સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2-6

અથ વૈષ્ણવખણ્ડે પ્રથમં વેઙ્કટાચલમાહાત્મ્યમ્ ॥ (૨- ૧) ॥
૧ સૂતશૌનકસંવાદે નારદસ્ય સુમેરુશિખરસ્થયજ્ઞવરાહદર્શનમ્, તતઃ સ્વામિપુષ્કરિણ્યાઃ સર્વતીર્થાતિશાયિત્વવર્ણનમ્, કુમારધારામાહાત્મ્યમ્, તુંબતીર્થમાહાત્મ્યમ્, પાણ્ડવતીર્થમાહાત્મ્યમ્, પાપનાશન-દેવતીર્થયોર્માહાત્મ્યમ્, ધરણીકૃતવરાહસ્તુતિઃ, વરાહસ્ય ધરણ્યા સાકં શેષાચલં પ્રત્યાગમનમ, વેઙ્કટાચલમાહાત્મ્યશ્રવણાવસરઃ, અધ્યાયફલશ્રુતિઃ..

૨ વરાહમંત્રારાધનવિધિઃ. .. ...

૩ અથાગસ્ત્યપ્રાર્થનયા ભગવતઃ સર્વજનદૃગ્ગોચરત્વવર્ણનમ્, તતો મિત્રવર્મણ આકાશરાજાખ્યસુતોત્પત્તિવર્ણનમ્, ધરણીતલાત્પદ્માવત્યુત્પત્તિક્રમઃ, આકાશરાજસ્ય ધરણ્યાખ્યપત્ન્યાં વસુદાનાખ્યસુતોત્પત્તિઃ....

૪ ઉદ્યાનવાસિન્યાઃ પદ્માવત્યાઃ સમીપે નારદાગમનમ્, નારદોદીરિતપદ્માવતીશરીરલક્ષણાનિ, પદ્માવત્યાઃ સ્વસખીભિઃ સાકં પુપ્પાટવીગમનમ્, મૃગયાર્થં પુપ્પાટવીં પ્રતિ શ્રીનિવાસાગમનમ્ , ભગવતઃ કન્યકાનાં ચાન્યોન્યસંવાદઃ

૫ અથ પદ્માવતીદર્શનેન શ્રીનિવાસસ્ય મોહપ્રાપ્તિઃ, મુહ્યમાનં શ્રીનિવાસં પ્રતિ બકુલમાલિકોક્તિઃ, શ્રીનિવાસોક્તપદ્માવતીપરિણયકારણાનિ, વિયદ્રાજપુરં પ્રતિ બકુલમાલિકાગમનમ્, દિવ્યોદ્યાનસ્થપદ્માવતસખીઃ પ્રતિ બકુલમાલિકોક્તિઃ..

૬ અથ બકુલમાલિકાં પ્રતિ સખીવિનિવેદિતપદ્માવત્યુદન્તઃ, પદ્માવતીમુદ્દિશ્ય દૈવજ્ઞં પ્રતિ વિયદ્રાજકૃતપ્રશ્નાદિઃ- દૈવજ્ઞોક્ત્યાઽગસ્ત્યલિંગાર્ચનાય વિપ્રાદિપ્રેષણમ્, ધરણીકૃતપ્રશ્નસ્ય પુલિન્દિનીપ્રતિવચનમ્ ,પદ્માવતીનિવેદિતભગવદ્ભાગવતયોર્લક્ષણાનિ, બકુલમાલિકયા સાર્ધં સખીનાં ધરણીસમીપ આગમનમ્.

