સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 1.45

॥નારદ ઉવાચ॥
તથા બહૂદકસ્થાને કથામાકર્ણયાદ્ભુતામ્॥
યસ્માદ્બહૂદકં કુણ્ડં કામરૂપે યદસ્તિ ચ

તદસ્તિ ચાત્ર સંક્રાંતં તસ્માત્પ્રોક્તં બહૂદકમ્॥
કપિલેનાત્ર તપ્ત્વા ચ વર્ષાણિ સુબહૂન્યપિ

સ્થાપિતં શોભનં લિંગં કપિલશ્વરસંજ્ઞિતમ્॥
તચ્ચ લિગં સદા પાર્થ નન્દભદ્ર ઇતિ સમૃતઃ

વણિક્સંપૂજયામાસ ત્રિકાલં ચ કૃતાદરઃ॥
સર્વધર્મવિશેષજ્ઞઃ સાક્ષાદ્ધર્મ ઇવાપરઃ

નાજ્ઞાતં તસ્ય કિંચિચ્ચ યદ્ધર્મેષુ પ્રકીર્ત્યતે॥
સર્વેષાં ચ સુહૃન્નિત્યં સર્વેષાં ચ હિતે રતઃ

કર્મણા મનસા વાચા ધર્મમેનમુપાશ્રિતઃ॥
ન ભૂતો ન ભવિષ્યશ્ચ ન સ ધર્મોઽસ્તિ કિંચન

વિદોષો યો હિ સર્વત્ર નિશ્ચિત્યૈવં વ્યવસ્થિતઃ॥
અસ્ય ધર્મસમુદ્રસ્ય સંપ્રવૃદ્ધસ્ય સર્વતઃ

નિર્મથ્ય નન્દભદ્રેણ આહૃતં તન્નિશામય॥
વાણિજ્યં મન્યતે શ્રેષ્ઠં જીવનાય તદા સ્થિતઃ

પરિચ્છિન્નૈઃ કાષ્ઠતૃણૈઃ શરણં તેન કારિતમ્॥
મદ્યવર્જં ભેદવર્જં કૂટવર્જં સમં તથા

સર્વભૂતેષુ વાણિજ્યમલ્પલાભેન સોઽચરત્॥
અમાયયા પરેભ્યોઽસૌ ગૃહીત્વૈવ ક્રયાણકમ્

અમાયયૈવ ભૂતેભ્યો વિક્રીણાત્યસ્ય સદ્વ્રતમ્॥
કેચિદ્યજ્ઞં પ્રશંસંતિ નન્દભદ્રો ન મન્યતે

દોષમેનં વિનિશ્ચિત્ય શ્રૃણુ તં પાંડુનન્દન॥
લુબ્ધોઽનૃતી દાંભીકશ્ચ સ્વપ્રશંસાપરાયણઃ

યજન્યજ્ઞૈર્જગદ્ધંતિ સ્વં ચાંધતમસં નયેત્॥
અગ્નૌ પ્રાસ્તાહુતિઃ સમ્યગાદિત્યમુપતિષ્ઠતે

આદિત્યાજ્જાયતે વૃષ્ટિર્વૃષ્ટેરન્નં તતઃ પ્રજાઃ॥
યદ્યદા યજમાનસ્ય ઋત્વિજો દ્રવ્યમેવ ચ

ચૌરપ્રાયસ્ય કલુષાજ્જન્મ જાયેજ્જનસ્ય હિ॥
અદક્ષિણે વૃથા યજ્ઞે કૃતે ચાપ્યવિધાનતઃ

પશવો લકુટૈર્હન્યુર્યજમાનં મૃતં હતાઃ॥
તસ્માચ્છુદ્ધૈર્યવદ્રવ્યૈર્યજમાનઃ શુભઃ સ્મૃતઃ

યજ્ઞ એવં વિચાર્યાસૌ યજ્ઞસારં સમાસ્થિતઃ॥
શ્રદ્ધયા દેવપૂજા યા નમસ્કારઃ સ્તુતિઃ શુભા

