સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 1.34

॥લોમશ ઉવાચ॥
રાજ્યં ચકાર કૈલાસ દવદવા જગત્પતિઃ॥
ગણૈઃ સમેતો બહુભિર્વીરભદ્રાન્વિતો મહાન્

ઋષિભિઃ સહિતો રુદ્રો દેવૈરિન્દ્રાદિભિઃ સહ॥
બ્રહ્મા યસ્ય સ્તુતિપરો વિષ્ણુઃ પ્રેષ્યવદાસ્થિતઃ

ઇંદ્રો દેવગણૈઃ સાર્દ્ધં સેવાધર્મપરોઽભવત્॥
યસ્ય ચ્છત્રધરશ્ચંદ્રો વાયુશ્ચામરધૃક્તથા

સૂપાન્નકર્તા સતતં જાતવદા નિરન્તરમ્॥
ગંધર્વા ગાયકા યસ્ય સ્તાવકાશ્ચ પિનાકિનઃ

વિદ્યાધરાશ્ચ બહવસ્તથા ચાપ્સરસાં ગણાઃ॥
નનૃતુશ્ચાગ્રગા યસ્ય સોઽસૌ કૈલાસપર્વતે

પુત્રૈર્ગણેશસ્કંદાદ્યૈસ્તથા ગિરિજયા સહ॥
રાજ્યં પ્રતાપિભિશ્ચક્રેઽશંકશ્ચંક્રમણેન ચ

યેનાંધકો મહા દૈત્યઃ સ દેવાનામરિર્મહાન્॥
દુષ્ટો વિદ્ધસ્ત્રિશૂલેન ગગને સ્થાપિતશ્ચિરમ્

હત્વા ગજાસુરં યેન ઉત્કૃત્ત્ય ચર્મ વૈ કૃતમ્॥
ચિરં પ્રાવરણં દિવ્યં તથા ત્રિપુરદીપનમ્॥
વિષ્ણુના પાલ્યભૂતેન રેજે સર્વાંગસુન્દરઃ

તં દ્રષ્ટુકામો ભગવાન્નારદો દિવ્ય ર્શનઃ॥
યયૌ ચ પર્વતશ્રેષ્ઠં કૈલાસં ચન્દ્રપાંડુરમ્

સુધયા પરયા ચાપિ સેવિતં પરમાદ્ભુતમ્॥
કર્પૂરગૌરં ચ તદા દૃષ્ટ્વા તં સુમહાબલમ્॥
નારદો વિસ્મયાવિષ્ટઃ પ્રવિષ્ટો ગન્ધમાદનમ્

અનેકાશ્ચર્યસંયુક્તં તપનૈશ્ચ સુશોભિતમ્॥
ગાયદ્વિદ્યાધરીભિશ્ચ પૂરિતં ચ મહાપ્રભમ્

કલ્પદ્રુમાશ્ચ બહવો લતાભિઃ પરિવેષ્ટિતાઃ॥
ઘનચ્છાયાસૂ તાસ્વેવ વિશિષ્ટા કામધેનવઃ

પારિજાતવનામોદલંપટા બહવોઽલયઃ॥
કલહંસાશ્ચ બહવઃ ક્રીડમાનાઃ સરસ્તુ ચ

શિખંડિનો મહચ્ચક્રુસ્તત્ર કેકારવં મુદા॥
પંચમાલાપિનઃ સર્વે વિહંગાઃ સંમદાન્વિતાઃ

કરિણઃ કરિણીભિશ્ચ મોદમાનાઃ સુવર્ચસઃ॥
સિંહાસ્તથા ગર્જમાનાઃ શાર્દૂલૈઃ સહ સંગતાઃ

વૃષભા નંદિમુખ્યાશ્ચ રેભમાના નિરન્તરમ્॥
દેવદ્રુમાશ્ચ બહવસ્તથા ચંદનવાટિકાઃ

નાગપુંનાગબકુલાશ્ચંપકા નાગકેસરાઃ॥
તથા ચ વનજંબ્વશ્ચ તથા કનકકેતકાઃ

કહ્લારાઃ કરવીરિશ્ચ કુમુદાનિ હ્યનેકશઃ॥
મંદારાશ્ચ બદર્યશ્ચ ક્રમુકાઃ પાટલાસ્તથા

તથાન્યે બહવો વૃક્ષાઃ શમ્ભોસ્તોષકરાહ્યમી॥
ઐકપદ્યેન દૃષ્ટાસ્તે નાનાદ્રુમલતાન્વિતાઃ॥
આરામા બહવસ્તત્ર દ્વિગુણાશ્ચ બભૂવિરે

