સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.1-5

અથ શ્રીમદ્ભાગવતમાહાત્મ્યં પ્રારભ્યતે ॥
॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
શ્રીસચ્ચિદાનન્દઘનસ્વરૂપિણે કૃષ્ણાય ચાનન્તસુખાભિવર્ષિણે ॥
વિશ્વોદ્ભવસ્થાનનિરોધહેતવે નુમો વયં ભક્તિરસાપ્તયેઽનિશમ્

નૈમિષે સૂતમાસીનમભિવાદ્ય મહામતિમ્ ॥
કથામૃતરસાસ્વાદકુશલા ઋષયોઽબ્રુવન્

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
વજ્રં શ્રીમાથુરે દેશે સ્વપૌત્રં હસ્તિનાપુરે ॥
અભિષિચ્ય ગતે રાજ્ઞિ તૌ કથં કિં ચ ચક્રતુઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
નારાયણં નમસ્કૃત્ય નરં ચૈવ નરોત્તમમ્ ॥
દેવીં સરસ્વતીં વ્યાસં તતો જયમુદીરયેત્

મહાપથં ગતે રાજ્ઞિ પરીક્ષિત્પૃથિવીપતિઃ ॥
જગામ મથુરાં વિપ્રા વજ્રનાભદિદૃક્ષયા

પિતૃવ્યમાગતં જ્ઞાત્વા વજ્રઃ પ્રેમપરિપ્લુતઃ ॥
અભિગમ્યાભિવાદ્યાથ નિનાય નિજમન્દિરમ્

પરિષ્વજ્ય સ તં વીરઃ કૃષ્ણૈકગતમાનસઃ ॥
રોહિણ્યાદ્યા હરેઃ પત્નીર્વવન્દાયતનાગતઃ

તાભિઃ સમ્માનિતોઽત્યર્થં પરીક્ષિત્પૃથિવીપતિઃ ॥
વિશ્રાન્તઃ સુખમાસીનો વજ્રનાભમુવાચ હ

॥ શ્રીપરીક્ષિદુવાચ ॥ ॥
તાત ત્વત્પિતૃભિર્નૂનમસ્મત્પિતૃપિતામહાઃ ॥
ઉદ્ધૃતા ભૂરિદુઃખૌઘાદહં ચ પરિરક્ષિતઃ

ન પારયામ્યહં તાત સાધુ કૃત્વોપકારતઃ॥
ત્વામતઃ પ્રાર્થયામ્યઙ્ગ સુખં રાજ્યેઽનુયુજ્યતામ્

કોશસૈન્યાદિજા ચિન્તા તથારિદમનાદિજા ॥
મનાગપિ ન કાર્યા તે સુસેવ્યાઃ કિન્તુ માતરઃ

નિવેદ્ય મયિ કર્તવ્યં સર્વાધિપરિવર્જ્જનમ્ ॥
શ્રુત્વૈતત્પરમપ્રીતો વજ્રસ્તં પ્રત્યુવાચ હ

॥ શ્રીવજ્રનાભ ઉવાચ ॥ ॥
રાજન્નુચિતમેતત્તે યદસ્માસુ પ્રભાષતે ॥
ત્વત્પિત્રોપકૃતશ્ચાહં ધનુર્વિદ્યાપ્રદાનતઃ

તસ્માન્નાલ્પાપિ મે ચિન્તા ક્ષાત્રં દૃઢમુપેયુષઃ ॥
કિન્ત્વેકા પરમા ચિન્તા તત્ર કિઞ્ચિદ્વિચાર્ય્યતામ્

માથુરે ત્વભિષિક્તોઽપિ સ્થિતોઽહં નિર્જને વને ॥
ક્વ ગતા વૈ પ્રજાઽત્રત્યા યત્ર રાજ્યં પ્રરોચતે

ઇત્યુક્તો વિષ્ણુરાતસ્તુ નન્દાદીનાં પુરોહિતમ્ ॥
શાંડિલ્યમાજુહાવાશુ વજ્રસંદેહનુત્તયે

અથોટજં વિહાયાશુ શાંડિલ્યઃ સમુપાગતઃ ॥
પૂજિતો વજ્રનાભેન નિષસાદાસનોત્તમે

ઉપોદ્ઘાતં વિષ્ણુરાતશ્ચકારાશુ તતસ્ત્વસૌ ॥
ઉવાચ પરમપ્રીતસ્તાવુભૌ પરિસાન્ત્વયન્

॥ શ્રીશાંડિલ્ય ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુતં દત્તચિત્તૌ મે રહસ્યં વ્રજભૂમિજમ્ ॥
વ્રજનં વ્યાપ્તિરિત્યુક્ત્યા વ્યાપનાદ્વ્રજ ઉચ્યતે

ગુણાતીતં પરં બ્રહ્મ વ્યાપકં વ્રજ ઉચ્યતે ॥
સદાનન્દં પરં જ્યોતિર્મુક્તાનાં પદમવ્યયમ્

તસ્મિન્નન્દાત્મજઃ કૃષ્ણઃ સદાનન્દાંગવિગ્રહઃ ॥
આત્મારામશ્ચાપ્તકામઃ પ્રેમાક્તૈરનુભૂયતે

