સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 1.48

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ સોમનાથમહિં સ્ફુટમ્ ॥
શૃણ્વન્યાં કીર્ત યિષ્યામિ પાપમોક્ષમવાપ્નુયાત્

પુરા ત્રેતાયુગે પાર્થ ચૌડદેશસમુદ્ભવૌ ॥
ઊર્જયંતશ્ચ પ્રાલેયો વિપ્રાવાસ્તાં મહાદ્યુતી

તાવેકદા પુરાણાર્થે શ્લોકમેકમપશ્યતામ્ ॥
તં દૃષ્ટ્વા સર્વશાસ્ત્રજ્ઞાવાસ્તાં કંટકિતત્વચૌ

પ્રભાસાદ્યાનિ તીર્થાનિ પુલસ્ત્યાયાહ પદ્મભૂઃ ।
ન યૈસ્તત્રાપ્લુતં ચૈવ કિં તૈસ્તીર્થમુપાસિતમ્

ઇતિ શ્લોકં પઠિત્વા તૌ પુનઃપુનરભિષ્ટુતમ્ ॥
તર્હ્યેવ ચ પ્રભાસાય નિઃસૃતૌ સ્નાતુમુત્તમૌ

તૌ વનાનિ નદીશ્ચૈવ વ્યતિક્રમ્ય શનૈઃશનૈઃ ॥
મહર્ષિગણસંકીર્ણામુત્તીણૌ નર્મદાં શિવામ્

ગુપ્તક્ષેત્રસ્ય માહાત્મ્યં મહીસાગરસંગમમ્ ॥
તત્ર સ્નાત્વા પ્રભાસાય તન્મધ્યેન પ્રતસ્થતુઃ

તતો માર્ગસ્ય શૂન્યત્વાત્તૃટ્ક્ષુધાપીડિતૌ ભૃશમ્ ॥
આસ્તાં વિચેતનૌ વિપ્રૌ સિદ્ધલિંગસમીપતઃ

સિદ્ધનાથં નમસ્કૃત્ય સંપ્રયાતૌ સુધૈર્યતઃ ॥
ક્ષુધાવેગેન તીવ્રેણ તૃષા મધ્યાર્કતાપિતૌ

સહસા પતિતૌ ભૂમૌ સ્થૂણપાદૌ વિમૂર્છિતૌ ॥
તતો મુહૂર્તાત્પ્રાલેય ઊર્જયંતમભાષત

કિંચિદ્વિશ્વસ્ય ધૈર્યાચ્ચ સખે કિં ન શ્રુતં ત્વયા ॥
યથા યથા વિવર્ણાંગો જાયતે તીર્થયાત્રયા

તથાતથા ભવેદ્દાનૈર્દીનઃ સોમેશ્વરો હરઃ ॥
તથાઽઽસ્તાં લુંઠમાનૌ તાવેવમુક્તે શ્રુતેઽપિ ચ

લુંઠમાનો જગામૈવ પ્રાલેયઃ કિંચિદંતરે ॥
ઉત્થિતં સહસા લિંગં ભૂમિં ભિત્ત્વા સુદુર્દૃશમ્

ખે વાણી ચાભવત્તત્ર પુષ્પવર્ષપુરઃસરા ॥
પ્રાલેય તવ હેતોસ્તુ સોમનાથસમં ફલમ્ ॥
ઉત્થિતં સાગરતટે લિંગં તિષ્ઠાત્ર સુવ્રત

॥ પ્રાલેય ઉવાચ ॥ ॥
યદ્યેવં સત્યમેતચ્ચ તથાપ્યાત્મા પ્રકલ્પિતઃ

પ્રભાસાય પ્રયાતવ્યં યદાઽઽ મૃત્યોર્મયા સ્ફુટમ્ ॥
તતશ્ચૈવોર્જ્જયંતોઽપિ મૂર્છાભાવાલ્લુઠન્પુરઃ

અપશ્યદુત્થિતં લિંગં સ ચૈવં પ્રત્યપદ્યત ॥
તતઃ પ્રત્યક્ષતાં પ્રાપ્તો ભવશ્ચક્રે તયોર્દૃઢે

દૃષ્ટ્યા તનૂ તતો યાતૌ પ્રભાસં શિવસદ્મ ચ ॥
તાવેતૌ સોમનાથૌ દ્વૌ સિદ્ધેશ્વરસમીપતઃ

ઊર્જયંતઃ પ્રતીચ્યાં ચ પ્રાલેયસ્યેશ્વરોઽપરઃ ॥
સોમકુડાંભસિ શનૈઃ સ્નાત્વાર્ણવમહીજલે

સોમનાથદ્વયં પશ્યેજ્જન્મપાપાત્પ્રમુચ્યતે ॥
બ્રહ્માત્ર સ્થાપયિત્વા તુ હાટકેશ્વર સંજ્ઞિતમ્

મહીનગરકે લિંગં પાતાલાત્સુમનોહરમ્ ॥
તુષ્ટાવ દેવં પ્રયતઃ સ્તુતિં તાં શૃણુ પાંડવ

નમસ્તે ભગવન્રુદ્ર ભાસ્કરામિતતેજસે ॥
નમો ભવાય રુદ્રાય રસાયાંબુમયાય તે

શર્વાય ક્ષિતિરૂપાય સદા સુરભિણે નમઃ ॥
ઈશાય વાયવે તુભ્યં સંસ્પર્શાય નમોનમઃ

પશૂનાં પતયે ચાપિ પાવકાયાતિતેજસે ॥
ભીમાય વ્યોમરૂપાય શબ્દમાત્રાય તે નમઃ

મહાદેવાય સોમાય અમૃતાય નમોઽસ્તુ તે ॥
ઉગ્રાય યજમાનાય નમસ્તે કર્મયોગિને

ઇત્યેવં નામભિર્દિવ્યૈઃ સ્તવ એષ ઉદીરિતઃ ॥
યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાપિ પિતામહકૃતં સ્તવમ્

હાટકેશ્વરલિંગસ્ય નિત્યં ચ પ્રયતો નરઃ ॥
અષ્ટમૂર્તેઃ સ સાયુજ્યં લભતે નાત્ર સંશયઃ

હાટકેશ્વરલિંગં ચ પ્રયતો યઃ સ્મરેદપિ ॥
તસ્ય સ્યાદ્વરદો બ્રહ્મા તેનેદં સ્થાપિતં જય

એવંવિધાનિ તીર્થાનિ મહીસાગરસંગમે ॥
બહૂનિ સંતિ પુણ્યાનિ સંક્ષેપાદ્વર્ણિતાનિ મે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડે કૌમારિકાખણ્ડે સ્તમ્ભતીર્થમાહાત્મ્યે સોમનાથવૃત્તાંતવર્ણનંનામાષ્ટચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