નૈવેદ્યં હવિષશ્ચૈવ યજ્ઞોઽયં હિ વિકલ્મષઃ॥
સ એવ યજ્ઞઃ પ્રોક્તો વૈ યેન તુષ્યન્તિ દેવતાઃ

કેચિચ્છંસન્તિ સંન્યાસં નન્દભદ્રો ન મન્યતે॥
યો હિ સંન્યસ્ય વિષયાન્મનસા ગૃહ્યતે પુનઃ

ઉભયભ્રષ્ટ એવાસૌ ભિન્ના ભૂમિર્વિનશ્યતિ॥
સંન્યાસસ્ય તુ યત્સારં તત્તેનાવૃતમુત્તમમ્

કસ્યચિન્નૈવ કર્માણિ શપતે વા પ્રશંસતિ॥
નાનામાર્ગસ્થિતાઁલ્લોકાંશ્ચન્દ્રવલ્લીયતે ક્ષિતૌ

ન દ્વેષ્ટિ નો કામયતે ન વિરુદ્ધોઽનુરુધ્યતે॥
સમાશ્મકાંચનો ધીરસ્તુલ્યનિંદાત્મસંસ્તુતિઃ

અભયઃ સર્વભૂતેભ્યો યથાંધબધિરાકૃતિઃ॥
ન કર્મણાં ફલાકાંક્ષા શિવસ્યારાધનં હિ તત્

કારણાદ્ધર્મમન્વિચ્છન્ન લોભં ચ તતશ્ચરન્

વિવિચ્ય નંદભદ્રસ્તત્સારં મોક્ષેષુ જગૃહે॥
કૃષિં કેચિત્પ્રશંસંતિ નંદભદ્રો ન મન્યતે

યસ્યાં છિંદંતિ વૃષણા વૃષાણાં ચૈવ નાસિકામ્॥
કર્ષયંતિ મહાભારાન્બધ્નંતિ દમયંતિ ચ

બહુદંશમયાન્દેશાન્નયંતિ બહુકર્દમાન્॥
વાહસંપીડિતા ધુર્યાઃ સીદંત્યવિધિના પરે

મન્યંતે ભ્રૂણહત્યાપિ વિશિષ્ટા નાસ્ય કર્મણઃ॥
અઘ્ન્યા ઇતિ ગવાં નામ શ્રુતૌ તાઃ પીડયેત્કથમ્

ભૂમિં ભૂમિશયાંશ્ચૈવ હંતિ કાષ્ઠમયોમુખમ્॥
પંચેંદ્રિયેષુ જીવેષુ સર્વં વસતિ દૈવતમ્

આદિત્યશ્ચંદ્રમા વાયુઃ પ્રભૂત્યૈવ ચ તાંસ્તુ યઃ॥
વિક્રીણાતિ સુમૂઢસ્ય તસ્ય કા નુ વિચારણા

અજોઽગ્નિર્વરુણો મેષઃ સૂર્યશ્ચ પૃથિવી વિરાટ્॥
ધેનુર્વત્સશ્ચ સોમો વૈ વિક્રીયૈતાન્ન સિધ્યતિ

એવંવિધસહસ્રૈશ્ચ યુતા દોષૈઃ કૃષિઃ સદા॥
અષ્ટાગવં સ્યાદ્ધિ હલં ત્રિંશદ્ભાગં ત્યજેત્કૃષેઃ

ધર્મે દદ્યાત્પશૂન્વૃદ્ધાન્પુષ્યાદેષા કૃષિઃ કુતઃ॥
સારમેતત્કૃષેસ્તેન નંદભદ્રેણ ચાદૃતમ્

વિસાધિતવ્યાન્યન્નાનિ સ્વશક્ત્યા દેવપિતૃષુ॥
મનુષ્ય દ્વિજભૂતેષુ નિયુજ્યાશ્નીત સર્વદા