૭ ધરણીદેવ્યૈ બકુલમાલિકાનિવેદિતશ્રીનિવાસોદન્ત:, શ્રીનિવાસોક્ત્યા શંખનૃપસ્ય સ્વામિતીર્થે તપઃકરણમ્, બકુલમાલિકોક્ત્યા ધરણ્યાદિકૃતવિવાહનિશ્ચયઃ, વિશ્વકર્મકૃતપુરાલંકારાદિક્રમઃ, શુક્રેણ સહ બકુલાયાઃ શ્રીનિવાસસમીપે ગમનમ્।, શ્રીનિવાસાયૈ શુકાવેદિતપદ્માવતીપરિણયવૃત્તાન્તઃ, પદ્માવત્યાઃ શુકદત્ત - શ્રીનિવાસમાલાધારણમ્ --- --- --- --- --- ---
૮ અથ શ્રીનિવાસસ્ય લક્ષ્મ્યાદિકૃતપરિણયાલંકાર:, બ્રહ્માદિભિઃ સાકં શ્રીનિવાસસ્ય વિયદ્રાજપુરગમનમ્ વધૂવરયોર્વિયદ્રાજવિતીર્ણપ્રાભૃતાદિકમ્ , શ્રીનિવાસકૃપયા વિયદ્રાજસ્ય ભક્તિરૂપવરપ્રાપ્તિ:, વિવાહાર્થમાગતાનાં બ્રહ્માદીનાં સ્વવાસગમનમ્.
૯ અથ વસુ નામકનિષાદવૃત્તાન્તઃ, સુતહનનોદ્યુક્તં વસું પ્રતિ ભગવદુક્તિ:, રંગદાસસ્ય શ્રીનિવાસસેવાયૈ શ્રીશેષાચલાગમનમ્, શ્રીનિવાસાર્થં રંગદાસકૃતદિવ્યોદ્યાનમણ્ડપાદિનિર્માણાનિ, રંગદાસસ્ય ગંધર્વક્રીડાદર્શનેન ભગવત્કૈંકર્યવિસ્મૃતિઃ, સ્વરૂપાનુસંધાનેન લજ્જિતં રંગદાસં પ્રતિ શ્રીનિવાસવચનમ્ , તોણ્ડમાન્નામકનૃપવૃત્તાન્ત:, તસ્ય મૃગયાર્થં શ્રીશેષાચલગમનમ્ , શ્રીનિવાસસમીપસ્થપઞ્ચવર્ણશુકવૃત્તાન્તઃ, તોણ્ડમાન્નૃપસ્ય નિષાદેન સહ શ્રીનિવાસસમીપગમનમ્ , તોણ્ડમાન્નૃપં પ્રતિ રેણુકોક્તિ:, દેવાદિકૃતશ્રીલક્ષ્મીસ્તુતિ:, --- --- - - -
૧૦ અથ તોંડમાન્નૃપસ્ય સ્વપિતુઃ સકાશાદ્રાજ્યપ્રાપ્તિઃ, તોણ્ડમાન્નૃપાય વસુનિવેદિતવારાહોદન્તઃ, નૃપસ્ય નિષાદવાક્યસ્વપ્નાભ્યાં બિલમાગેંણ શેષાચલગમનમ્ , ભગવદુક્ત્યા તોણ્ડમાન્નૃપકૃતક્ષીરાભિષેકવપ્રનિર્માણાદિકમ્ , અસ્થિસરોવરમાહાત્મ્યમ્, કુર્વધામસ્થકુલાલવંશજભીમાખ્યભક્તોદન્તઃ કુર્વધામસ્થભીમાખ્યભક્તસ્ય પત્ન્યા સહ વૈકુણ્ઠપ્રાપ્તિઃ, શ્રીનિવાસકૃપયા તોંડમાન્નૃપસ્ય સારૂપ્યપ્રાપ્તિઃ, એતન્માહાત્મ્ય પઠનશ્રવણફલશ્રુતિઃ ... - - - - - - - - --- --- ---
૧૧ અથ કાશ્યપસ્ય સ્વામિપુષ્કરિણીસ્નાનેન મહાપાતકનાશ:, શાકલ્યોક્તધર્મકથનમ.

૧૨ સ્વામિપુષ્કરિણીસ્નાનાત્તામિસ્રાદિનરકનિસ્તારઃ, સ્વામિતીર્થમહિમાઽશ્રદ્ધાલૂનાં મહાનરકપ્રાપ્તિઃ ૧૯

૧૩ અથ ધર્મગુપ્તચરિત્રવર્ણનમ્, જૈમિનિવાક્યાત્સ્વામિતીર્થસ્નાતસ્ય ધર્મગુપ્તસ્યોન્માદનિવૃત્તિઃ - ૨૦

૧૪ સુમત્યાખ્યદ્વિજવૃત્તાન્તઃ, અથ સુમત્યાખ્યદ્વિજસ્ય કિરાતીસઙ્ગાન્મહાપાતકપ્રાપ્તિઃ, સુમતિં પ્રતિ દુર્વાસઃકથિતબ્રહ્મહત્યામુક્ત્યુપાયઃ, સુમતેઃ સ્વામિપુષ્કરિણીસ્નાનાદ્બ્રહ્મહત્યાવિમુક્તિઃ... ૨૧

૧૫ અથ રામકૃષ્ણતીર્થમાહાત્મ્યમ્, રામકૃષ્ણાખ્યમહર્ષિતપઃપ્રસન્નભગવદાવિર્ભાવઃ ૨૨

૧૬ અથ વેઙ્કટાદ્રૌ જલદાનપ્રશંસા, શ્રુતદેવપાદોદકસેવનેન હેમાઙ્ગસ્ય જાતિસ્મરણમ્, શ્રુતદેવદત્તપુણ્યેન હેમાઙ્ગસ્ય ગોધિકાત્વવિમુક્તિઃ . ૨૩