ગગનાન્નિસ્સૃતઃ સદ્યો ગંગૌઘઃ પરમાદ્ભુતઃ॥
પતિતો મસ્તકે તસ્ય પર્વતસ્ય સુશોભિતે

કૂપો હિ પયસાં યે ન પવિત્રં વર્તતે જગત્॥
સોપિ દ્વિધા તદા દૃષ્ટો નારદેન મહાત્મના

સર્વં તદા દ્વિધાભૂતં દૃષ્ટં તેન મહાત્મના॥
નારદેન તદા વિપ્રાઃ પરમેણ નિરીક્ષિતઃ

એવં વિલોકમાનોઽસૌ નારદો ભગવાનૃષિઃ॥
ત્વરિતેન તથા યાતઃ શિવાલોકનતત્પરઃ

યાવદ્દ્વારિ સ્થિતોપશ્યન્મહદાશ્ચર્યમેવ ચ॥
દ્વારપાલૌ તદા દૃષ્ટૌ કૃતકૌ વિશ્વક્મણા

નારદો મોહિતો હ્યાસીત્પપ્રચ્છ ચ સ તૌ તદા॥
અહં પ્રવેષ્ટુમિચ્છામિ શિવદર્શનલાલસઃ

તસ્માદનુજ્ઞા દાતવ્યા દર્શનાર્થં શિવસ્ય ચ॥
અશ્રૃણ્વન્તૌ તદા દૃષ્ટ્વા નારદો વિસ્મિતોઽભવત્

જ્ઞાનદૃષ્ટ્યા વિલોક્યાથ દૂષ્ણીંભૂતોઽભવત્તદા॥
કૃત્રિમૌ હિ ચ તૌ જ્ઞાત્વા પ્રવિષ્ટો હિ મહામનાઃ

તથાન્યે તત્સરૂપાશ્ચ દૃષ્ટાસ્તેન મહાત્મના॥
ઋષિઃ પ્રણમિતસ્તૈશ્ચ નારદો ભગવાન્મુxx

એવમાદીન્યનેકાનિ આશ્ચર્યાણિ દદર્શ સઃ॥
દદર્શાથ ચ સુવ્યક્તં ત્ર્યંબકં ગિરિજાન્વિતમ્

અર્ધાસનગતા સાધ્વી શંકરસ્ય મહાત્મનઃ॥
તનયા ગિરિરાજ્ય યયા વ્યાપ્તં જગત્ત્રયમ્

ગૌરી સિતેક્ષણા બાલા તન્વંગી ચારુલોચના॥
યયા રૂપી કૃતઃ શમ્ભુરુપાદેયઃ કૃતો મહાન્

નિર્વિકાનિ વિકારૈશ્ચ બહુભિર્વિકલીકૃતઃ॥
અર્દ્ધાગલગ્ના સા દેવી દૃષ્ટા તેન શિવસ્ય ચ

નારદેન તથા શમ્ભુર્દૃષ્ટસ્ત્રિભુવનેશ્વરઃ॥
શુદ્ધચામી કરપ્રખ્યઃ સેવ્યમાનઃ સુરાસુરૈઃ

શંખેન ભોગિવર્યેણ સેવિતં ચાંઘ્રિપંકજમ્॥
ધૃતરાષ્ટ્રેણ ચ તથા તક્ષકેણ વિશેષતઃ॥
તથા પદ્મેન મહા શેષેણાપિ વિશેષતઃ