કેચિચ્છંસંતિ ચૈશ્વર્યં નંદભદ્રો ન મન્યતે॥
માનુષા માનુષાનેવ દાસભાવેન ભુંજતે

વધબંધનિરોધેન પીડયંતિ દિવાનિશમ્॥
દેહં કિમેતદ્ધાતુઃ સ્વં માતુર્વા જનકસ્ય વા

માતુઃ પિતુર્વા બલિનઃ ક્રેતુરગ્નેઃ શુનોઽપિ વા॥
ઇતિ સંચિંત્ય વ્યહરન્નમરા ઇવ ઈશ્વરાઃ

ઐશ્વર્યમદપાપિષ્ઠા મહામદ્યમદાદયઃ॥
ઐશ્વર્યમદમત્તો હિ ના પતિત્વા હિ માદ્યતિ

આત્મવત્સર્વભૃત્યેષુ શ્રિયા નૈવ ચ માદ્યતિ

આત્મપ્રત્યયવાન્દેહી ક્વેશ્વરશ્ચેદૃશોઽસ્તિ હિ॥
ઐશ્વર્યસ્યાપિ સારં સ જગ્રાહૈતન્નિશામય

સ્વશક્ત્યા સર્વ ભૂતેષુ યદસૌ ન પરાઙ્મુખઃ॥
તીર્થાયેકે પ્રશંસંતિ નંદભદ્રો ન મન્યતે

શ્રમેણ સંકરાત્તાપશીતવાતક્ષુધા તૃષા॥
ક્રોધેન ધર્મગેહસ્ય નાપિ નાશમવાપ્નુયાત્

સૌખ્યેન વા ધનસ્યાપિ શ્રદ્ધયા સ્વલ્પગોર્થવાન્॥
સમર્થો હિ મહત્પુણ્યં શક્ત આપ્તું ક્વ વાસ્તિ સઃ

સદા શુચિર્દેવયાજી તીર્થસારં ગૃહેગૃહ॥
નાપઃ પુનંતિ પાપાનિ ન શૈલા ન મહાશ્રમાઃ

આત્મા પુનાતિ પાપાનિ યદિ પાપાન્નિવર્તતે॥
એવમેવ સમાચારં પ્રાદુર્ભૂતં તતસ્તતઃ

એકીકૃત્ય સદા ધીમાન્નંદભદ્રઃ સમાસ્થિતઃ॥
તસ્યૈવં વર્તતઃ સાધોઃ સ્પૃહયંત્યપિ દેવતાઃ

વાસવપ્રમુખાઃ સર્વે વિસ્મયં ચ પરં યયુઃ॥
અત્રૈવ સ્થાનકે ચાપિ શૂદ્રોઽભૂત્પ્રતિવેશ્મકઃ

સ નંદભદ્રં ધર્મિષ્ઠં પુનઃ પુનરસૂયત॥
નાસ્તિકઃ સ દુરાચારઃ સત્યવ્રત ઇતિ શ્રુતઃ

સ સદા નંદભદ્રસ્ય વિલોકયતિ ચાંતરમ્॥
છિદ્રં ચેદસ્ય પશ્યામિ તતો ધર્માન્નિવર્તયે

સ્વભાવ એવ ક્રૂરાણાં નાસ્તિકાનાં દુરાત્મનામ્॥
આત્માનં પાતયંત્યેવ પાતયંત્યપરં ચ યત્

તતસ્ત્વેવં વર્તતોઽસ્ય નંદભદ્રસ્ય ધીમતઃ॥
એકોઽભૂત્તનયઃ કષ્ટાદ્વાર્ધિકે સોઽપ્યનશ્યત

તચ્ચ દૈવકૃતં મત્વા ન શુશોચ મહામતિઃ॥
દેવો વા માનવો વાપિ કો હિ દેવાદ્વિમુચ્યતે

તતોઽસ્ય સુપ્રિયા ભાર્યા સર્વૈઃ સાધ્વીગુણૈર્યુતા॥
ગૃહધર્મસ્ય મૂર્તિર્યા સાક્ષાદિવ અરુંધતી

