સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.10-4

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
નૈવેદ્યાનંતરં તાત કિં કર્તવ્યં નૃભિઃ પ્રભો ॥
યત્કર્તવ્યં સહોમાસે તત્સર્વં બ્રૂહિ તત્ત્વતઃ

શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
અથ ભુક્તવતે દત્ત્વા જલૈઃ કર્પૂરવાસિતૈઃ ॥
આચમનં ચ તાંબૂલં ચંદનં કરમાર્જનમ્

પુષ્પાંજલિં તતઃ કુર્યાદ્ભક્ત્યાઽઽદર્શં પ્રદર્શયેત્ ॥
નીરાજનં તતઃ કાર્યં કાર્પૂરં વિભવે સતિ

સમર્પ્ય મુકુટાદીનિ ભૂષણાનિ વિચક્ષણઃ ॥
તતઃ પશ્ચાન્મહાભાગ પ્રકલ્પ્ય ચ્છત્રચામરે

પ્રસાદસુમુખં ધ્યાત્વા શ્યામસુંદરવિગ્રહમ્ ॥
જપેદષ્ટોત્તરશતં સ્તુવીત સ્તુતિભિઃ પ્રભુમ્

શંખરૌપ્યમયી માલા કાંચની ચ વિશેષતઃ ॥
પદ્માક્ષૈશ્ચૈવ સુભગૈર્વિદ્રુમૈર્મણિમૌક્તિકૈઃ

રચિતેંદ્રાક્ષકૈર્માલા તથૈવાંગુલિપર્વભિઃ ॥
પુત્રજીવમયી માલા શસ્તા વૈ જપકર્મણિ

ન ચ ક્રમન્ન ચ હસન્ન પાર્શ્વમવલોકયન્ ॥
ન પદા પદમાક્રામ્ય કરપ્રાપ્તશિરાસ્તથા

નોત્તિષ્ઠન્મન્મનું વિદ્વાન્ન જપેદ્વ્યગ્રમાનસઃ ॥
જપકાલે ન ભાષેત વ્રતહોમાર્ચનાદિષુ

ગૃહેષ્વેકગુણંજાપ્યં ગોષ્ઠે દશગુણં ભવેત્ ॥
નદીતીરે શતં વિદ્યાદગ્ન્યગારે દશાઽધિકમ્

તીર્થાદિષુ સહસ્રં સ્યાદનંતં મમ સન્નિધૌ ॥
એવં કૃત્વા સહોમાસે યઃ કુર્યાચ્ચ પ્રદક્ષિણામ્

સપ્તદ્વીપવતીપુણ્યં લભતે સ પદેપદે ॥
પઠન્નામસહસ્રં તુ અથવા નામ કેવલમ્

એકા પ્રદક્ષિણા ભક્ત્યા દહેત્પાપં સદાઽઽહ્નિકમ્ ॥
પ્રદક્ષિણીકૃતા તેન સપ્તદ્વીપા વસુન્ધરા

દિનસપ્તોદ્ભવં પાપં મમ તિસ્રઃ પ્રદક્ષિણાઃ ॥
તત્ક્ષણાન્નાશયંત્યેવ પાપં દેહે દશાઽઽહ્નિકમ્

કૃતાઃ પ્રદક્ષિણા યેન એકવિંશતિ ભક્તિતઃ ॥
ભ્રૂણહત્યાદિપાપાનિ નાશમાયાંતિ તત્ક્ષણાત્

અષ્ટોત્તરશતં યેન કૃતા ભક્ત્યા પ્રદક્ષિણાઃ ॥
તેનેષ્ટં ક્રતુભિઃ સર્વૈઃ સમાપ્તવરદક્ષિણૈઃ

પ્રદક્ષિણીકૃતા તેન તાવદ્વારં વસુન્ધરા ॥
માતુઃ પ્રદક્ષિણાસ્તદ્વદ્ભૂતધાત્રીપ્રદક્ષિણાઃ

શાલિગ્રામશિલાયાશ્ચ સમમેતત્ત્રયં સ્મૃતમ્ ॥
એકો દંડપ્રપાતશ્ચ સહે સપ્તપ્રદક્ષિણાઃ

સમમેતદ્દ્વયં નો વા દંડપાતો વિશિષ્યતે ॥
પ્રદક્ષિણે દંડપાતં યઃ કરોતિ સદા મમ

સહોમાસે વિશેષેણ આકલ્પં સ વસેદ્દિવિ ॥
કલ્પાદનંતરં તાત ચક્રવર્તી પ્રજાયતે

ચિરાયુર્ધનવાન્ભોગી દાનવાન્ધર્મવત્સલઃ ॥
સહસ્રનામપઠનાત્પાપં નશ્યેત્ત્રિધા કૃતમ્

અથ કિં બહુનોક્તેન શૃણુ ગુહ્યં ચ મે સુત ॥
દામોદરેતિ નામ્ના વૈ ભવેત્પ્રીતિર્મમાઽતુલા