૧૭ અથ વેઙ્કટાચલક્ષેત્રાદિવર્ણનમ્ ૨૪

૧૮ અથ શ્રીવેઙ્કટેશ્વરવૈભવવર્ણનમ,.. ....... ૨૪

૧૯ અથ બ્રહ્માદીનાં નૈરન્તર્યેણ શ્રીવેઙ્કટાચલે સ્થિતિવર્ણનમ્, શ્રીવેઙ્કટાચલારોહણસમયાનુસંધાનક્રમઃ, પાપવિનાશનાખ્યતીર્થમાહાત્મ્યમ્, દૃઢમત્યાખ્યશૂદ્રવૃત્તાન્તઃ, દૃઢમતયે સુમત્યાખ્યવિપ્રપ્રકાશિતકર્માનુષ્ઠાનક્રમઃ, શૂદ્રસ્ય વૈદિકકર્મોપદેશેન સુમત્યનુભૂતદુર્ગતિઃ, અથાગસ્ત્યોક્ત્યા દુર્ગત્યપનોદાર્થં સુમતેર્વેઙ્કટાદ્રિગમનમ્, સુમતેઃ પાપનાશનસ્નાનેન દુર્ગત્યપનોદનમ્, વૈદિકકર્માનુષ્ઠાતુર્દૃઢમતેર્દુર્ગતિપ્રાપ્ત્યપનોદનમ્ ૨૫

૨૦ અથ પાપવિનાશનતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનમ્, ભદ્રમત્યાખ્યદરિદ્રદ્વિજવૃત્તાન્તઃ, ભદ્રમતેઃ કામિન્યા વેઙ્કટાદ્રિગમનપ્રોત્સાહનકરણમ્, કામિનીકથિતભૂદાનપ્રશંસા, ભદ્રમતયે ભૂપ્રદાનાત્સુઘોષસ્ય સદ્ગતિઃ, ભદ્રમતેઃ પાપનાશનતીરે ભૂદાનાર્થં વેઙ્કટાદ્રિગમનમ્, ભૂદાનપ્રભાવેણ ભદ્રમતેર્ભગવત્સાક્ષાત્કારઃ. . ... ૨૭

૨૧ અથ રામાનુજાખ્યદ્વિજવૃત્તાન્તઃ, આકાશગંગાતીરે રામાનુજતપસ્તુષ્ટભગવદાવિર્ભાવઃ, રામાનુજાખ્યવિપ્રકૃતભગવત્સ્તુતિઃ, રામાનુજાખ્યવિપ્રકૃતભગવત્પ્રાર્થના, ભગવદ્વર્ણિતાકાશગગાતીર્થસ્નાનકાલઃ, ભગવદ્વર્ણિત ભાગવત લક્ષણાનિ... ૨૯

૨૨ દાનાર્હસત્પાત્રનિર્ણયઃ, આકાશગંગામાહાત્મ્યમ્, પુણ્યશીલસ્ય વન્ધ્યાપતિનિમન્ત્રણેન ગર્દભમુખવત્ત્વપ્રાપ્તિઃ વન્ધ્યાપતેઃ શ્રાદ્ધનિમન્ત્રણાનર્હત્વકથનમ્, આકાશગંગાસ્નાનેન પુણ્યશીલસ્ય તદ્વિકૃતિનિવૃત્તિઃ...............

૨૩ અથ ચક્રતીર્થમાહાત્મ્યમ્, પદ્મનાભાખ્યદ્વિજકૃતતપઃપ્રકારઃ, ચક્રતીર્થેં પદ્મનાભદ્વિજકૃતતપસ્તુષ્ટભગવદાવિર્ભાવઃ, પદ્મનાભાખ્યદ્વિજકૃતશ્રીનિવાસસ્તુતિઃ, પદ્મનાભસ્ય ચક્રતીર્થે નિરન્તરવાસાય ભગવન્નિયમનમ્, પદ્મનાભહનનોદ્યતાસુરવધાય ભગવત્કૃતે ચક્રપ્રેષણમ્, ભગવત્પ્રેષિતચક્રકૃતાસુરવધઃ, દ્વિજપ્રાર્થનયા ચક્રકૃતવરદાનાદિઃ.,..... -............