વિનાશમાગતા પાર્થ કનકાનામ નામતઃ॥
તતો યતેંદ્રિયોઽપ્યેષ ગૃહધર્મવિનાશતઃ

શુશોચ હા કષ્ટમિતિ પાપોહમિતિ ચાસકૃત્॥
તત્તસ્ય ચાંતરં દૃષ્ટ્વાઽહૃષ્યત્યવ્રતશ્ચિરાત્

ઉપાવ્રજ્ય ચ હા કષ્ટં બ્રુવંસ્તં નંદભદ્રકમ્॥
દધિકર્ણ ઇવાસાદ્ય નંદભદ્રમુવાચ સઃ

હા નંદભદ્ર યદ્યેવં તવાપ્યેવંવિધં ફલમ્॥
એતેન મન્યે મનસિ ધર્મોપ્યેષ વૃથૈવ યત્

ઇત્યાદિ બહુધા પ્રોચ્ય તત્તદ્વાક્યં તતસ્તતઃ॥
સત્યવ્રતસ્તતઃ પ્રાહ નંદભદ્રં કૃપાન્વિતઃ

નંદભદ્ર સદા તુભ્યં વક્તુકામોસ્મિ કિંચન॥
પ્રસ્તાવસ્યાપ્યભાવાચ્ચ નોદિતં ચ મયા ક્વચિત્

અપ્રસ્તાવં બ્રુવન્વાક્યં બૃહસ્પતિરપિધ્રુવમ્॥
લભતે બુદ્ધ્યવજ્ઞાનમવમાનં ચ હીનવત્

॥નન્દભદ્ર ઉવાચ॥
બ્રૂહિબ્રૂહિ ન મે કિંચિત્સાધુ ગોપ્યં પ્રિયં પરમ્॥
વચોભિઃ શુદ્ધસત્ત્વાનાં ન મોક્ષોઽપ્યુપમીયતે

॥સત્યવ્રત ઉવાચ॥
નવભિર્નવભિશ્ચૈવ વિમુક્તં વાગ્વિદૂષણૈઃ॥
નવભિર્બુદ્ધિદોષૈશ્ચ વાક્યં વક્ષ્યામ્યદોષવત્

સૌક્ષ્મ્યં સંખ્યાક્રમશ્ચાપિ નિર્ણયઃ સપ્રયોજનઃ॥
પંચૈતાન્યર્થજાતાનિ યત્ર તદ્વાક્યમુચ્યતે

ધર્મમર્થં ચ કામં ચ મોક્ષં ચોદ્દિશ્ય ચોચ્યતે॥
પ્રયોજનમિતિ પ્રોક્તં પ્રથમં વાક્યલક્ષણમ્

ધર્માર્થકામમોક્ષેષુ પ્રતિજ્ઞાય વિશેષતઃ॥
ઇદં તદિતિ વાક્યાંતે પ્રોચ્યતે સ વિનિર્ણયઃ

ઇદં પૂર્વમિદં પશ્ચાદ્વક્તવ્યં યત્ક્રમેણ હિ॥
ક્રમયોગં તમપ્યાહુર્વાક્યતત્તવિદો બુધાઃ

દોષાણાં ચ ગુણાનાં ચ પ્રમાણં પ્રવિભાગતઃ॥
ઉભયાર્થમપિ પ્રેક્ષ્ય સા સંખ્યેત્યુપધાર્યતામ્

વાક્યજ્ઞેયેષુ ભિન્નેષુ યત્રાભેદઃ પ્રદૃશ્યતે॥
તત્રાતિશયહેતુત્વં તત્સૌક્ષ્મ્યમિતિ નિર્દિશેત્