અન્યૈશ્ચ નાગવર્યૈશ્ચ સેવિતો હિ નિરંતરંમ્॥
વાસુકિઃ કંઠલગ્નો હિ હારભૂતો મહાપ્રભઃ

કંબલાશ્વતરૌ નિત્યં કર્ણભૂષણભૂષિતૌ॥
જટામૂલગતાશ્ચાન્યે મહાફણિવરા હ્યમી

અનેકજાતિસંવીતા નાનાવર્ણાશ્ચ પદ્મિનઃ॥
તક્ષકઃ કુલિકઃ શંખો ધૃતરાષ્ટ્રો મહાપ્રભઃ

પદ્મો દંભઃ સુદંભશ્ચ કરાલો ભીષણસ્તથા॥
એતે ચાન્યે ચ બહવો નાગાશ્ચાશીવિષા હ્યમી

અંગભૂતા હરસ્યા સન્પૂજ્યસ્યાસ્ય જગત્ત્રયે॥
ફણૈકયા શોભમાનાઃ કેચિદ્ધિ પન્નગોત્તમાઃ

ફણાનાં દ્વિતયં કેષાં ત્રિતયં ચ મહાપ્રભમ્॥
ચતુષ્ક પંચકષટ્કં સપ્તકં ચાષ્ટકં તથા

નવકં દશકં ચૈવ તથૈકાદશકં ત્વથ॥
દ્વાદશકં ચાષ્ટાદશકમેકોનવિંશકં તથા

ચત્વારિંશત્ફણાઃ કેઽપિ પંચાશત્કં ચ ષષ્ટિકમ્॥
સપ્તતિશ્ચાપ્યશીતિશ્ચ નવતિશ્ચ તથૈવ ચ

તથા શતસહસ્રાણિ હ્યયુતપ્રયુતાનિ ચ॥
અર્બુદાનિ ચ રત્નાનિ તથા શઙ્ખમિતાનિ ચ

અનંતાશ્ચ ફણા યેષાં તે સર્પાઃ શિવભૂષણાઃ॥
દૃષ્ટાસ્તદાનીં તે સર્વે નારદેન મહાત્મના

વિદ્યાવંતોઽપિ તે સર્વે ભોગિનોઽપિ સુશોભિતાઃ॥
હારભૂષણભૂતાસ્તે મણિમંતોઽમિતપ્રભાઃ

અર્દ્ધચંદ્રાંકિતો યસ્ય કપર્દ્દસ્ત્વતિસુંદરઃ॥
ચક્ષુષા ચ તૃતીયેન ભાલસ્થેન વિરાજિતઃ

પંચવક્ત્રો મહાદેવો બાહુભિર્દ્દશભિર્વૃતઃ॥
તથા મરકતશ્યામકંધરોઽતીવસુંદરમ્

ઉરો યસ્ય વિશાલં ચ તથોરુજઘનં પરમ્॥
ચરણદ્વયં ચ રુદ્રસ્ય શોભિતં પરમં મહત્

તદ્દૃષ્ટં ચરણારવિંદમતુલં તેજોમયં સુંદરં સંધ્યારાગસુમંગલં ચ પરમં તાપાપનુત્તિંકરમ્॥
તેજોરાશિકરં પરાત્પરમિદં લાવણ્યલીલસ્પદં સર્વેષાં સુખવૃદ્ધિકારણપરં શંભોઃ પદં પાવનમ્

તથૈવ દૃષ્ટ્વા પરમં પરાણાં પરા સતી રૂપવતી ચ સુંદરી॥
સૌભાગ્યલાવણ્યમહાવિભૂત્યા વિરાજમાના હ્યતિસુંદરી શુભા

દૃષ્ટ્વા તૌ દપતી શુદ્ધૌ રાજમાનૌ જગત્ત્રયે॥
અભિન્નૌ ભેદમાપન્નૌ નિર્ગુણૌ ગુણિનૌ ચ તૌ

સાકારૌ ચ નિરાકારૌ નિરાતંકૌ સુખપ્રદૌ॥
વવંદે ચ મુદા તૌ સ નારદો ભગવત્પ્રિયઃ॥
ઉત્થાયોત્થાય ચ તદા તુષ્ટાવ જગદીશ્વરૌ

॥નારદ ઉવાચ॥
નતોસ્મ્યહં દેવવરૌ યુવાભ્યાં પરાત્પરાભ્યાં કલયા તથાપિ॥
દૃષ્ટૌ મયા દંપતી રાજમાનૌ યૌ વીજભૂતૌ સચરાચરસ્ય

પિતરૌ સર્વલલોકસ્ય જ્ઞાતૌ ચાદ્યૈવ તત્ત્વતઃ॥
મયા નાસ્ત્યત્ર સંદેહો ભવતોઃ કૃપયા તથા

એવં સ્તુતૌ તદા તેન નારદેન મહાત્મના॥
તુતોષ ભગવાઞ્છંભુઃ પાર્વત્યા સહિતસ્તદા

॥મહાદેવ ઉવાચ॥
સુખેન સ્થીયતે બ્રહ્મન્કિં કાર્યં કરવાણિ તે॥
તચ્છ્રુત્વા વચનં શંભોર્નારદો વાક્યમબ્રવીત્