ગુણસંબંધિ મન્નામ કૃતં માત્રા યશોદયા ॥
યદા મે દધિભાંડસ્ય સ્ફોટનં ગોકુલે કૃતમ્

તદા યશોદયા ગાઢં બદ્ધો દામ્ના હ્યુલૂખલે ॥
તતઃ પ્રભૃતિ મે નામ ખ્યાતં દામોદરેતિ ચ

નમો દામોદરાયેતિ જપેદ્યઃ સુસમાહિતઃ ॥
સૂર્યોદયે શુચિર્ભૂત્વા ત્રિસહસ્રં દિનેદિને

સાર્દ્ધલક્ષત્રયં યાવત્તત ઉદ્યાપયેદ્બુધઃ ॥
તર્પણં હવનં ચૈવ બ્રહ્મભોજ્યં દશાંશતઃ

એવં યઃ કુરુતે ભક્ત્યા તસ્ય યચ્છામિ વાંછિતમ્ ॥
ધનં ધાન્યં તથા દારાન્પુત્રાંશ્ચાન્યચ્ચ વાંછિતમ્

ત્રિસત્યેન મયા ચોક્તં શ્રદ્ધત્સ્વ ત્વં મહામતે ॥
મંત્રરાજમિમં પુત્ર કૃપયા મે પ્રકાશિતમ્

દામોદરાયેતિ પઠન્નિત્યં કુર્યાત્પ્રદક્ષિણમ્॥
દંડપાતં તથા પુત્ર અષ્ટાંગેન સમન્વિતમ્

પદ્ભ્યાં કરાભ્યાં જાનુભ્યામુરસા શિરસા તથા ॥
મનસા વચસા દૃષ્ટવા પ્રણામોષ્ટાંગ ઉચ્યતે

શિરો મત્પાદયોઃ કૃત્વા બાહુભ્યાં ચ પરસ્પરમ્॥
પ્રપન્નં પાહિ મામીશ ભીતં મૃત્યુગ્રહાઽર્ણવાત્

પશ્ચાચ્છેષાં મયા દત્તાં શિરસ્યાધાય સાદરમ્ ॥
એવં બ્રૂયાત્તતો વત્સ મમ પૂજાપ્રપૂર્ત્તયે

મંત્રહીનં ક્રિયાહીનં ભક્તિહીનં જનાર્દન ॥
યત્પૂજિતં મયા દેવ પરિપૂર્ણં તદસ્તુ મે

મૃદંગવાદ્યેન સમં પ્રણવેન સુસંયુતમ્ ॥
એવં કાર્યં સહોમાસે નૃત્યં પુણ્યપ્રદં નૃણામ્

ગીતં વાદ્યં ચ નૃત્યં ચ તથા પુસ્તકવાચનમ્ ॥
પૂજાકાલે ચતુર્વક્ત્ર સર્વદા મમ ચ પ્રિયમ્

ગીતવાદ્યાદ્યભાવે ચ મમ નામસહસ્રકમ્ ॥
સ્તવરાજં તથા પુત્ર ગજેંદ્રસ્ય ચ મોક્ષણમ્

અનુસ્મૃતિશ્ચ ગીતા ચ સ્તવનં પંચધા મતમ્ ॥
પંચસ્તવં મહાભાગ મમ પ્રીતિકરં પરમ્

પાદોદકં પિબેદ્યો વૈ શાલિગ્રામસમુદ્ભવમ્ ॥
પંચગવ્યસહસ્રૈસ્તુ પ્રાશિતૈઃ કિં પ્રયોજનમ્

શાલિગ્રામશિલાતોયં યઃ પિબેદ્બિંદુના સમમ્ ॥
માતુઃ સ્તન્યં પુનર્નૈવ સ પિબેન્મુક્તિભાગ્નરઃ

આશૌચં નૈવ વિદ્યેત સૂતકે મૃતકેઽપિ ચ ॥
યેષાં પાદોદકં મૂર્ધ્નિ પ્રાશનં યે પ્રકુર્વતે

અંતકાલેઽપિ યસ્યેદં દીયતે પાદયોર્જલમ્ ॥
સોઽપિ સદ્ગતિમાપ્નોતિ સદાચારબહિષ્કૃતઃ

અપેયં પિબતે યસ્તુ ભુંક્તે યદ્યપ્યભોજનમ્ ॥
અગમ્યાગમનો યો વૈ પાપાચારશ્ચ યો નરઃ

સોઽપિ પૂતો ભવત્યાશુ સદ્યઃ પાદાંબુધારણાત્ ॥
ચાંદ્રાયણાત્પાદકૃચ્છ્રાદધિકં પાદયોર્જલમ્

અગુરું કુંકુમં વાઽપિ કર્પૂરં ચાઽનુલેપનમ્ ॥
મમ પાદાંબુસંસ્પૃષ્ટં તદ્વૈ પાવનપાવનમ્

દૃષ્ટિપૂતં તુ યત્તોયં ભવેદ્વૈ વિપ્રસત્તમ ॥
તદ્વૈ પાપહરં નૃણાં કિં પુનઃ પાદયોર્જલમ્

પ્રિયસ્ત્વં મેઽગ્રજઃ પુત્રો વિશેષેણ ચ મત્પ્રિયઃ ॥
તદર્થં કથિતં સર્વં રહસ્યં યચ્ચ મે સ્થિતમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખંડે બ્રહ્મવિષ્ણુસંવાદે માર્ગશીર્ષમાહાત્મ્યે પૂજાવિધિસમાપનં તદુદ્યાપનં તત્ફલકથનયોગોનામ દશમોઽધ્યાયઃ