૨૪ અથ સુન્દરાખ્યગન્ધર્વસ્ય રાક્ષસત્વપ્રાપ્તિનિવૃત્ત્યોરુપોદ્ઘાતઃ, સુન્દરાખ્યસ્ય વસિષ્ઠોક્તરાક્ષસત્વનિવૃત્ત્યુપાયઃ, સુન્દરાખ્યસ્ય રાક્ષસત્વવિમુક્તિપૂર્વકં સ્વસ્વરૂપ પ્રાપ્તિઃ... ......... .... ૩૨

૨૫ અથ જાબાલિતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનમ્ , કાવેરીતીરવાસિ દુરાચારાખ્યદ્વિજોદન્તઃ, જાબાલિતીર્થસ્નાનાદ્દુરાચારવેતાલયોર્મહાપાતકાદિનિવૃત્તિઃ, જાબાલિવર્ણિતપાર્વણશ્રાદ્ધાકરણદોષકથનમ્...... ૩૩

૨૬ અથ તુમ્બરુ (ઘોણ) તીર્થમાહાત્મ્યમ્, ઘોણતીર્થસ્નાનવિમુખાનાં મહાદોષવર્ણનમ્, ઘોણસ્નાનસ્ય સર્વપાપાપનોદકવર્ણનમ્, તુંબર્વાખ્યગન્ધર્વચરિતમ્, સ્વભાર્યાયૈ તુમ્બરૂપદિષ્ટમાધવસ્નાનવિધિપ્રકારઃ, ભાર્યાં પ્રતિ તુમ્બરુદત્તશાપ તદ્વિમુક્તિપ્રકારૌ, ઘોણતીર્થેઽગસ્ત્યદર્શનેન તુમ્બરુપત્ન્યા વર્પાભૂત્વનિવૃત્તિઃ, અગસ્ત્યકથિતપતિવ્રતાધર્માઃ, ઘોણતીર્થસ્નાતૄણાં નાનાવિધફલપ્રાપ્તિઃ... ૩૪

૨૭ અથ વેઙ્કટાચલસ્ય સર્વપુણ્યતીર્થાધારત્વવર્ણનમ્, સ્વામિપુષ્કરિણ્યાદિષટ્તીર્થસ્નાનકાલનિર્ણયઃ, પુરાણશ્રવણસ્ય વિશેષતઃ પ્રાશસ્ત્યવર્ણનમ્, પુરાણવક્તુઃ સર્વપૂજનીયત્વવર્ણનમ્.. ૩૬

૨૮ કટાહતીર્થમાહાત્મ્યમ્, કટાહતીર્થમહિમશ્રદ્ધાશૂન્યાનાં જનાનાં મહાનરકપ્રાપ્તિઃ, કટાહતીર્થપાનક્રમઃ, કેશવાખ્યદ્વિજવૃતાન્તઃ, ગણિકાલંપટસ્ય કેશવદ્વિજસ્ય બ્રહ્મહત્યાપ્રાપ્તિક્રમઃ, સ્વસુતરક્ષણોદ્યુક્તે પદ્મનાભે બ્રહ્મહત્યોક્તિઃ, પદ્મનાભં પ્રતિ ભારદ્વાજકથિતો બ્રહ્મહત્યાવિમુક્ત્યુપાયઃ, ભારદ્વાજોક્ત્યા કટાહતીર્થપાનેન કેશવસ્ય બ્રહ્મહત્યાવિમુક્તિઃ વ્રહ્મહત્યાવિમુક્તસુતેન સહિતં પદ્મનાભં પ્રતિ ભગવદુક્તિઃ... ૩૮

૨૯ અથાર્જુનતીર્થયાત્રોપોદ્ઘાતઃ, અર્જુનસ્ય ગઙ્ગાદિતીર્થાવગાહનપૂર્વકં સુવર્ણમુખર્યા ગમનમ્ ૪૦

૩૦ અથ સુવર્ણમુખરીવર્ણનમ્, અર્જુનસ્ય સુવર્ણમુખરીતીરસ્થકાલહસ્તીશ્વરાદિસેવાપ્રાપ્તિઃ, અર્જુનસ્ય સ્વર્ણમુખરીતીરસ્થભરદ્વાજાશ્રમગમનમ્, અર્જુનકૃતભરદ્વાજસેવાક્રમઃ, અર્જુનં પ્રતિ ભરદ્વાજકૃતાઽઽતિથ્યસત્કારઃ.. ૪૧

૩૧ અથ સ્વર્ણમુખરીપ્રભાવશુશ્રૂષયા ભરદ્વાજં પ્રત્યર્જુનપ્રશ્નઃ, ભરદ્વાજકથિતશંકરવિવાહપ્રક્રિયા, ભૂસામ્યકરણાયાગસ્ત્યસ્ય હિમાદ્રેર્દક્ષિણદિગ્ગમનમ્.. ૪૨

