સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 1.6-2

॥શ્રીનારદ ઉવાચ॥
ઇતિ શ્રુત્વા ફાલ્ગુનાહં રોમાંચપુલકીકૃતઃ॥
સ્વરૂપં પ્રકટીકૃત્ય બ્રાહ્મણાનિદમબ્રવમ્

અહો ધન્યઃ પિતાસ્માકં યસ્ય સૃષ્ટસ્ય પાલકાઃ॥
યુષ્મદ્વિધા બ્રાહ્મણેંદ્રાઃ સત્યમાહ પુરા હરિઃ

મત્તોઽપ્યનંતાત્પરતઃ પરસ્માત્સમસ્તભૂતાધિપતેર્ન કિંચિત્॥
તેષાં કિમુસ્યાદિતરેણ યેષાં દ્વિજેશ્વરાણાં મમ માર્ગવાદિનામ્

તત્સર્વથાદ્યા ધન્યોઽસ્મિ સંપ્રાપ્તં જન્મનઃ ફલમ્॥
યદ્ભવન્તો મયા દૃષ્ટાઃ પાપોપદ્રવવર્જિતાઃ

તતસ્તે સહસોત્થાય શાતાતપપુરોગમાઃ॥
અર્ઘ્યપાદ્યાદિસત્કારૈઃ પૂજયામાસુર્માં દ્વિજાઃ

પ્રોક્તવન્તશ્ચ માં પાર્થ વચઃ સાધુજનો ચિતમ્॥
ધન્યા વયં હિ દેવર્ષે ત્વમસ્માન્યદિહાગતઃ

કુતો વાઽઽગમનં તુભ્યં ગન્તવ્યં વા ક્વ સાંપ્રતમ્॥
અત્રાપ્યાગમને કાર્યમુચ્યતાં મુનિસત્તમ

શ્રુત્વા પ્રીતિકરં વાક્યં દ્વિજાનામિતિ પાંડવ॥
પ્રત્યવોચં મુનીન્દ્રાંસ્તાઞ્છ્રૂયતાં દ્વિજસત્તમાઃ

અહં હિ બ્રહ્મણો વાક્યાદ્વિપ્રાણાં સ્થાનકં શુભમ્॥
દાતુકામો મહાતીર્થે મહીસાગરસંગમે

પરીક્ષન્બ્રાહ્મણાનત્ર પ્રાપ્તો યૂયં પરીક્ષિતાઃ॥
અહં વઃ સ્થાયિષ્યામિ ચાનુજાનીત તદ્દ્વિજાઃ

એવમુક્તો વિલોક્યૈવ દ્વિજાઞ્છાતાતપોઽબ્રવીત્॥
દેવાનામપિ દુષ્પ્રાપ્યં સત્યં નારદ ભારતમ્

કિં પુનશ્ચાપિ તત્રૈવ મહી સાગરસંગમઃ॥
યત્ર સ્નાતો મહાતીર્થફલં સર્વમુપાશ્નુતે

પુનરેકો મહાન્દોષો બિભીમો નિતરાં યતઃ॥
તત્ર ચૌરાઃ સુબહવો નિર્ઘૃણાઃ પ્રિયસાહસાઃ

સ્પર્શેષુ ષોડશં ચૈકવિંશં ગૃહ્ણંતિ નો ધનમ્॥
ધનેન તેન હીનાનાં કીદૃશં જન્મ નો ભવેત્

વરં બુભુક્ષયા વાસો મા ચૌરકરગા વયમ્॥
॥અર્જુન ઉવાચ॥
અદ્ભુતં વર્ણ્યતે વિપ્ર કે હિ ચૌરાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

કિં ધનં ચ હરંત્યેતે યેભ્યો બિભ્યતિ બ્રાહ્મણાઃ॥
॥નારદ ઉવાચ॥
કામક્રોધાદયશ્ચૌરાસ્તપ એવ ધનં તથા