ઇતિ વાક્યગુણાનાં ચ વાગ્દોષાન્દ્વિનવ શ્રૃણુ॥
અપેતાર્થમભિન્નાર્થમપવૃત્તં તથાધિકમ્

અશ્લક્ષ્ણં ચાપિ સંદિગ્ધં પદાંતે ગુરુ ચાક્ષરમ્॥
પરાઙ્મુખમુખં યચ્ચ અનૃતં ચાપ્યસંસ્કૃતમ્

વિરુદ્ધં યત્ત્રિવર્ગેણ ન્યૂનં કષ્ટાતિશબ્દકમ્॥
વ્યુત્ક્રમાભિહૃતં યચ્ સશેષં ચાપ્યહેતુકમ્

નિષ્કારણં ચ વાગ્દોષાન્બુદ્ધિજાઞ્છૃણુ ત્વં ચ યાન્॥
કામાત્ક્રોધાદ્ભયાચ્ચૈવ લોભાદ્દૈન્યાદનાર્યકાત્

હીનાનુક્રોશતો માનાન્ન ચ વક્ષ્યામિ કિંચન॥
વક્તા શ્રોતા ચ વાક્યં ચ યદા ત્વવિકલં ભવેત્

સમમેતિ વિવક્ષાયાં તદા સોઽર્થઃ પ્રકાશતે॥
વક્તવ્યે તુ યદા વક્તા શ્રોતારમવમન્યતે

શ્રોતા ચાપ્યથ વક્તારં તદા વાક્યં ન રોહતિ॥
અથ યઃ સ્વપ્રિયં બ્રૂયાચ્છ્રોતુર્વોત્સૃજ્યયદૃતમ્

વિશંકા જાયતે તસ્મિન્વાક્યં તદપિ દોષવત્॥
તસ્માદ્યઃ સ્વપ્રિયં ત્યક્ત્વા શ્રોતુશ્ચાપ્યથ યત્પ્રિયમ્

સત્યમેવ પ્રભાષેત સ વક્તા નેતરો ભુવિ॥
મિથ્યાવાદાઞ્છાસ્ત્રજાલસંભવાન્યદ્વિહાય ચ

સત્યમેવ વ્રતં યસ્માત્તસ્માત્સત્યવ્રતસ્ત્વહમ્॥
સત્યં તે સંપ્રવક્ષ્યામિ મંતુમર્હસિ તત્તથા

યદાપ્રભૃતિ ભદ્ર ત્વં પાષાણસ્યાર્ચને રતઃ॥
તદાપ્રભૃતિ કિંચિચ્ચ ન હિ પશ્યામિ શોભનમ્

એકઃ સોઽપિ સુતો નષ્ટો ભાર્યા ચાર્યાઽપ્યનશ્યત॥
કૂટાનાં કર્મણાં સાધો ફલમેવંવિધં ભવેત્

ક્વ દેવાઃ સંતિ મિથ્યૈતદ્દૃશ્યંતે ચેદ્ભવંત્યપિ॥
સર્વા ચ કૂટવિપ્રાણાં દ્રવ્યાયૈષા વિકલ્પના

પિતૄનુદ્દિશ્ય યચ્છંતિ મમ હાસઃ પ્રજાયતે॥
અન્નસ્યોપદ્રવં યચ્ચ મૃતો હિ કિમશિષ્યત

યત્ત્વિદં બહુધા મૂઢા વર્ણયંતિ દ્વિજાધમાઃ॥
વિશ્વનિર્માણમખિલં તથાપિ શ્રૃણુ સત્યતઃ

ઉત્પત્તિશ્ચાપિ ભંગશ્ચ વિશ્વસ્યૈતદ્દ્વયં મૃષા॥
એવમેવ હિ સર્વં ચ સદિદં વર્તતે જગત્

સ્વભાવતો વિશ્વમિદં હિ વર્તતે સ્વભાવતઃ સૂર્યમુખા ભ્રમંત્યમી॥
સ્વભાવતો વાયવો વાંતિ નિત્યં સ્વભાવતો વર્ષતિ ચાંબુદોઽયમ્

