૌ ભક્તિઃ પ્રજાયતે ॥
યાં તુ સંપાદ્ય યત્નેન કૃતકૃત્યો ન સીદતિ

યયા વેત્તિ જગન્નાથં સા વિદ્યા પરિકીર્તિતા ॥
યેન પ્રીણાતિ ભગવાંસ્તત્કર્માશુભનાશનમ્

વિષ્ણુભક્તશ્ચ સંપ્રોક્તસ્તાભ્યાં યુક્તો દૃઢવ્રતઃ ॥
યત્પાદપાંસુના વિશ્વં પૂયતે સચરાચરમ્

સૃષ્ટિસ્થિતિવિનાશાનાં સ્વેચ્છયા પ્રભવત્યસૌ ॥
કિ પુનઃ ક્ષુદ્રકામાનાં ભૂમિસ્વર્ગાદિસંપદામ્

વાસુદેવસ્ય ભક્તસ્ય ન ભેદો વિદ્યતેઽનયોઃ ॥
વાસુદેવસ્ય યે ભક્તાસ્તેષાં વક્ષ્યામિ લક્ષણમ્

પ્રશાંતચિત્તાઃ સર્વેષાં સૌમ્યાઃ કામજિતેંદ્રિયાઃ ॥
કર્મણા મનસા વાચા પરદ્રોહમનિચ્છવઃ ॥

દયાર્દ્રમનસો નિત્યં સ્તેયહિંસાપરાઙ્મુખાઃ ॥
ગુણેષુ પરકાર્યેષુ પક્ષપાતમુદાન્વિતાઃ

સદાચારાવદાતાશ્ચ પરોત્સવનિજોત્સવાઃ ॥
પશ્યાવઃ સર્વભૂતસ્થં વાસુદેવમમત્સરાઃ

દીનાનુકંપિનો નિત્યં ભૃશં પરહિતૈષિણઃ ॥
રાજોપચારપૂજાયાં લાલનાઃ સ્વકુમારવત્

કૃષ્ણસર્પાદિવ ભયં બાહ્યે પરિચરંતિ તે ॥
વિષયેષ્વવિવેકાનાં યા પ્રીતિરુપજાયતે

વિતન્વતે તુ તાં પ્રીતિં શતકોટિગુણાં હરૌ ॥
નિત્યકર્તવ્યતાબુદ્ધ્યા યજંતઃ શંકરાદિકાન્

વિષ્ણુસ્વરૂપાન્ધ્યાયંતિ ભક્ત્યા પિતૃગણેષ્વપિ ॥
વિષ્ણોરન્યં ન પશ્યંતિ વિષ્ણું નાન્યત્પૃથગ્ગતમ્

પાર્થક્યં ન ચ પાર્થક્યં સમષ્ટિવ્યષ્ટિરૂપિણઃ ॥
જગન્નાથ તવાસ્મીતિ દાસસ્ત્વં ચાસ્મિ નો પૃથક્

અન્તર્યામી યદા દેવઃ સર્વેષાં હૃદિ સંસ્થિતઃ ॥
સેવ્યો વા સેવકો વાપિ ત્વત્તો નાન્યોઽસ્તિ કશ્ચન

ઇતિ ભાવનયા કૃતાવધાનાઃ પ્રણમંતઃ સતતં ચ કીર્ત્તયંતઃ ॥
હરિમબ્જજવન્દ્યપાદપદ્મં પ્રભજંતસ્તૃણવજ્જગજ્જનેષુ

ઉપકૃતિકુશલા જગત્સ્વજસ્રં પરકુશલાનિ નિજાનિ મન્યમાનાઃ ॥
અપિ પરપરિભાવને દયાર્દ્રાઃ શિવમનસઃ ખલુ વૈષ્ણવાઃ પ્રસિદ્ધાઃ

દૃષદિ પરધને ચ લોષ્ટખંડે પરવનિતાસુ ચ કૂટશાલ્મલીષુ ॥
સખિરિપુસહજેષુ બન્ધુવર્ગે સમમતયઃ ખલુ વૈષ્ણવાઃ પ્રસિદ્ધાઃ

હરિચરણસરોજયુગ્મચિત્તા જડિમધિયઃ સુખદુઃખસામ્યરૂપાઃ ॥
અપચિતિચતુરા હરૌ નિજાત્મનતવચસઃ ખલુ વૈષ્ણવાઃ પ્રસિદ્ધાઃ

રથચરણગદાબ્જશંખમુદ્રાકૃતિતિલકાંકિતબાહુમૂલમધ્યાઃ ॥
મુરરિપુચરણપ્રણામધૂલીધૃતકવચાઃ ખલુ વૈષ્ણવા જયંતિ

મુરજિદપધનાપકૃષ્ટગન્ધોત્તમતુલસીદલમાલ્યચંદનૈર્યે ॥
વરયિતુમિવ મુક્તિમાપ્તભૂષાકૃતિરુચિરાઃ ખલુ વૈષ્ણવા જયંતિ

વિગલિતમદમાનશુદ્ધચિત્તાઃ પ્રસભવિનસ્યદહંકૃતિપ્રશાંતાઃ ॥
નરહરિમમરાપ્તબંધુમિષ્ટ્વા ક્ષયિતશુચઃ ખલુ વૈષ્ણવા જયંતિ

ભગવતિ સતતં પ્રભક્તિભાજાં શુભચરિતં તવ લક્ષ્મ નોભ્યધાયિ ॥
શ્રુતિપથભવતીર્ણમાશુ પુંસાં હરતિ મલં ચિરસંચિતં યદેતત્

ન હિ ધનમપિ મૃગ્યતે કદાચિન્ન ખલુ શરીરજખેદસંપ્રયોગઃ ॥
મૃદુલઘુવચસાભિધાનકીર્તિં ભજનમહં તવ દાસ્ય એવ ચિંતા

શુભચરિતમપિ દ્વિષંતિ પુંસાં સ્વયમિહ દુશ્ચરિતાનુબંધચિત્તાઃ ॥
મહદકુશલમપ્યવાપ્ય સુસ્થા ભગરસરસિકા અવૈષ્ણવાસ્તે ॥ 2.2.10.૧૨ ૦ ॥
પરમસુખપદં હૃદંબુજસ્થં ક્ષણમપિ નાનુસજ્જંતિ મત્તભાવાઃ ॥
વિતથવચનજાલકૈરજસ્રં પિદધતિ નામ હરેરવૈષ્ણવાસ્તે

પરયુવતિધનેષુ નિત્યલુબ્ધાઃ કૃપણધિયો નિજકુક્ષિભારપૂર્ણાઃ॥
નિયતપરમહત્ત્વમન્યમાના નરપશવઃ ખલુ વિષ્ણુભક્તિહીનાઃ

અનવરતમનાર્યસંગરક્તાઃ પરપરિભાવકહિંસકાઽતિરૌદ્રાઃ ॥
નરહરિચરણસ્મૃતૌ વિરક્તા નરમલિનાઃ ખલુ દૂરતો હિ વર્જ્યાઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે પુરુષોત્તમક્ષેત્રમાહાત્મ્યે જૈમિનિઋષિસંવાદે દશમોઽધ્યાયઃ