આત્મા તુ રાધિકા તસ્ય તયૈવ રમણાદસૌ ॥
આત્મારામતયા પ્રાજ્ઞૈઃ પ્રોચ્યતે ગૂઢવેદિભિઃ

કામાસ્તુ વાઞ્છિતાસ્તસ્ય ગાવો ગોપાશ્ચ ગોપિકાઃ ॥
નિત્યાઃ સર્વે વિહારાદ્યા આપ્તકામસ્તતસ્ત્વયમ્

રહસ્યં ત્વિદમેતસ્ય પ્રકૃતેઃ પરમુચ્યતે ॥
પ્રકૃત્યા ખેલતસ્તસ્ય લીલાઽન્યૈરનુભૂયતે

213બ્
સર્ગસ્થિત્યપ્યયા યત્ર રજઃસત્ત્વતમોગુણૈઃ ॥
લીલૈવં દ્વિવિધા તસ્ય વાસ્તવી વ્યાવહારિકી

વાસ્તવી તત્સ્વસંવેદ્યા જીવાનાં વ્યાવહારિકી ॥
આદ્યાં વિના દ્વિતીયા ન દ્વિતીયા નાદ્યગા ક્વચિત્

આવયોર્ગોચરેયં તુ તલ્લીલા વ્યાવહારિકી ॥
યત્ર ભૂરાદયો લોકા ભુવિ માથુરમણ્ડલમ્

અત્રૈવ વ્રજભૂમિઃ સા યત્ર તત્ત્વં સુગોપિતમ્ ॥
ભાસતે પ્રેમપૂર્ણાનાં કદાચિદપિ સર્વતઃ ॥

કદાચિદ્દ્વાપરસ્યાન્તે રહોલીલાધિકારિણઃ ॥
સમવેતા યદાઽત્ર સ્યુર્યથેદાનીં તદા હરિઃ

સ્વૈઃ સહાવતરેત્સ્વેષુ સમાવેશાર્થમીપ્સિતાઃ ॥
તદા દેવાદયોઽપ્યન્યેઽવતરન્તિ સમન્તતઃ

સર્વેષાં વાઞ્છિતં કૃત્વા હરિરન્તર્હિતોઽભવત્ ॥
તેનાત્ર ત્રિવિધા લોકાઃ સ્થિતાઃ પૂર્વં ન સંશયઃ

નિત્યાસ્તલ્લિપ્સવશ્ચૈવ દેવાદ્યાશ્ચેતિ ભેદતઃ ॥
દેવાદ્યાસ્તેષુ કૃષ્ણેન દ્વારિકાં પ્રાપિતાઃ પુરા

પુનર્મૌશલમાર્ગેણ સ્વાધિકારેષુ ચાપિતાઃ ॥
તલ્લિપ્સૂંશ્ચ સદા કૃષ્ણઃ પ્રેમાનન્દૈકરૂપિણઃ

વિધાય સ્વીયનિત્યેષુ સમાવેશિતવાંસ્તદા ॥
નિત્યાઃ સર્વેઽપ્યયોગ્યેષુ દર્શનાભાવતાં ગતાઃ

વ્યાવહારિકલીલાસ્થાસ્તત્ર યન્નાધિકારિણઃ ॥
પશ્યન્ત્યત્રાગતાસ્તસ્માન્નિર્જ્જનત્વં સમન્તતઃ

તસ્માચ્ચિન્તા ન તે કાર્યા વજ્રનાભ મદાજ્ઞયા ॥
વાસયાત્ર બહૂન્ગ્રામાન્સંસિદ્ધિસ્તે ભવિષ્યતિ

કૃષ્ણલીલાનુસારેણ કૃત્વા નામાનિ સર્વતઃ ॥
ત્વયા વાસય તા ગ્રામાન્સંસેવ્યા ભૂરિયં પરા

ગોવર્દ્ધને દીર્ઘપુરે મથુરાયાં મહાવને ॥
નન્દિગ્રામે બૃહત્સાનૌ કાર્યા રાજ્યસ્થિતિસ્ત્વયા

નદ્યદ્રિદ્રોણિકુણ્ડાદિકુઞ્જાન્સંસેવતસ્તવ ॥
રાજ્યે પ્રજાઃ સુસંપન્નાસ્ત્વં ચ પ્રીતો ભવિષ્યસિ

સચ્ચિદાનન્દભૂરેષા ત્વયા સેવ્યા પ્રયત્નતઃ ॥
તવ કૃષ્ણસ્થલાન્યત્ર સ્ફુરન્તુ મદનુગ્રહાત્

વજ્ર સંસેવનાદસ્યા ઉદ્ધવસ્ત્વાં મિલિષ્યતિ ॥
તતો રહસ્યમેતસ્માત્પ્રાપ્સ્યસિ ત્વં સમાતૃકઃ

એવમુક્ત્વા તુ શાણ્ડિલ્યો ગતઃ કૃષ્ણમનુસ્મરન્ ॥
વિષ્ણુરાતોઽથ વજ્રશ્ચ પરાં પ્રીતિમવાપતુઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે શ્રીમદ્ભાગવતમાહાત્મ્યે શાડિલ્યોપદિષ્ટવ્રજભૂમિમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