સ્વભાવતો રોહતિ ધાન્યજાતં સ્વભાવતો વર્ષશીતાતપત્વમ્॥
સ્વભાવતઃ સંસ્થિતા મેદિની ચ સ્વભાવતઃ સરિતઃ સંસ્રવંતિ

સ્વભાવતઃ પર્વતા ભાંતિ નિત્યં સ્વભાવતો વારિધિરેષ સંસ્થિતઃ॥
સ્વભાવતો ગર્ભિણી સંપ્રસૂતે સ્વભાવતોઽમી બહવશ્ચ જીવાઃ

યથા સ્વભાવેન ભવંતિ વક્રા ઋતુસ્વબાવાદ્બદરીષુ કણ્ટકાઃ॥
તથા સ્વભાવેન હિ સર્વમેતત્પ્રકાશતે કોઽપિ કર્તા ન દૃશ્યઃ

તદેવં સંસ્થિતે લોકે મૂઢો મુહ્યતિ મત્તવત્॥
માનુષ્યમપિ યદ્ધૂર્તા વદંત્યગ્ર્યં શ્રૃણુષ્વતત્

માનુષ્યાન્ન પરં કષ્ટં વૈરિણાં નો ભવેદ્ધિ તત્॥
શોકસ્થાનસહસ્રાણિ મનુષ્યસ્ય ક્ષણેક્ષણે

માનુષ્યં હિ સ્મૃતાકારં સભાગ્યોઽસ્માદ્વિમુચ્યતે॥
પશવઃ પક્ષિણઃ કીટાઃ કૃમયશ્ચ યથાસુખમ્

અબદ્ધા વિહરંત્યેતે યોનિરેષાં સુદુર્લભા॥
નિશ્ચિંતાઃ સ્થાવરા હ્યેતે સૌખ્યમેષાં મહદ્ભુવિ

બહુના કિં મનુષ્યેભ્યઃ સર્વો ધન્યોઽન્યયોનિજઃ॥
સ્વભાવમેવ જાનીહિ પુણ્યાપુણ્યાદિકલ્પના

યદેકે સ્થાવરાઃ કીટાઃ પતંગા માનુષાદિકાઃ॥
તસ્માન્મિત્યા પરિત્યજ્ય નંદભદ્ર યથાસુખમ્॥
પિબ ક્રીડનકૈઃ સાર્ધં ભોગાન્સત્યમિદં ભુવિ

॥નારદ ઉવાચ॥
ઇત્યેતૈરમુખૈર્વાક્યૈરયુક્તૈરસમંજસૈઃ

સત્યવ્રતસ્ય નાકમ્પન્નંદભદ્રો મહામનાઃ॥
પ્રહસન્નિવ તં પ્રાહ સ્વક્ષોભ્યઃ સાગરો યથા

યદ્ભવાનાહ ધર્મિષ્ઠાઃ સદા દુઃખસ્ય ભાગિનઃ॥
તન્મિથ્યા દુઃખજાલાનિ પશ્યામઃ પાપિનામપિ

વધબંધપરિક્લેશાઃ પુત્રદારાદિ પંચતા॥
પાપિનામપિ દૃશ્યંતે તસ્માદ્ધર્મો ગુરુર્મતઃ

અયં સાધુરહો કષ્ટં કષ્ટમસ્ય મહાજનાઃ॥
સાધોર્વદંત્યેતદપિ પાપિનાં દુર્લભં ત્વિદમ્

દારાદિદ્રવ્યલોભાર્યં વિશતઃ પાપિનો ગૃહે॥
ભવાનપિ બિભેત્યસ્માદ્દ્વેષ્ટિ કુપ્યતિ તદ્વૃથા

યથાસ્ય જગતો બ્રૂષે નાસ્તિ હેતુર્મહેશ્વરઃ॥
તદ્બાલભાષિતં તુભ્યં કિં રાજાનં વિના પ્રજાઃ