તસ્યાપહારભીતાસ્તે મામૂચુરિતિ બ્રાહ્મણાઃ॥
તાનહં પ્રાબ્રવં પશ્ચાદ્વિ જાનીત દ્વિજોત્તમાઃ

જાગ્રતાં તુ મનુષ્યાણાં ચૌરાઃ કુર્વંતિ કિં ખલાઃ॥
ભયભીતશ્ચાલસશ્ચ તથા ચાશુચિરેવ યઃ

તેન કિં નામ સંસાધ્યં ભૂમિસ્તં ગ્રસતે નરમ્

॥શાતાતપ ઉવાચ॥
વયં ચૌરભયાદ્ભીતાસ્તે હરંતિ ધનં મહત્॥
કર્તું તદા કથં શક્યમંગ જાગરણં તથા

ખલાશ્ચૌરા ગતાઃ ક્વાપિ તતો નત્વાઽઽગતા વયમ્॥
તસ્માસર્વં સંત્યજામો ભયભીતા વયં મુને

પ્રતિગ્રહશ્ચ વૈ ઘોરઃ ષષ્ઠાંઽશફલદસ્તથા॥
એવં બ્રુવતિ તસ્મિંશ્ચ હારીતોનામ ચાબ્રવીત્

મૂઢબુદ્ધ્યા હિ કો નામ મહીસાગરસંગમમ્॥
ત્યજેચ્ચ યત્ર મોક્ષશ્ચ સ્વર્ગશ્ચ કરગોઽથ વા

કલાપાદિષુ ગ્રામેષુ કો વસેત વિચક્ષણઃ॥
યદિ વાસઃ સ્તમ્ભતીર્થે ક્ષણાર્ધમપિ લભ્યતે

ભયં ચ ચૌરજં સર્વં કિં કરિષ્યતિ તત્ર ન॥
કુમારનાથં મનસિ પાલકં કુર્વતાં દૃઢમ્

સાહસં ચ વિના ભૂતિર્ન કથંચન પ્રાપ્યતે॥
તસ્માન્નારદ તત્રાહમાયાસ્યે તવ વાક્યતઃ

ષડ્વિંશતિસહસ્રાણિ બ્રાહ્મણા મે પરિગ્રહે॥
ષટ્કર્મનિરતાઃ શુદ્ધા લોભદમ્ભવિવર્જિતાઃ

તૈઃ સાર્ધમાગમિષ્યામિ મમેદં મતમુત્તમમ્॥
ઇત્યુક્તે વચને તાંશ્ચ કૃત્વાહં દંડમૂર્ધનિ

નિવૃત્તઃ સહસા પાર્થ ખેચરોઽતિમુદાન્વિતઃ॥
શતયોજનમાત્રં તુ હિમમાર્ગમતીત્ય ચ

કેદારં સમુપાયાતો યુક્તસ્તૈર્દ્વિજસત્તમૈઃ॥
આકાશેન સુશક્યશ્ચ બિલેનાથ સ દેશકઃ

અતિક્રાંતું નાન્યથા ચ તથા સ્કંદપ્રસાદતઃ

॥અર્જુન ઉવાચ॥
ક્વ કલાપં ચ તદ્ગ્રામં કથં શક્યં બિલેન ચ॥
કથં સ્કંદપ્રસાદઃ સ્યાદેતન્મે બ્રૂહિ નારદ

॥નારદ ઉવાચ॥
કેદારાદ્ધિમસંયુક્તં યોજનાનાં શતં સ્મૃતમ્॥
તદંતે યોજનશતં વિસ્તૃતં તત્કલાપકમ્

