સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 1.33-2

॥નારદ ઉવાચ॥
તતસ્તં ગિરિવર્ષ્માણં પતિતં વસુધોપરિ॥
આલિંગિતમિવ પૃથ્વ્યા ગુણિન્યા ગુણિનં યથા

દૃષ્ટ્વા દેવા વિસ્મિતાસ્તે જયં જગુસ્તથા મુહુઃ॥
કેચિત્સમીપમાગંતું બિભ્યતિ ત્રિદિવૌકસઃ

ઉત્થાય તારકો દૈત્યઃ કદા ચિન્નો નિહંતિ ચેત્॥
તં તથા પતિતં દૃષ્ટ્વા વસુધામણ્ડલે ગુહઃ

આસીદ્દીનમનાઃ પાર્થ શુશોચ ચ મહામતિઃ॥
સ્તવનં ચાપિ દેવાનાં વારયિત્વા વચોઽબ્રવીત્

શોચ્યં પાતકિનં માં ચ સંસ્તુવધ્વં કથં સુરાઃ॥
પંચાનામપિ યો ભર્તા પ્રાકૃતોઽસૌ ન કીર્ત્યતે

સ તુ રુદ્રાંશજઃ પ્રોક્તસ્તસ્ય દ્રુહ્યન્ન રુદ્રઁવત્॥
સ્વાયંભુવેન ગીતશ્ચ શ્લોકઃ સંશ્રૂયતે તથા

વીરં હિ પુરુષં હત્વા ગોસહસ્રેણ મુચ્યતે॥
યથાકથંચિત્પુરુષો ન હંતવ્યસ્તતો બુધૈઃ

પાપશીલસ્ય હનને દોષો યદ્યપિ નાસ્તિ ચ॥
તથાપિ રુદ્રભક્તોઽયં સંસ્મરન્નિતિ શોચિમિ

તદહં શ્રોતુમિચ્છામિ પ્રાયાશ્ચિત્તં ચ કિંચન॥
પ્રાયશ્ચિત્તૈરપૈત્યેનો યતોપિ મહદર્જિતમ્

ઇતિ સંશોચતસ્તસ્ય શિવપુત્રસ્ય ધીમતઃ॥
વાસુદેવો ગુરુઃ પુંસાં દેવમધ્યે વચોઽબ્રવીત્

શ્રુતિઃ સ્મૃતિશ્ચેતિહાસાઃ પુરાણં ચ શિવાત્મજ॥
પ્રમાણં ચેત્તતો દુષ્ટવધે દોષો ન વિદ્યતે

સ્વપ્રાણાન્યઃ પરપ્રાણૈઃ પ્રપુષ્ણાત્યઘૃણઃ પુમાન્॥
તદ્વધસ્તસ્ય હિ શ્રેયો યદ્દોષાદ્યાત્યધઃ પુમાન્

અન્નાદે ભ્રૂણહા માર્ષ્ટિ પત્યૌ ભાર્યા પચારિણી॥
ગુરૌ શિષ્યશ્ચ યાજ્યશ્ચ સ્તેનો રાજનિ કિલ્બિષમ્

પાપિનં પુરુષં યો હિ સમર્થો ન નિહંતિ ચ॥
તસ્ય તાવંતિ પાપાનિ તદર્ધં સોઽપ્યવાશ્રુતે

પાપિનો યદિ વધ્યંતે નૈવ પાલનસંસ્થિતૈઃ॥
તતોઽયમક્ષમો લોકઃ કં યાતિ શરણં ગુહ

કથં યજ્ઞાશ્ચ વેદાશ્ચ વર્તતે વિશ્વધારકાઃ॥
તસ્માત્ત્વયા પુણ્યમાપ્તં ન ચ પાપં કથંચન

અથ ચેદ્રુદ્રભક્તેષુ બહુમાનસ્તવ પ્રભો॥
તત્ર તે કીર્તયિષ્યામિ પ્રાયશ્ચિત્તં મહોત્તમમ્

આજન્મસંભવૈઃ પાપૈઃ પુમાન્યેન વિમુચ્યતે॥
આકલ્પાંત ચ વા યેન રુદ્રલોકે પ્રમોદતે

કૃતે પાપેઽનુતાપો વૈ યસ્ય સ્કન્દ પ્રજાયતે॥
રુદ્રારાધનતોઽન્યચ્ચ પ્રાયશ્તિત્તં પરં ન હિ

ન યસ્યાલમપિ બ્રહ્મામહિમાનં વિવર્ણિતુમ્॥
શ્રુતિશ્ચ ભીતા યં વક્તિ કિં તસ્માત્પરમં ભવેત્