દર્શનં જાતમદ્યૈવ તેન તુષ્ટોઽસ્મ્યહં વિભો॥
દર્શનાત્સર્વમેવાદ્ય શંભો મમ ન સંશયઃ

ક્રીડનાર્થમિહાયાતઃ કૈલાસં પર્વતોત્તમમ્॥
હૃદિસ્થો હિ સદા નૄણામાસ્થિતો ભગવન્પ્રભો

તથાપિ દર્શનં ભાવ્યં સતતં પ્રાણિનામિહ

॥ગિરિજોવાચ॥
કા ક્રીડા હિ ત્વયા ભાવ્યા વદ શીઘ્રં મમાગ્રતઃ॥
તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા ઉવાચ પ્રહસન્નિવ

દ્યૂતક્રીડા મહાદેવ દૃશ્યતે વિવિધાત્ર ચ॥
ભવેદ્દ્વાભ્યાં ચ દ્યૂતે હિ રમણાચ્ મહત્સુખમ્

ઇત્યેવમુક્ત્વો પરતં સતી ભૃશમુવાચ વાક્યં કુપિતા ઋષિં પ્રતિ॥
કથં વિજાનાસિ પરં પ્રસિદ્ધં દ્યૂતં ચ દુષ્ટોદરકં મનસ્વિનામ્

ત્વં બ્રહ્મપુત્રોઽસિ મુનિર્મનીષિણાં શાસ્તા હિ વાક્યં વિવિધૈઃ પ્રસિદ્ધૈઃ॥
ચરિષ્યમાણો ભુવનત્રયે ન હિ ત્વદન્યો હ્યપરો મનસ્વી

એવમુક્તસ્તદા દેવ્યા નારદો દેવદર્શનઃ॥
ઉવાચ વાક્યં પ્રહસન્ગિરિજાં શિવસન્નિધૌ

॥નારદ ઉવાચ॥
દ્યૂતં ન જાનામિ ન ચાશ્રયામિ હ્યહં તપસ્વી શિવકિંકરશ્ચ કથં ચ માં પૃચ્છસિ રાજકન્યકે યોગીશ્વરાણાં પરમં પવિત્રે

નિશમ્ય વાક્યં ગિરિજા સતી તદા હ્યુવાચ વાક્યં ચ વિહસ્ય તં પ્રતિ॥
જાનાસિ સર્વં ચ બટોઽદ્ય પશ્ય મે દ્યૂતં મહેશેન કરોમિ તેઽગ્રતઃ

ઇત્યેવમુક્ત્વા ગિરિરાજકન્યકા જગ્રાહ ચાક્ષાન્ભુવનૈકસુંદરી॥
ક્રીડાં ચકારાથ મહર્ષિસાક્ષ્યકે તત્રાસ્થિતા સા હિ ભવેન સંયુતા

તૌ દંપતી ક્રીડયા સજ્જમાનૌ દૃષ્ટૌ તદા ઋષિણા નારદેન॥
સવિસ્મયોત્ફુલ્લમના મનસ્વી વિલોકમાનોઽતિતરાં તુતોષ

સખીજનેન સંવીતા તદા દ્યૂતપરા સતી॥
શિવેન સહ સંગત્ય ચ્છલાદ્દ્યૂતમકારયત્

સ પણં ચ તદા ચક્રે છલેન મહતા વૃતઃ॥
જિતા ભવાની ચ તદા શિવેન પ્રહસન્નિવ

નારદોઽસ્યાઃ શિવેનાથ ઉપહાસકરોઽભવત્॥
નિશમ્ય હારિતં દ્યૂતમુપહાસં નિશમ્ય ચ

નારદસ્ય દુરુક્તૈશ્ચ કુપિતા પાર્વતી ભૃશમ્॥
ઉવાચ ત્વરિતા ચૈવ દત્ત્વા ચૈવાર્દ્ધચંદ્રકમ્

તથા શિરોમણી ચૈવ તરલે ચ મનોહરે॥
મુખં સુખોભનં ચૈવ તથા કુપિતસુંદરમ્॥
દૃષ્ટં હરેણ ચ પુનઃ પુનર્દ્યૂતમકારયત્

તથા ગિરિજયા પ્રોક્તઃ શંકરો લોકશંકરઃ॥
હારિતં ચ મયા દત્તઃ પણ એવ ચ નાન્યથા

ક્રિયતે ચ ત્વયા શંભો કઃ પણો હિ તદુચ્યતામ્॥
તતઃ પ્રહસ્ય ચોવાચ પાર્વતીં ચ ત્રિલોચનઃ

મયા પણોઽયં ક્રિયતે ભવાનિ ત્વદર્થમેતચ્ચ વિભૂષણં મહત્॥
સા ચંદ્રલેખા હિ મહાન્હિ હારસ્તથૈવ કર્ણોત્પલભૂષણદ્વયમ્

