સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.1-7

શ્રીકૃષ્ણાય નમોનમઃ ॥
॥ અથ શ્રીવાસુદેવમાહાત્મ્યં પ્રારભ્યતે ॥
॥ શૌનક ઉવાચ ॥ ॥
જીવાનાં શ્રેયસે સૌતે બહુધા સાધનાનિ તે ॥
ધર્મો જ્ઞાનં ચ વૈરાગ્યં યોગાદીન્યુદિતાનિ નઃ

ઇતિહાસૈર્બહુવિધૈર્વિસ્પષ્ટાર્થાનિ તાનિ ચ ॥
સર્વાણ્યપિ મહાબુદ્ધે શ્રુતાન્યસ્માભિરાદરાત્

સર્વેષાં મનુજાનાં તુ દુષ્કરાણ્યેવ તાનિ તુ ॥
બાહુલ્યાચ્ચાન્તરાયાણાં તત્સિદ્ધિરપિ દુર્લ્લભા

પ્રયત્નેનાતિ મહતા પુરુષૈદ્ધેંર્ય્યશાલિભિઃ ॥
સાધિતાન્યપિ સિધ્યન્તિ તાનિ કાલેન ભૂયસા

અતો ભવાન્દ્વિજાતીનામાશ્રમાણાં ચ સર્વશઃ ॥
બ્રવીતુ સુકરોપાયં સ્ત્રીશૂદ્રાદેરપીહ નઃ

કૃતેન યેનાપ્યલ્પેન યેન કેનાપિ દેહિના ॥
અન્તરાયૈરવિહતં મહદેવ ફલં ભવેત્

મોક્ષસ્ય સાધનં તાદૃક્સુવિચાર્ય્ય મહામતે ॥
હિતાય સર્વજીવાનાં કૃપયા વક્તુમર્હસિ

પ્રસાદાદ્બલદેવસ્ય વ્યાસસ્ય જનકસ્ય ચ ॥
જાનાસિ સર્વમેવ ત્વં તન્નો બ્રૂહિ બુભુત્સતઃ

સૌતિરુવાચ ॥
મહર્ષિરપિ સાવર્ણિરેવમેવ હિ શૌનક ॥
વિનીતઃ સ્કન્દમપ્રાક્ષીત્પુનઃ શઙ્કરનન્દનમ્

સાવર્ણિરુવાચ ॥
શ્રુતા નાનાવિધા ધર્મ્માઃ સાઙ્ખ્યજ્ઞાનં ચ નૈકધા ॥
યોગાદીનિ ત્વદુક્તાનિ સાધનાનિ મયા ગુહ

સુદુષ્કરાણિ મન્યેઽહં તાનિ ત્વસ્માદૃશાં કિલ ॥
મહતામપિ ચાન્યેષાં કૃચ્છ્રસાધ્યાનિ વૈ ચિરાત્

અતો વર્ણાશ્રમવતાં શ્રેયસ્કૃત્સુકરં ચ યત્ ॥
સાધનં તચ્છ્રેષ્ઠતમં વક્તુમર્હસિ મેઽધુના

સૌતિરુવાચ ॥
ઇતિ પૃષ્ટો મુનીન્દ્રેણ તેન જિજ્ઞાસુના ગુહઃ ॥
વાસુદેવં હૃદિ ધ્યાયન્કાર્ત્તિકેયઃ સ ઊચિવાન્

સ્કન્દ ઉવાચ ॥ શૃણુ બ્રહ્મન્પ્રવક્ષ્યેઽહં શ્રુતં પિતૃમુખાન્મયા ॥
સર્વેષામપિ જીવાનાં સુકરં મોક્ષસાધનમ્

દેવતાપ્રીણનસમં સ્વેષ્ટસિદ્ધિમભીપ્સતામ્ ॥
નાસ્ત્યન્યસાધનં કિઞ્ચિદ્વર્ણાશ્રમવતામિહ

અપ્યલ્પં સુકૃતં કર્મ્મ દેવસંબન્ધતઃ કૃતમ્ ॥
ફલં દદાતિ નિર્વિઘ્નં મહદેવ હિ તન્નૃણામ્

દૈવં પિત્ર્યં સ્વધર્મ્મશ્ચ કામ્યં કર્મ્માપિ યચ્ચ તત્ ॥
દેવતાયાસ્તુ સંબન્ધાત્સદ્યઃ સ્યાદિષ્ટસિદ્ધિદમ્

સાઙ્ખ્યયોગ વિરાગાદિ પ્રાગુક્તં યચ્ચ દુષ્કરમ્ ॥
તદપિ સ્યાદ્ધિ સુકરમનેનૈવાશુ સિદ્ધિદમ્

દેવસ્યારાધનેનૈવ યતઃ સિદ્ધ્યતિ વાઞ્છિતમ્ ॥
અતઃ સર્વૈર્ય્યથાશક્તિ પ્રીત્યારાધ્યઃ સ માનવૈઃ

સાવર્ણિરુવાચ॥
દેવા વહુવિધા પ્રોક્તાસ્ત્વયા ષણ્મુખ મે પુરા ॥
નાનાવિધા વર્ણિતાશ્ચ તદારાધનરીતયઃ

તત્ફલાનિ ચ સર્વાણિ ત્વયોક્તાનિ પૃથક્પૃથક્ ॥
સ્વર્ગાદિપ્રાપ્તિમુખ્યાનિ કાલગ્રસ્તાનિ તાનિ તુ

નિવૃત્તિધર્મ્મિણાં બ્રહ્મા હ્યુપાસ્તેર્ય્યોગિનાં ગુહ ॥
જનાદિલોકાપ્તિફલં દ્વિપરાર્દ્ધાન્તનશ્વરમ્

દુષ્કરાણીહ સંસાધ્ય કર્મ્માણિ પુરુકૃચ્છ્રતઃ॥
ક્ષયિષ્ણુફલલાભશ્ચેત્તર્હિ કિં તદુપાર્જનૈઃ

કાલેન નાશ્યતે યેષાં વપુઃ સ્થાનબલાદિકમ્॥
તેષાં ન રોચતે મહ્યમુપાસાઽત્ર દિવૌકસામ્

યઃ સ્વયં નિર્ભયોઽન્યેષાં ભયહર્ત્તા સનાતનઃ ॥
નિત્યધામાઽક્ષયફલપ્રદાતા ભક્તવત્સલઃ

યસ્ય પ્રસાદાત્સર્વેષાં સર્વ એવ મનોરથાઃ ॥
સિદ્ધ્યેયુશ્ચાઞ્જસૈવાઽત્ર તં દેવં વદ મે ગુહ

તદારાધનરીતિં ચ સુકરાં શિષ્ટસંમતામ્ ॥
બ્રૂહિ સર્વાં વિશેષેણ જિજ્ઞાસામીદમઞ્જસા

સૌતિરુવાચ ॥
ઇત્થં મહર્ષિણા તેન સંપૃષ્ટો ભગવાન્ગુહઃ ॥
સુપ્રસન્ન ઉવાચેદં માનયંસ્તમુદારધીઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે શ્રીવાસુદેવમાહાત્મ્યે સાવર્ણિપ્રશ્નો નામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