૩૨ અથ નદ્યુત્પાદનાયાગસ્ત્યં પ્રતિ અશરીર્યુક્તિઃ, સુવર્ણમુખર્યુત્પાદનાયાગસ્ત્યં પ્રતિ મહર્ષિપ્રાર્થના, સુવર્ણમુખર્યાવિર્ભાવાયાગસ્ત્યકૃતતપઃપ્રકારઃ, અગસ્ત્યાશ્રમં પ્રતિ ચતુર્મુખાગમનમ્, અગસ્ત્યપ્રાર્થનયા ગંગાં પ્રતિ ચતુર્મુખચોદના, અગસ્ત્યસમીપે સ્વાંશત્વેન ગંગયા કૃતો નદ્યુત્પત્ત્યભ્યુપગમઃ........... ૪૨

૩૩ સુવર્ણમુખરીં પ્રતિ શક્રાદિસ્તુતિઃ વાયુકથિતસુવર્ણમુખરીનામનિષ્પત્તિઃ, અગસ્ત્યકૃતસ્યાનીતસુવર્ણમુખરીમહિમાનુવર્ણનમ્, ભારદ્વાજવર્ણિતસુવર્ણમુખરીમાહાત્મ્યમ્, અગસ્ત્યપ્રતિમાદાનવિધિઃ.... ૪૪

૩૪ અથાગસ્ત્યતીર્થાઽગસ્ત્યેશ્વરયોઃ પ્રભાવઃ, સુવર્ણમુખરીસ્નાનકાલનિર્ણયઃ દેવર્ષિપિતૃતી ર્થમાહાત્મ્યમ્, વેણાસુવર્ણમુખરીસંગમવર્ણનમ્ સુવર્ણમુખર્યા વ્યાઘ્રપદાહ્વયનદીસંગમઃ, શંખતીર્થવર્ણનમ્....... ૪૫

૩૫ અથ સુવર્ણમુખર્યાઃ કલ્પાનદીસંગમઃ, સુવર્ણમુખરીતીરસ્થશ્રીવેંકટાચલવર્ણનમ્, વેંકટાચલવાસિ ભગવદ્વૈભવવર્ણનમ્, ભગવત્કૃતભૂતસૃષ્ટ્યાદિવર્ણનમ્..

૩૬ વરાહકૃતધરણ્યુદ્ધારક્રમઃ, કલ્પવૃત્તાન્તવર્ણનપૂર્વકં શ્વેતવરાહાવતારવર્ણનમ . ૪૮

૩૭ શંખાભિધાનનૃપવૃત્તાન્તઃ, ભગવદુક્ત્યા શંખનૃપસ્ય શ્રીવેંકટાચલાગમનમ્, ભગવદ્દર્શનાર્થમગસ્ત્યસ્ય શ્રીવેઙ્કટાચલાગમનમ્, અગસ્ત્યં પ્રતિ ગુરુવસ્વાદ્યુક્તિઃ, અગસ્ત્યાદિકૃતશ્રીવેઙ્કટાચલસ્થરમ્યવસ્તુદર્શનમ્..... - .... - - ૪૯

૩૮ અગસ્ત્યશંખાદિતપસ્તુષ્ટસ્ય ભગવત આવિર્ભાવઃ બ્રહ્માદિપ્રાર્થનયા ભગવદ્ગૃહીતસૌમ્યભૂત રૂપપ્રકારઃ, અગસ્ત્યપ્રાર્થનયા સ્વર્ણમુખરીનદ્યા ભગવદ્દત્તસર્વાધિકત્વપ્રાપ્તિઃ, શંખનૃપવરપ્રદાનપૂર્વકં ભગવદન્તર્ધાનમ્, ભરદ્વાજવર્ણિતશ્રીવેઙ્કટાચલમાહાત્મ્યનિરૂપણમ્ ૫૦

૩૯ પુત્રાર્થમઞ્જનાકૃતતપઃપ્રકારઃ.............. ૫૨

૪૦ વ્યાસપ્રોક્તાકાશગઙ્ગાસ્નાનકાલનિર્ણયઃ, વ્યાસપ્રોક્તશ્રીવેંકટાચલકરણીયદાનપ્રશંસા. ૫૩

ઇતિ વૈષ્ણવખણ્ડે પ્રથમં વેંકટાચલમાહાત્મ્યમ્ ॥ (૨-૧) ॥