ઇદમેવ ત્વયા તન્વિ માં જિત્વા ગૃહ્યતાં સુખમ્॥
તતઃ પ્રવર્તિતં દ્યૂતં શંકરેણ સહૈવ ચ

એવં વિક્રીડમાનૌ તાવક્ષવિદ્યાવિશારદૌ॥
તદા જિતો ભવાન્યાથ શંકરો બહુભૂષણઃ

પ્રહસ્ય ગૌરી પ્રોવાચ શંકરં ત્વતિસુંદરી॥
હારિતં ચ પણં દેહિ મમ ચાદ્યૈવ શંકર

તદા મહેશઃ પ્રહસન્સત્યં વાક્યમુવાચ હ॥
ન જિતોઽહં ત્વયા તન્વિ તત્ત્વતો હિ વિમશ્યતામ્

અજેયોઽહં પ્રાણિનાં સર્વથૈવ તસ્માન્ન વાચ્યં તુ વોચ હિ સાધ્વિ॥
દ્યૂતં કુરુષ્વાદ્ય યથેષ્ટમેવ જેષ્યામિ ચાહંચ પુનઃ પ્રપશ્યા

તદામ્બિકાહ સ્વપતિં મહેશં મયા જિતોઽસ્યદ્ય ન વિસ્મયોઽત્ર॥
એવમુક્ત્વા તદા શંભું કરે ગૃહ્ય વરાનના॥
જિતોઽસિ ત્વં ન સંદેહસ્ત્વં ન જાનાસિ શંકર

એવં પ્રહસ્ય રુચિરં ગિરિજા તુ શંભું સા પ્રેક્ષ્યા નર્મવચસા સ તયાભિભૂતઃ॥
દેહીતિ મ સકલમંગલમંગલેશ યદ્ધારિતં સ્મરરિપો વચસાનુમોદિતમ્

॥શિવ ઉવાચ॥
અજેયોઽહં વિશાલાક્ષિ તવ નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ॥
અહંકારેણ યત્પ્રોક્તં તત્ત્વતસ્તદ્વિમૃશ્યતામ્

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રોવાચ ચ વિહસ્ય સા॥
અજેયો હિ મહાદેવઃ સર્વેષામપિ વૈ પ્રભો

મયૈકયા જિતોઽસિ ત્વં દ્યૂતેન વિમલેન હિ॥
ન જાનાસિ ચ કિંચિચ્ચ કાર્યાકાર્યં વિવક્ષિતમ્॥

એવં વિવદમાનૌ તૌ દંપતી પરમેશ્વરૌ॥
નારદઃ પ્રહસન્વાક્યમુવાચ ઋષિસત્તમઃ

॥નારદ ઉવાચ॥
આકર્ણયાઽઽકર્ણવિશાલનેત્રે વાક્યં તદેકં જગદેકમંગલમ્॥
અસૌ મહાભાગ્યવતાં વરેણ્યસ્ત્વયા જિતઃ કિં ચ મૃષા બ્રવીષિ

અજિતો હિ મહાદેવો દેવાનાં પરમો ગુરુઃ॥
અરૂપોઽયં સુરૂપોયં રૂપાતીતોઽયમુચ્યતે

એક એવ પરં જ્યોતિસ્તેષામપિ ચ યન્મહઃ॥
ત્રૈલોક્યનાથો વિશ્વાત્મા શંકરો લોકશંકરઃ

કથં ત્વયા જિતો દેવિ હ્યજેયો ભુવનત્રયે॥
શિવમેનં ન જાનાસિ સ્ત્રીભાવાચ્ચ વરાનને

નારદેનૈવમુક્તા સા કુપિતા પાર્વતી ભૃશમ્॥
બભાષે મત્સરગ્રસ્તા સાક્ષેપં વચનં સતી

॥પાર્વત્યુવાચ॥
ચાપલ્યાચ્ચ ન વક્ત્વ્યં બ્રહ્મપુત્ર નમોસ્તુ તે ॥
તવ ભીતાસ્મિ ભદ્રં તે દેવર્ષે મૌનમાવહ

કથં શિવો હિ દેવર્ષ ઉક્તોઽતો હિ ત્વયા બહુ॥
મત્પ્રસાદા સ્છવો જાત ઈશ્વરો યો હિ પઠ્યતે

મયા લબ્ધપ્રતિષ્ઠોઽયં જાતો નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ

એવં બહુવિધં શ્રુત્વા નારદો મૌનમાશ્રયત્॥
પસ્થિતં ચ તદ્દૃષ્ટ્વા ભૃંગી વાક્યમથાબ્રવીત્