યચ્ચ બ્રવીષિ પાષાણં મિથ્યા લિંગં સમર્ચસિ॥
તદ્ભવાઁલ્લિંગમાહાત્મ્યં વેત્તિ નાંધો યથા રવિમ્

બ્રહ્માદાયઃ સુરા સર્વે રાજાનશ્ચ મહર્દ્ધિકાઃ॥
માનવા મુનયશ્ચૈવ સર્વે લિંગં યજંતિ ચ

સ્વનામકાનિ ચિહ્નાનિ તેષાં લિંગાનિ સંતિ ચ॥
એતે કિં ત્વભવત્મૂર્ખાસ્ત્વં તુ સત્યવ્રતઃ સુધીઃ

પ્રતિષ્ઠાપ્ય પુરા બ્રહ્મા પુષ્કરે નીલલોહિતમ્॥
પ્રાપ્તવાન્પરમાં સિદ્ધિં સસર્જેમાઃ પ્રજાઃ પ્રભુઃ

વિષ્ણુનાપિ નિહત્યાજૌ રાવણં પયસાંનિધેઃ॥
તીરે રામેશ્વરં લિંગં સ્થાપિતં ચાસ્તિ કિં મુધા

વૃત્રં હત્વા પુરા શક્રો મહેંદ્રે સ્થાપ્ય શંકરમ્॥
લિંગં વિમુક્તપાપોઽથ ત્રિદિવેદ્યાપિ મોદતે

સ્થાપયિત્વા શિવં સૂર્યો ગંગાસાગરસંગમે॥
નિરામયોઽભૂત્સોમશ્ચ પ્રભાસે પશ્ચિમોદધૌ

કાશ્યાં યમશ્ચ ધનદઃ સહ્યે ગરુડકશ્યપૌ॥
નૈમિષે વાયુવરુણૌ સ્થાપ્ય લિંગં પ્રમોદિતાઃ

અસ્મિન્નેવ સ્તંભતીર્થે કુમારેણં ગુહો વિભુઃ॥
લિંગં સંસ્થાપયામાસ સર્વપાપહરં ન કિમ્

એવમન્યૈઃ સુરૈર્યાનિ પાર્થિવૈર્મુનિભિસ્તથા॥
સંસ્તાપિતાનિ લિંગાનિ તન્ન સંખ્યાતુમુત્સહે

પૃથિવીવાસિનઃ સર્વે યે ચ સ્વર્ગનિવાસિનઃ॥
પાતાલવાસિનસ્તૃપ્તા જાયંતે લિંગપૂજયા

યચ્ચ બ્રવીષિ ગીર્વાણા ન સંતિ સન્તિ ચેત્કુતઃ॥
કુત્રાપિ નૈવ દૃશ્યંતે તેન મે વિસ્મયો મહાન્

રંકવત્કિં સ્મ તે દેવા યાચંતાં ત્વાં કુલત્થવત્॥
યમિચ્છિસિ મહાપ્રાજ્ઞ સાધકો હિ ગુરુસ્તવ

સ્વબાવાન્નૈવ સર્વાર્થાઃ સંસિદ્ધા યદિ તે મતે॥
ભોજનાદિ કથં સિધ્યેદ્વદ કર્તારમંતરા

બદરીમંતરેણાપિ દૃશ્યંતે કણ્ટકા ન હિ॥
તસ્માત્કસ્યાસ્તિ નિર્માણં યસ્ય યાવત્તથૈવ તત્

યચ્ચ બ્રવીષિ પશ્વાદ્યાઃ સુખિનો ધન્યકાસ્ત્વમી॥
ત્વદૃતે નેદમુક્તં ચ કેનાપિ શ્રુતમેવ વા

તામસા વિકલા યે ચ કષ્ટં તેષાં ચ શ્લાઘ્યતામ્॥
સર્વેંદ્રિયયુતાઃ શ્રેષ્ઠાઃ કુતો ધન્યા ન માનુષાઃ