તદંતે યોજનશતં વાસુકાર્ણવ મુચ્યતે॥
શતયોજનમાત્રઃ સ ભૂમિસ્વર્ગસ્તતઃ સ્મૃતઃ

બિલેન ચ યથા શક્યં ગંતું તત્ર શ્રૃણુષ્વ તત્॥
નિરન્નં વૈ નિરુદકં દેવમારાધયેદ્ગુહમ્

દક્ષિણાયાં દિશિ તતો નિષ્પાપં મન્યતે યદા॥
તદા ગુહોઽસ્ય સ્વપ્ને ગચ્છેતિ ભારત

તતો ગુહાત્પશ્ચિમતો બિલમસ્તિ બૃહત્તરમ્॥
તત્ર પ્રવિશ્ય ગંતવ્યં ક્રમાણાં શતસપ્તકમ્

તત્ર મારકતં લિંગમસ્તિ સૂર્યસમપ્રભમ્॥
તદગ્રે મૃત્તિકા ચાસ્તિ સ્વર્ણવર્ણા સુનિર્મલા

નમસ્કૃત્ય ચ તલ્લિંગં ગૃહીત્વા મૃત્તિકાં ચ તામ્॥
આગંતવ્યં સ્તંભતીર્થે સમારાધ્ય કુમારકમ્

કોલં વા કૂપતો ગ્રાહ્યં ભૂતાયાં નિશિ તજ્જલમ્॥
તેનોદકેન મૃત્તિકયા કૃત્વા નેત્રદ્વયાઞ્જનમ્

ઉદ્વર્તનં ચ દેહસ્ય કદાચિત્ષષ્ટિમે પદે॥
નેત્રાંજનપ્રભાવાચ્ચ બિલં પશ્યતિ શોભનમ્

તન્મધ્યેન તતો યાતિ ગાત્રોદ્વર્ત્તપ્રભાવતઃ॥
કારીષૈર્નામ ચાત્યુગ્રૈર્ભક્ષ્યતે નૈવ કીટકૈઃ

બિલમધ્યે ચ સંપશ્યન્સિદ્ધાન્ભાસ્કરસન્નિભાન્॥
યાત્યેવં યાત્યસૌ પાર્થ કલાપં ગ્રામમુત્તમમ્

તત્ર વર્ષસહસ્રાણિ ચત્વાર્યાયુઃપ્રકીર્તિતમ્॥
ફલાનાં ભોજનં ચ સ્યાત્પુનઃ પુણ્યં ચ નાર્જ્જયેત્

ઇત્યેતત્કથિતં તુભ્યમતશ્ચાભૂચ્છૃણુષ્વ તત્॥
તપઃ સામર્થ્યતઃ સૂક્ષ્માન્દણ્ડસ્યાગ્રે નિધાય તાન્

દ્વિજાનહં સમાયાતો મહીસાગરસંગમમ્

તદોત્તાર્ય મયા મુક્તાસ્તીરે પુણ્યજલાશયે॥
તતો મયા કૃતં સ્નાનં સહ તૈર્દ્વિજસત્તમૈઃ

નિઃશેષદોષદાવાગ્નૌ મહીસાગરસંગમે॥
પિતૄણાં દેવતાનાં ચ કૃત્વા તર્પણસત્ક્રિયાઃ

જપમાનાઃ પરં જપ્યં નિવિષ્ટાઃ સંગમે વયમ્॥
ભાસ્કરં સમવેક્ષંતશ્ચિંતયંતો હરિં હૃદિ

તસ્મિંશ્ચૈવાંતરે પાર્થ દેવાઃ શક્રપુરોગમાઃ॥
આદિત્યાદ્યા ગ્રહાઃ સર્વે લોકપાલાશ્ચ સંગતાઃ

દેવાનાં યોનયો હ્યષ્ટૌ ગંધર્વાપ્સરસાં ગણાઃ॥
મહોત્સવે તતસ્તસ્મિન્ગીતવાદિત્ર ઉત્તમે

પાદપ્રક્ષાલનં કર્તું વિપ્રાણામુદ્યતસ્ત્વહમ્॥
તસ્મિન્કાલે ચાશ્રૃણવમહમાતિથ્યવાક્યતામ્