॥ભૃંગ્યુવાચ॥
ત્વયા બહુ ન વક્તવ્યં પુનરેવ ચ ભામિનિ॥
અજેયો નિર્વિકારો હિ સ્વામી મમ સુમધ્યમે

સ્ત્રીભાવયુક્તાસિ વરાનને ત્વં દેવં ન જાનાસિ પરં પરાણામ્॥
કામં પુરસ્કૃત્ય પુરા ભવાનિ સમાગતાસ્યેવ મહેશમુગ્રમ

યથા કૃતં તેન પિનાકિના પુરા એતત્સ્મૃતં કિં સુભગે વદસ્વ નઃ॥
કૃતો હ્યનંગો હિ તદા હ્યનેન દગ્ધં વનં તસ્ય ગિરેઃ પિતુસ્તે

xxxવાત્ત્વયારાધિત એવ એષ શિવઃ પરાણાં પરમઃ પરાત્મા

ભૃંગિણેત્યેવમુક્તા સા હ્યુવાચ કિપિતા ભૃશમ્॥
શ્રૃણ્વતો હિ મહેશસ્ય વાક્યં પૃષ્ટા ચ ભૃંગિણમ્

॥પાર્વત્યુવાચ॥
હં ભૃંગિન્પક્ષપાતિત્વાદ્યદુક્તં વચનં મમ॥
શિવપ્રિયોઽસિ રે મન્દ ભેદબુદ્ધિરતો હ્યસિ

અહં શિવાત્મિકા મૂઢ શિવો નિત્યં મયિ સ્થિતઃ॥
કથં શિવાભ્યાં ભિન્નત્વં ત્વયોક્તં વાગ્બલેન હિ

શ્રુતં ચ વાક્યં શુભદં પાર્વત્યા ભૃંગિણા તદા॥
ઉવાચ પાર્વતીં ભૃંગી રુષિતઃ શિવસન્નિધૌ

પુતુર્યજ્ઞે ચ દક્ષસ્ય શિવનિંદા ત્વયા શ્રુતા॥
અપ્રિયક્ષવણાત્સદ્યસ્ત્વયા ત્યક્તં કલેવરમ્

તત્ક્ષણાદેવ નન્વંગિ હ્યધુના કિં કૃતં ત્વયા॥
સંભ્રમાત્કિં ન જાનાસિ શિવનિંદકમેવ ચ॥ ૩૪.૧૦૬
કથં વા પર્વતશ્રેષ્ઠાજ્જાતા સે વરવર્ણિનિ॥
કથં વા તપસોગ્રેણ સંતપ્તાસિ સુમધ્યમે

સપ્રેમા ચ શિવે ભક્તિસ્તવ નાસ્તીહ સંપ્રાતમ્॥
શિવપ્રિયાસિ તન્વંગિ તસ્નાદેવં બ્રવીમિ તે

શિવાત્પરતરં નાન્યત્ત્રિષુ લોકેષુ વિદ્યતે॥
શિવે ભક્તિસ્ત્વયા કાર્યા સપ્રેમા વરવર્ણિનિ

ભક્તાસિ ત્વં મહાદેવિ મહાભાગ્યવતાં વરે॥
સંસેવ્યતાં પ્રયત્નેન તપસોપાર્જિતસ્ત્વયા

શિવો વરેણ્યઃ સર્વેશો નાન્યથા કર્તુમર્હસિ॥
ભૃંગિણો વચનં શ્રુત્વા ગિરિજા તમુવાચહ

॥ગિરિજોવાચ॥
રે ભૃંગિન્મૌનમાલંબ્ય સ્થિરો ભવાથ વા વ્રજ॥
વાચ્યાવાચ્યં ન જાનાસિ કિં બ્રવીષિ પિશાચવત્

તપસા કેન ચાનીતઃ કયા ચાપિ શિવો હ્યયમ્॥
કાહં કોઽસૌ ત્વયા જ્ઞાતો ભેદબુદ્ધ્યા બ્રવીષિ મે

કોઽસિ ત્વં કેન યુક્તોઽસિ કસ્માચ્ચ બહુ ભાષસે॥
શાપં તવ પ્રદાસ્યામિ શિવઃ કિં કુરુતેઽધુના