સત્યં તવ વ્રતં મન્યે નરકાય ત્વયાઽઽદૃતમ્॥
અત્યનર્થે ન ભીઃ કાર્યા કામોયં ભવિતાચિરાત્

આદાવાડંબરેણૈવ ધ્રુવતોઽજ્ઞાનમેવ મે॥
ઇત્થં નિઃસારતા વ્યક્તમાદાવાડંબારાત્તુ યત્

માયાવિનાં હિ બ્રુવતાં વાક્યં ચાંડબરાવૃતમ્॥
કુનાણકમિવોદ્દીપ્તં પરીક્ષેયં સદા સતામ્

આદૌ મધ્યે તથા ચાંતે યેષાં વાક્યમદોષવત્॥
કષદાહૈઃ સ્વર્ણમિવ ચ્છેદેઽપિ સ્યાચ્છુભં શુભમ્

ત્વયાન્યથા પ્રતિજ્ઞાતમુક્તં ચૈવાન્યથા પુનઃ॥
ત્વદ્દોષો નાયમસ્માકં તદ્વચઃ શ્રૃણુમો હિ યે

નાસ્તિકાનાં ચ સર્પાણાં વિષસ્ય ચ ગુણસ્ત્વયમ્॥
મોહયંતિ પરં યચ્ચ દોષો નૈષપરસ્ય તુ

આપો વસ્ત્રં તિલાસ્તૈલં ગંધો વા સ યથા તથા॥
પુષ્પાણામધિવાસેન તથા સંસર્ગજા ગુણાઃ

મોહજાલસ્ય યો યોનિર્મૂઢૈરિહ સમાગમઃ॥
અહન્યહનિ ધર્મસ્ય યોનિઃ સાધુસમાગમઃ

તસ્માત્પ્રાજ્ઞૈશ્ચ વૃદ્ધૈશ્ચ શુદ્ધભાવૈસ્તપસ્વિભિઃ॥
સદ્ભિશ્ચ સહ સંસર્ગઃ કાર્યઃ શમપરાયણૈઃ

ન નીચૈર્નાપ્યવિદ્વદ્ભિર્નાનાત્મજ્ઞૈર્વિશેષતઃ॥
યેષાં ત્રીણ્યવદાતાનિ યોનિર્વિદ્યા ચ કર્મ ચ

તાંશ્ચ સેવેદ્વિશેષેણ શાસ્ત્રં યેષાં હિ વિદ્યતે॥
અસતાં દર્શનસ્પર્શસંજલ્પાસનભોજનૈઃ

ધર્માચારાત્પ્રહીયંતે ન ચ સિધ્યંતિ માનવાઃ॥
બુદ્ધિશ્ચ હીયતે પુંસાં નીચૈઃ સહ સમાગમાત્

મધ્યૈશ્ચ મધ્યતાં યાતિ શ્રેષ્ઠતાં યાતિ ચોત્તમૈઃ॥
ઇતિ ધર્મં સ્મરન્નાહં સંગમાર્થી પુનસ્તવ॥
યન્નિન્દસિ દ્વિજાનેવ યૈરપેયોઽર્ણવઃ કૃતઃ

વેદાઃ પ્રમાણં સ્મૃતયઃ પ્રમાણં ધર્માર્થયુક્તં વચનં પ્રમાણમ્॥
નૈતત્ત્રયં યસ્ય ભવેત્પ્રમાણં કસ્તસ્ય કુર્યાદ્વચનં પ્રમાણમ્

ઇતીરયિત્વા વચનં મહાત્મા સ નંદભદ્રઃ સહસા તદૈવ॥
ગૃહાદ્વિનિઃસૃત્ય જગામ પુણ્યં બહૂદકં ભટ્ટરવેસ્તુ કુંડમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડે કૌમારિકાખંડે કપિલેશ્વરતીર્થમાહાત્મ્યે નંદભદ્રવણિગ્વૃત્તાન્તવર્ણનં નામ પઞ્ચચત્વારિંશત્તમોઽધ્યાયઃ