સામધ્વનિસમાયુક્તાં તૃતીયસ્વરનાદિતામ્॥
અતીવ મનસો રમ્યાં શિવ ભક્તિમિવોત્તમામ્

વિપ્રૈરુત્થાય સંપૃષ્ટઃ કસ્ત્વં વિપ્ર ક્વ ચાગતઃ॥
કિં વા પ્રાર્થયસે બ્રૂહિ યત્તે મનસિ રોચતે

॥વિપ્ર ઉવાચ॥
મુનિઃ કપિલનામાહં નારદાય નિવેદ્યતામ્॥
આગતઃ પ્રાર્થનાયૈવ તચ્છ્રુત્વાહમથાબ્રવમ્

ધન્યોહં યદિહાયાતઃ કપિલ ત્વં મહામુને॥
નાસ્ત્યદેયં તવાસ્માભિઃ પાત્રં નાસ્તિ તવાધિકમ્

॥કપિલ ઉવાચ॥
બ્રહ્મપુત્ર ત્વયા દેયં યદિ મે ત્વં શ્રૃણુષ્વ તત્॥
અષ્ટૌ વિપ્રસહસ્રાણિ મમ દેહીતિ નારદ

ભૂમિદાનં કરિષ્યામિ કલાપગ્રામવાસિનામ્॥
બ્રાહ્મણાનામહં ચૈષાં તદિદં ક્રિયતાં વિભો

તતો મયા પ્રતિજ્ઞાતમેવમસ્તુ મહામુને॥
ત્વયાપિ ક્રિયતાં સ્થાનં કાપિલં કપિલોત્તમમ્

શ્રાદ્ધે વા પ્રાપ્તકાલે વા હ્યતિથિર્વિમુખીભવેત્॥
યસ્યાશ્રમમુપાયાતસ્યસ્ય સર્વં હિ નિષ્ફલમ્

સ ગચ્છેદ્રૌરવાઁલ્લોકાન્યોઽતિથિં નાભિપૂજયેત્॥
અતિથિઃ પૂજિતો યેન સ દેવૈરપિ પૂજ્યતે

દાનૈર્યજ્ઞૈસ્ત તસ્તસ્મિન્ભોજિતઃ કપિલો મુનિઃ॥
તતો મહામુનિઃ શ્રીમાન્હારીતો હ્વયિતસ્તદા

પાદપ્રક્ષાલનાર્થાય સિદ્ધદેવસમાગમે॥
હારીતશ્ચ પુરસ્કૃત્ય વામપાદં તદા સ્થિતઃ

તતો હાસો મહાઞ્જજ્ઞે સિદ્ધાપ્સરઃ સુપર્વણામ્॥
વિચિંત્ય બહુધા પૃથ્વીં સાધુ સાધુકૃતા દ્વિજાઃ

તતો મમાપિ મનસિ શોકવેગો મહાનભૂત્॥
સત્યાં ચૈવ તથા મેને ગાથાં પૂર્વબુધેરિતામ્

સર્વેષ્વપિ ચ કાર્યેષુ હેતિશબ્દો વિગર્હિતઃ॥
કુર્વતામતિકાર્યાણિ શિલાપાતો ધ્રુવં ભવેત્

તતોહમબ્રંવં વિપ્રાન્યૂયં મૂર્ખા ભવિષ્યથ॥
ધનધાન્યાલ્પસંયુક્તા દારિદ્ર્યકલિલાવૃતાઃ

એવમુક્તે પ્રહસ્યૈવ હારીતઃ પ્રાબ્રવીદિદમ્॥
તવૈવેયં મુને હાનિર્યદસ્માઞ્છપતે ભવાન્

કઃ શાપો દીયતે તુભ્યં શાપોયમયમેવ તે॥
તતો વિમૃશ્ય ભૂયોઽહબ્રવં કિમહંદ્વિજ

તથાવિધસ્ય ભવતો વામપાદપ્રદાનતઃ

॥હારીત ઉવાચ॥
શ્રૃણુ તત્કારણં ધીમઞ્છૂન્યતા મે યતો ભવેત્

ઇતિ ચિંતયતશ્ચિત્તે હા દુઃખોઽયં પ્રતિગ્રહઃ॥
પ્રતિગ્રહેણ વિપ્રાણાં બ્રાહ્મ્યં તેજો હિ શામ્યતિ