ભૃંગિણોક્તા તિરસ્કૃત્ય તદા શાપં દદૌ સતી॥
નિમામો ભવ રે મન્દ રે ભૃંગિઞ્છિંકરપ્રિય

એવમુક્ત્વા તદા દેવી પાર્વતી શંકરપ્રિયા॥
અથ કોપેન સંયુક્તા પાર્વતી શંકરં તદા

કર ગૃહ્ય ચ તન્વંગી ભુજંગં વાસુકિં તથા॥
ઉદતારયત્કંઠાત્સા તથાન્યાનિ બહૂનિ ચ

શંભોર્જગ્રાહ કુપિતા ભૂષણાનિ ત્વરાન્વિતા॥
હૃત ચંદ્રકલા તસ્ય ગજાજિનમનુત્તમમ્

કંબલાશ્વતરૌ નાગૌ મહેશકૃતભૂષણૌ॥
હૃતૌ તયા મહાદેવ્યા છલોક્ત્યાં ચ પ્રહસ્ય વૈ

કૌપીનાચ્છા દનં તસ્યા ચ્છલોક્ત્યા ચ પ્રહસ્ય વૈ॥
તદા ગણાશ્ચ સખ્યશ્ચ ત્રપયા પીડિતા ભવન્

પરાઙ્ગમુખાશ્ચ સંજાતા ભૃઙ્ગી ચૈવ મહાતપાઃ॥
તથા ચણ્ડો હિ મુણ્ડશ્ચ મહાલોમા મહોદરઃ

એતે ચાન્યે ચ બહવો ગણાસ્તે દુઃખિનોઽભવન્॥
તાંશ્ચ દૃષ્ટ્વા તથાભૂતન્મહેશો લજ્જિતોઽભવત્

ઉવાચ વાક્યં રુષિતઃ પાર્વતીં પ્રતિ શંકરઃ

॥રુદ્ર ઉવાચ॥
ઉપહાસં પ્રકુર્વંતિ સર્વે હિ ઋષયો ભૃશમ્॥
તથા બ્રહ્મા ચ વિષ્ણુશ્ચ તથા ચેન્દ્રાદયો હ્યમી

ઉપહાસપરાઃ સર્વે કિં ત્વયાદ્ય કૃતં શુભે॥
કુલે જાતાસિ તન્વંગિ કથમેવં કરિષ્યસિ

ત્વયા જિતો હ્યહં સુભ્રુ યદિ જાનાસિ તત્ત્વતઃ॥
તર્હ્યેવં કુરુ મે દેહિ કૌપીનાચ્છાદનં પરમ્॥
દેહિ કૌપી નામાત્રં મે નાન્યથા કર્તુમર્હસિ

એવમુક્તા સતી તેન શંભુના યોગિના તદા॥
પ્રહસ્ય વાક્યં પ્રોવાચ પાર્વતી રુચિરાનના

કિં કૌપીનેન તે કાર્યં મુનિના ભાવિતાત્મના॥
દિગમ્બરેણૈવ તદા કૃતં દારુવનં તથા

ભિક્ષાટનમિષેણૈવ ઋષિપત્ન્યો વિરોહિતાઃ॥
ગચ્છ તસ્તે તદા શંભો પૂજનં તૈર્મહત્કૃતમ્

કૌપીનં પતિતં તત્ર મુનિભિર્નાન્યથોદિતમ્॥
તસ્માત્ત્વયા પ્રહાતવ્યં દ્યૂતોહારિતમેવ તત્

તચ્છ્રુત્વા કુપિતો રુદ્રઃ પાર્વતીં પરમેશ્વરઃ॥
નિરીક્ષમાણોઽતિરુષા તૃતીયેનૈવ ચક્ષુષા

કુપિતં શંકરં દૃષ્ટ્વા સર્વ દેવગણાસ્તદા॥
ભયેન મહતાવિષ્ટાસ્તથા ગણકુમારકાઃ

ઊચુઃ સર્વે શનૈસ્તત્ર શંકિતેન પરસ્પરમ્॥
અદ્યાયં કુપિતો રુદ્રો ગિરિજાં પ્રતિ સંપ્રતિ

યથા હિ મદનો દગ્ધસ્તથેયં નાન્યથા વચઃ॥
એવં મીમાંસમાનાસ્તે ગણા દેવર્ષયસ્તદા

વિલોકિતાસ્તયા દેવ્યા સર્વે સૌભાગ્યમુદ્રયા॥
ઉવાચ પ્રહસન્નેવ સતી સત્પુરુષં તદા

કિમાલોકપરો ભૂત્વા ચક્ષુષા પરમેણ હિ॥
નાહં કાલો ન કામોઽહં નાહં દભસ્ય વૈ મખઃ

ત્રિપુરો નૈવ વૈ શંભો નાંધકો વૃષભધ્વજ॥
વીક્ષિતેનૈવ કિં તેન તવ ચાદ્ય ભવિષ્યતિ॥
વૃથૈવ ત્વં વિરૂપાક્ષો જાતોઽસિ મમ ચાગ્રતઃ

