સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.1-9

॥ અથ વૈશાખમાસમાહાત્મ્ય પ્રારંભઃ ॥ ॥
નારાયણં નમસ્કૃત્ય નરં ચૈવ નરોત્તમમ્ ॥
દેવીં સરસ્વતીં વ્યાસં તતો જયમુદીરયેત્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
ભૂયોઽપ્યંગભુવં રાજા બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ ॥
પુણ્યં માધવમાહાત્મ્યં નારદં પર્યપૃચ્છત

॥
॥ અંવરીષ ઉવાચ ॥ ॥
સર્વેષામપિ માસાનાં ત્વત્તો માહાત્મ્યમંજસા ॥
શ્રુતં મયા પુરા બ્રહ્મન્યદા ચોક્તં તદા ત્વયા

વૈશાખઃ પ્રવરો માસો માસેષ્વેતેષુ નિશ્ચિતમ્ ॥
ઇતિ તસ્માદ્વિસ્તરેણ માહાત્મ્યં માધવસ્ય ચ

શ્રોતું કૌતૂહલં બ્રહ્મન્કથં વિષ્ણુપ્રિયો હ્યસૌ ॥
કે ચ વિષ્ણુપ્રિયા ધર્મા માસે માધવવલ્લભે

તત્રાપ્યસ્ય તુ કર્તવ્યાઃ કે ધર્મા વિષ્ણુવલ્લભાઃ ॥
કિં દાનં કિં ફલં તસ્ય કમુદ્દિશ્યાઽઽચરેદિમાન્ ॥

કૈર્દ્રવ્યૈઃ પૂજનીયોઽસૌ માધવો માધવાગમે ॥
એતન્નારદ વિસ્તાર્ય મહ્યં શ્રદ્ધાવતે વદ

॥ શ્રીનારદ ઉવાચ ॥ ॥
મયા પૃષ્ટઃ પુરા બ્રહ્મા માસધર્માન્પુરાતનાન્ ॥
વ્યાજહાર પુરા પ્રોક્તં યચ્છ્રિયૈ પરમાત્મના

તતો માસા વિશિષ્યોક્તાઃ કાર્તિકો માઘ એવ ચ ॥
માધવસ્તેષુ વૈશાખં માસાનામુત્તમં વ્યધાત્

માતેવ સર્વજીવાનાં સદૈવેષ્ટ પ્રદાયકઃ ॥
દાનયજ્ઞ્રવ્રતસ્નાનૈઃ સર્વપાપવિનાશનઃ

ધર્મ યજ્ઞક્રિયાસારસ્તપઃસારઃ સુરાર્ચિતઃ ॥
વિદ્યાનાં વેદવિદ્યેવ મંત્રાણાં પ્રણવો યથા

ભૂરુહાણાં સુરતરુર્ધેનૂનાં કામધેનુવત્ ॥
શેષવત્સર્વનાગાનાં પક્ષિણાં ગરુડો યથા

દેવાનાં તુ યથા વિષ્ણુર્વર્ણાનાં બ્રાહ્મણો યથા ॥
પ્રાણવત્પ્રિયવસ્તૂનાં ભાર્યેવ સુહૃદાં યથા

આપગાનાં યથા ગંગા તેજસાં તુ રવિર્યથા ॥
આયુધાનાં યથા ચક્રં ધાતૂનાં કાંચનં યથા

વૈષ્ણવાનાં યથા રુદ્રો રત્નાનાં કૌસ્તુભો યથા ॥
માસાનાં ધર્મહેતૂનાં વૈશાખશ્ચોત્તમસ્તથા

નાનેન સદૃશો લોકે વિષ્ણુપ્રીતિવિધાયકઃ ॥
વૈશાખસ્નાનનિરતે મેષે પ્રાગર્યમોદયાત્

લક્ષ્મીસહાયો ભગવાન્પ્રીતિં તસ્મિન્કરોત્યલમ્ ॥
જંતૂનાં પ્રીણનં યદ્વદન્નેનૈવ હિ જાયતે

તદ્વદ્વૈશાખસ્નાનેન વિષ્ણુઃ પ્રીણાત્યસંશયમ્ ॥
વૈશાખસ્નાનનિરતાઞ્જનાન્દૃષ્ટ્વાઽનુમોદતે

તાવતાપિ વિમુક્તોઽઘૈર્વિષ્ણુલોકે મહીયતે ॥
સકૃત્સ્નાત્વા મેષસંસ્થે સૂર્યે પ્રાતઃ કૃતાહ્નિકઃ ॥

મહાપાપૈર્વિમુક્તોઽસૌ વિષ્ણોઃ સાયુજ્યમાપ્નુયાત્ ॥
સ્નાનાર્થં માસિ વૈશાખે પાદમેકં ચરેદ્યદિ

સોઽશ્વમેધાયુતાનાં ચ ફલમાપ્નોત્યસંશયમ્ ॥
અથવા કૂટચિત્તસ્તુ કુર્યાત્સંકલ્પમાત્રકમ્

સોઽપિ ક્રતુશતં પુણ્યં લભેદેવ ન સંશયઃ ॥
યો ગચ્છેદ્ધનુરાયામં સ્નાતું મેષગતે રવૌ

સર્વબંધવિનિર્મુક્તો વિષ્ણોઃ સાયુજ્યમાપ્નુયાત્ ॥
ત્રૈલોક્યે યાનિ તીર્થાનિ બ્રહ્માંડાંતર્ગતાનિ ચ

તાનિ સર્વાણિ રાજેન્દ્ર સંતિ બાહ્યેઽલ્પકે જલે ॥
તાવલ્લિખિતપાપાનિ ગર્જંતિ યમશાસને

યાવન્ન કુરુતે જંતુર્વૈશાખે સ્નાનમંભસિ ॥
તીર્થાદિદેવતાઃ સર્વા વૈશાખે માસિ ભૂમિપ

બહિર્જલં સમાશ્રિત્ય સદા સન્નિહિતા નૃપ ॥
સૂર્યોદયં સમારભ્ય યાવત્ષડ્ઘટિકાવધિ

તિષ્ઠંતિ ચાઽઽજ્ઞયા વિષ્ણોર્નરાણાં હિતકામ્યયા ॥
તાવન્નાગચ્છતાં પુંસાં શાપં દત્ત્વા સુદારુણમ્ ॥
સ્વસ્થાનં યાંતિ રાજેન્દ્ર તસ્માત્સ્નાનં સમાચરેત્ ॥

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે વૈશાખમાસમાહાત્મ્યે નારદામ્બરીષસંવાદે વૈશાખમાસ પ્રશંસાપૂર્વક વૈશાખસ્નાનમાહાત્મ્યવર્ણનં નામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