મહાદાનં હિ ગૃહ્ણાનો બ્રાહ્મણઃ સ્વં શુભં હિ યત્॥
દદાતિ દાતુર્દાતા ચ અશુભં યચ્છતિ સ્વકમ્

દાતા પ્રતિગ્રહીતા ચ વચનં હિ પરસ્પરમ્॥
મન્યતેઽધઃકરો યસ્ય સોઽલ્પબુદ્ધિઃ પ્રહીયતે

ઇતિ ચિંતયતો મહ્યં શૂન્યતાભૂદ્ધિ નારદ॥
નિદ્રાર્તશ્ચ ભયાર્તશ્ચ કામાર્તઃ શોકપીડિતઃ

હૃતસ્વશ્ચાન્યચિત્તશ્ચ શૂન્યાહ્યેતે ભવંતિ ચ॥
તદેષુ મતિમાન્કોપં ન કુર્વીત યદિ ત્વયા

કૃતઃ કોપસ્તતસ્તુભ્યમેવં હાનિરિયં મુને॥
તતસ્તાપાન્વિતશ્ચાહં તાન્વિ પ્રાનબ્રવં પુનઃ

ધિઙ્મામસ્તુ ચ દુર્બુદ્ધિમવિમૃશ્યાર્થકારિણમ્॥
કુર્વતામવિમૃશ્યૈવ તત્કિમસ્તિ ન યદ્ભવેત્

સહસા ન ક્રિયાં કુર્યાત્પદમેતન્મહાપદામ્॥
વિમૃશ્યકારિણં ધીરં વૃણતે સર્વસંપદઃ

સત્યમાહ મહાબુદ્ધિશ્ચિરકારી પુરા હિ સઃ॥
પુરા હિ બ્રાહ્મણઃ કશ્ચિત્પ્રખ્યાતોં ગિરસાં કુલે

ચિરકારિ મહાપ્રાજ્ઞો ગૌતમસ્યાભવત્સુતઃ॥
ચિરેણ સર્વકાર્યાણિ યો વિમૃશ્ય પ્રપદ્યતે

ચિરકાર્યાભિસંપતેશ્ચિરકારી તથોચ્યતે॥
અલસગ્રહણં પ્રાપ્તો દુર્મેધાવી તથોચ્યતે

બુદ્ધિલાઘવયુક્તેન જનેનાદીર્ઘદર્શિના॥
વ્યભિચારેણ કસ્મિન્સ વ્યતિક્રમ્યા પરાન્સુતાન્

પિત્રોક્તઃ કુપિતેનાથ જહીમાં જનનીમિતિ॥
સ તથેતિ ચિરેણોક્તઃ સ્વભાવાચ્ચિરકારકઃ

વિમૃશ્ય ચિરકારિત્વાચ્ચિં તયામાસ વૈ ચિરમ્॥
પિતુરાજ્ઞાં કથં કુર્યાં ન હન્યાં માતરં કથમ્

કથં ધર્મચ્છલેનાસ્મિન્નિમજ્જેયમસાધુવત્॥
પિતુરાજ્ઞા પરો ધર્મો હ્યધર્મો માતૃરક્ષણમ્

અસ્વતંત્રં ચ પુત્રત્વં કિં તુ માં નાત્ર પીડયેત્॥
સ્ત્રિયં હત્વા માતરં ચ કો હિ જાતુ સુખી ભવેત્