એવમાદીન્યનેકાનિ હયુવાચ પરમેશ્વરી॥
નિશમ્ય દેવો વાક્યાનિ ગમનાય મનો દધે

વનમેવ વરં ચાદ્ય વિજનં પરમાર્થતઃ॥
એકાકી યતચિત્તાત્મા ત્યક્તસર્વપરિગ્રહઃ

સ સુખી પરમાર્થજ્ઞઃ સ વિદ્વાન્સ ચ પંડિતઃ॥
યેન મુક્તૌ કામરાગૌ સ મુક્તઃ સ સુખી ભવેત્

એવં વિમૃશ્ય ચ તદા ગિરિજાં વિહાય શ્રીશંકરઃ પરમકારુણિકસ્તદાનીમ્॥
યાતઃ પ્રિયાવિરહિતો વનમદ્ભુતં ચ સિદ્ધાટવીં પરમહંસયુતાં તથૈવ

નિર્ગતં શંકરં દૃષ્ટ્વા સર્વે કૈલાસવાસિનઃ॥
નિર્યયુશ્ચ ગણાઃ સર્વે વીરભદ્રાદયોઽનુ તમ્

છત્રં ભૃંગી સમાદાય જગામ તસ્ય પૃષ્ઠતઃ॥
ચામરે વીજ્યમાને ચ ગંગાયમુનસન્નિભે

તાભ્યાં યુક્તસ્તદા નંદી પૃષ્ઠતોઽન્વગમત્સુધીઃ॥
વૃષભોં હ્યગ્રતો ભૂત્વા પુષ્પકેણ વિરાજિતઃ

શોભમાનો મહાદેવ એભિઃ સર્વૈઃ સુશોભનૈઃ॥
અંતઃપુરગતા દેવી પાર્વતી સા હિ દુર્મનાઃ

સખીભિર્બહુભિસ્તત્ર તથાન્યાભિઃ સુસંવૃતા॥
ગિરિજા ચિંતયામાસ મનસા પરમેશ્વરમ્

તતો દૂરં ગતઃ શંભુર્વિસૃજ્ય ચ ગણાંસ્તદા॥
ગણેશં ચ કુમારં ચ વીરભદ્રં તથાઽપરાન્

ભૃંગિણં નંદિનં ચંડં સોમનંદિનમેવ ચ॥
એતાનન્યાંશ્ચ સર્વાંશ્ચ કૈલાસપુરવાસિનઃ

વિસૃજ્ય ચ મહાદેવ એક એવ મહાતપાઃ॥
ગતો દૂરં વનસ્યાંતે તથા સિદ્ધવટં શિવઃ

કાશ્મીરરત્નોપલસિદ્ધરત્નવૈદૂર્યચિત્રં સુધયા પરિષ્કૃતમ્॥
દિવ્યાસનં તસ્ય ચ કલ્પિતં ભુવા તત્રાસ્થિતો યોગપતિર્મહેશઃ

પદ્માસને ચોપવિષ્ટો મહેશો યોગવિત્તમઃ॥
કેવલં ચાત્મનાત્માનં દધ્યૌ મીલિતલોચનઃ

શુશુભે સ મહાદેવઃ સમાધૌ ચંદ્રશેખરઃ॥
યોગપટ્ટઃ કૃતસ્તેન શેષસ્ય ચ મહાત્મનઃ॥
વાસુકિઃ સર્પરાજશ્ચ કટિબદ્ધઃ કૃતો મહાન્

આત્માનમાત્માત્મતયા ચ સંસ્તુતો વેદાંતવેદ્યો ન હિ વિશ્વચેષ્ટિતઃ॥
એકો હ્યનેકો હિ દુરંતપારસ્તથા હ્યર્ક્યો નિજબોધરૂપઃ॥
સ્થિતસ્તદાનીં પરમં પરાણાં નિરીક્ષમાણો ભુવનૈકભર્તા

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડે કેદારખંડે શિવશાસ્ત્રે શિવપાર્વતીદ્યૂતપ્રસંગેન પાર્વતીહારિતસર્વસ્વસ્ય શિવસ્ય કૈલાસં વિહાય તપોવનગમનવર્ણનંનામ ચતુસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