પિતરં ચાપ્યવજ્ઞાય કઃ પ્રતિષ્ઠામવાપ્નુયાત્॥
અનવજ્ઞા પિતુર્યુક્તા યુક્તં માતુશ્ચ રક્ષણમ્

ક્ષમાયોગ્યાવુભાવેતૌ નાતિવર્તેત વૈ કથમ્॥
પિતા હ્યાત્માનમાધત્તે જાયાયાં જજ્ઞિવાનિતિ

શીલચારિત્રગોત્રસ્ય ધારણાર્થં કુલસ્ય ચ॥
સોઽહમાત્મા સ્વયં પિત્રા પુત્રત્વે પરિકલ્પિતઃ

જાતકર્મણિ યત્પ્રાહ પિતા યચ્ચોપકર્મણિ॥
પર્યાપ્તઃ સ દૃઢીકારઃ પિતુર્ગૌરવલિપ્સયા

શરીરાદીનિ દેયાનિ પિતા ત્વેકઃ પ્રયચ્ચતિ॥
તસ્માત્પિતુર્વચઃ કાર્યં ન વિચાર્યં કથંચન

પાતકાન્યપિ ચૂર્યંતે પિતુર્વચનકારિણઃ॥
પિતા સ્વર્ગઃ પિતા ધર્મઃ પિતા પરમકં તપઃ

પિતરિ પ્રીતિમાપન્ને સર્વાઃ પ્રીણંતિ દેવતાઃ॥
આશિષસ્તા ભજંત્યેનં પુરુષં પ્રાહ યાઃ પિતા

નિષ્કૃતિઃ સર્વપાપાનાં પિતા યદભિનંદતિ॥
મુચ્યતે બંધનાત્પુષ્પં ફલં વૃંતાત્પ્રમુચ્યતે

ક્લિશ્યન્નપિ સુતઃ સ્નેહં પિતા સ્નેહં ન મુંચતિ॥
એતદ્વિચિંત્યતં તાવત્પુત્રસ્ય પિતૃગૌરવમ્

પિતા નાલ્પતરં સ્થાનં ચિંતયિષ્યામિ માતરમ્॥
યો હ્યયં મયિ સંઘાતો મર્ત્યત્વે પાંચભૌતિકઃ

અસ્ય મે જનની હેતુઃ પાવકસ્ય યથારણિઃ॥
માતા દેહારણિઃ પુંસઃ સર્વસ્યાર્થસ્ય નિર્વૃતિઃ

માતૃલાભે સનાથત્વમનાથત્વં વિપર્યયે॥
ન સ શોચતિ નાપ્યેનં સ્થાવર્યમપિ કર્ષતિ

શ્રિયા હીનોઽપિ યો ગેહે અંબેતિ પ્રતિપદ્યતે॥
પુત્રપૌત્રસમાપન્નો જનનીં યઃ સમાશ્રિતઃ

અપિ વર્ષશતસ્યાંતે સ દ્વિહાયનવચ્ચરેત્॥
સમર્થં વાઽસમર્થં વા કૃશં વાપ્યકૃશં તથા

રક્ષયેચ્ચ સુતં માતા નાન્યઃ પોષ્યવિધાનતઃ॥
તદા સ વૃદ્ધો ભવતિ તદા ભવતિ દુઃખિતઃ

તદા શુન્યં જગત્તસ્ય યદા માત્રા વિયુજ્યતે॥
નાસ્તિ માતૃસમા ચ્છાયા નાસ્તિ માતૃસમા ગતિઃ

નાસ્તિ માતૃસમં ત્રાણં નાસ્તિ માતૃસમા પ્રપા॥
કુક્ષિસંધારણાદ્ધાત્રી જનનાજ્જનની તથા

અંગાનાં વર્ધનાદંબા વીરસૂત્વે ચ વીરસૂઃ॥
શિશોઃ શુશ્રૂષણાચ્છ્વશ્રૂર્માતા સ્યાન્માનનાત્તથા

દેવતાનાં સમાવાપમેકત્વં પિતરં વિદુઃ
મર્ત્યાનાં દેવતાનાં ચ પૂગો નાત્યેતિ માતરમ્

પતિતા ગુરવસ્ત્યાજ્યા માતા ચ ન કથંચન॥
ગર્ભધારણપોષાભ્યાં તેન માતા ગરીયસી

એવં સ કૌશિકીતીરે બલિં રાજાનમીક્ષતીમ્॥
સ્ત્રીવૃત્તિં ચિરકાલત્વાદ્ધન્તું દિષ્ટઃ સ્વમાતરમ્

વિમૃશ્ય ચિરકાલં હિ ચિંતાંતં નાભ્યપદ્યત॥
એતસ્મિન્નંતરે શક્રો રૂપમાસ્થિતઃ

ગાયન્ગાખામુપાયાતઃ પિતુસ્તસ્યાશ્રમાંતિકે॥
અનૃના હિ સ્ત્રિયઃ સર્વાઃ સૂત્રકારો યદબ્રવીત્

અતસ્તાભ્યઃ ફલં ગ્રાહ્યં ન સ્યાદ્દોષેક્ષણઃ સુધીઃ॥
ઇતિ શ્રુત્વા તમાનર્ચ મેધાતિથિરુદારધીઃ

દુઃખિતશ્ચિંતયન્પ્રાપ્તો ભૃશમશ્રૂણિ વર્તયન્॥
અહોઽહમીર્ષ્યયાક્ષિપ્તો મગ્નોઽહં દુઃખસાગરે

હત્વા નારીં ચ સાધ્વીં ચ કો નુ માં તારયિષ્યતિ॥
સત્વરેણ મયાજ્ઞપ્તશ્ચિરકારી હ્યુદારધીઃ

યદ્યયં ચિરકારી સ્યાત્સ માં ત્રાયેત પાતકાત્॥
ચિરકારિક ભદ્રં તે ભદ્રં તે ચિરકારિક

યદદ્ય ચિરકારી ત્વં તતોઽસિ ચિરકારિકઃ॥
ત્રાહિ માં માતરં ચૈવ તપો યચ્ચાર્જિતં મયા

આત્માનં પાતકે વિષ્ટં શુભાહ્વ ચિરકારિક॥
એવં સ દુઃખિતઃ પ્રાપ્તો ગૌતમોઽચિંતયત્તદા

ચિરકારિકં દદર્શાથ પુત્રં માતુરુપાંતિકે॥
ચિરકારી તુ પિતરં દૃષ્ટ્વા પરમદુઃખિતઃ

શસ્ત્રં ત્યક્ત્વા સ્થિતો મૂર્ધ્ના પ્રસાદાયોપચક્રમે॥
મેધાતિથિઃ સુતં દૃષ્ટ્વા શિરસા પતિતં ભુવિ

પત્નીં ચૈવ તુ જીવંતીં પરામભ્યગમન્મુદમ્॥
હન્યાદિતિ ન સા વેદ શસ્ત્રપાણૌ સ્થિતે સુતે

બુદ્ધિરાસીત્સુતં દૃષ્ટ્વા પિતુશ્ચરણયોર્નતમ્॥
શસ્ત્રગ્રહણચાપલ્યં સંવૃણોતિ ભયાદિતિ

તતઃ પિત્રા ચિરં સ્મૃત્વા ચિરં ચાઘ્રાય મૂર્ધનિ॥
ચિરં દોર્ભ્યાં પરિષ્વજ્ય ચિરંજીવેત્યુ દાહૃતઃ

ચિરં મુદાન્વિતઃ પુત્રં મેધાતિથિરથાબ્રવીત્॥
ચિરકારિક ભદ્રં તે ચિરકારી ભવેચ્ચિરમ્

ચિરાય યત્કૃતં સૌમ્ય ચિરમસ્મિન્ દુઃખિતઃ॥
ગાથાશ્ચાપ્યબ્રવીદ્વિદ્વાન્ગૌતમો મુનિસત્તમઃ

ચિરેણ મંત્રં સંધીયાચ્ચિરેમ ચ કૃતં ત્યજેત્॥
ચિરેણ વિહતં મિત્રં ચિરં ધારણમર્હતિ

રોગે દર્પે ચ માને ચ દ્રોહે પાપે ચ કર્મણિ॥
અપ્રિયે ચૈવ કર્તવ્યે ચિરકારી પ્રશસ્યતે

બંધૂનાં સુહૃદાં ચૈવ ભૃત્યાનાં સ્ત્રીજનસ્ય ચ॥
અવ્યક્તેષ્વપરાધેષુ ચિરકારી પ્રશસ્યતે

ચિરં ધર્માન્નિષેવેત કુર્યાચ્ચાન્વેષણં ચિરમ્॥
ચિરમન્વાસ્ય વિદુષશ્ચિરમિષ્ટાનુપાસ્ય ચ

ચિરં વિનીય ચાત્માનં ચિરં યાત્યનવજ્ઞતામ્॥
બ્રુવતશ્ચ પરસ્યાપિ વાક્યં ધર્મોપસંહિતમ્

ચિરં પૃચ્છેચ્ચ શ્રૃણુયાચ્ચિરં ન પરિભૂયતે॥
ધર્મે શત્રૌ શસ્ત્રહસ્તે પાત્રે ચ નિકટસ્થિતે

ભયે ચ સાધુપૂજાયાં ચિરકારી ન શસ્યતે॥
એવમુક્ત્વા પુત્રભાર્યાસહિતઃ પ્રાપ્ય ચાશ્રમમ્

તતશ્ચિરમુપાસ્યાથ દિવં યાતિશ્ચિરં મુનિઃ॥
વયં ત્વેવં બ્રુવન્તોઽપિ મોહેનૈવં પ્રતારિતાઃ

કલૌ ચ ભવતાં વિપ્રા મચ્છાપો નિપતિષ્યતિ॥
કેચિત્સદા ભવિષ્યંતિ વિપ્રાઃ સર્વગુણૈર્યુતાઃ

પાદપ્રક્ષાલનં કૃત્વા તતોઽહં ધર્મવર્મણઃ॥
સમીપે સાક્ષિણો દેવાન્કૃત્વા સંકલ્પમાચરમ્

કાંચનૈરર્નોપ્રદાનૈશ્ચ ગૃહદાનૈર્ધનાદિભિઃ॥
ભાર્યાભૂષણવસ્ત્રૈશ્ચ કૃતાર્થા બ્રાહ્મણાઃ કૃતાઃ

તતઃ કરં સમુદ્યમ્ય પ્રાહેન્દ્રો દેવસંગમે॥
હરાંગરુદ્ધવામાર્દ્ધ યાવદ્દેવી ગિરેઃ સુતા

ગણાધીશો વયં યાવદ્યાવત્ત્રિભુવનં ત્વિદમ્॥
તાવન્નન્દ્યાદિદે સ્થાનં નારદસ્થાપિતં સુરાઃ

બ્રહ્મશાપો રુદ્રશાપો વિષ્ણુશાપસ્તથૈવ ચ॥
દ્વિજશાપસ્તથા ભૂયાદિદં સ્થાનં વિલુંપતઃ

તતસ્તથેતિ તૈઃ સર્વૈર્હૃષ્ટૈસ્તત્ર તથોદિતમ્॥
એવં મયા સ્થાપિતે સ્થાનકેઽસ્મિન્સંસ્થાપયામાસ ચ કાપિલં મુનિઃ॥
સ્થાને ઉભે દેવકૃતે પ્રસન્નાસ્તતો યયુર્દેવતા દેવસદ્મ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડે કૌમારિકાખંડે નારીયસ્થાનપ્રતિષ્ઠાવર્ણનંનામ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ ૬ ॥ છ ॥