અકાંડે યચ્ચ બ્રહ્માંડક્ષયોદ્યુક્તં હલાહલમ્॥
કણ્ઠે દધાર શ્રીકણ્ઠઃ કસ્તસ્માત્પરમો ભવેત્

દુઃખતાંડવદીનોઽભૂદણ્ડસંકીર્ણમાનસઃ॥
મારમારશ્ચ યો દેવઃ કસ્તસ્માત્પરમો ભવેત્

વિયદ્વ્યાપી સુરસરિત્પ્રવાહો વિપ્રુષાકૃતિઃ॥
બભૂવ યસ્ય શિરસિ કસ્તસ્માત્પરમો ભવેત્

યજ્ઞાદિકાશ્ચ યે ધર્મા વિના યસ્યાર્ચનં વૃથા॥
દક્ષોઽત્ર સત્યદૃષ્ટાંતઃ કસ્તસ્માત્પરમો ભવેત્

ક્ષોણી રથો વિધિર્યંતા શરોઽહં મન્દરો ધનુઃ॥
રથાંગે ચાપિ ચંદ્રાર્કૌ યુદ્ધે યસ્ય ચ ત્રૈપુરે

આરાધનં તસ્ય કેચિદ્યોગમાર્ગેણ કુર્વતે॥
દુઃખસાધ્યં હિ તત્તેષાં નિત્યં શૂન્યમુપાસતામ્

તસ્માત્તસ્યાર્ચયેલ્લિંગં ભુક્તિમુક્તી ય ઇચ્છતિ॥
સૃષ્ટ્યાદૌ લિંગરૂપી સ વિવાદો મમ બ્રહ્મણઃ

અભૂદ્યસ્ય પરિચ્છેદે નાલમાવાં બભૂવિવ॥
ચરાચરં જગત્સર્વં યતો લીનં સદાત્ર ચ

તસ્માલ્લિંગમિતિ પ્રોક્તં દેવૈ રુદ્રસ્ય ધીમતઃ॥
તોયેન સ્નાપયેલ્લિંગં શ્રદ્ધયા શુચિના ચ યઃ

બ્રહ્માદિતૃણપર્યંતં તેનેદં તર્પિતં જગત્॥
પંચામૃતેન તલ્લિંગં સ્નાપયેદ્યશ્ચ બુદ્ધિમાન્

તર્પિતં તેન વિશ્વં સ્યાત્સુધયા પિતૃભિઃ સમમ્॥
પુષ્પૈરભ્યર્ચયેલ્લિંગં યથાકાલોદ્ભવૈશ્ચયઃ

તેન સંપૂજિતં વિશ્વં સકલં નાત્ર સંશયઃ॥
નૈવેદ્યં તત્ર યો દદ્યાલ્લિંગસ્યાગ્રે વિચક્ષણઃ

ભોજિતં તેન વિશ્વં સ્યાલ્લિંગસ્યૈવં ફલં મહત્॥
કિમત્ર બહુનોક્તેન સ્વલ્પં વા યદિ વ બહુ

લિંગસ્ય ક્રિયતે યચ્ચ તત્સર્વં વિશ્વપ્રીતિદમ્॥
તચ્ચ લિગં સ્થાપયેદ્યઃ શુચૌ દેશે સુભક્તિતઃ

સ સર્વપાપનિર્મુક્તો રુદ્રલોકે પ્રમોદતે॥
યન્નિત્યં યજતો યજ્ઞૈઃ ફલમાહુર્મનીષિણઃ

તચ્ચ સ્થાપયતો લિંગં શિવસ્ય શુભલક્ષણમ્॥
યથાગ્નિઃ સર્વદેવાનાં મુખં સ્કન્દ પ્રકીર્ત્યતે

તથૈવ સર્વજગતાં મુખં લિંગં ન સંશયઃ॥
પ્રારંભાન્મુચ્યતે પાપૈઃ સર્વજન્મકૃતૈરપિ

અતીતં ચ તથાગામિ કુલાનાં તારયેચ્છતમ્॥
મૃન્મયં કાષ્ઠનિષ્પન્નં પક્વેષ્ટં શૈલમેવ ચ

કૃતમાયતનં દદ્યાત્ક્રમાચ્છતગુણં ફલમ્॥
કલશં તત્ર ચારોપ્ય એકવિંશત્કુલૈર્યુતઃ

આકલ્પાંતં રુદ્રલોકે મોદતે રુદ્રવત્સુખી॥
એવંવિધફલં લિંગમતો ભૂયોઽપ્યધો ન હિ

તસ્માદત્ર મહાસેન લિંગં સ્થાપિતુમર્હસિ॥
યદુક્તમેતદશ્લીલં યદિ કિંચન ચાત્ર ચેત્

તદ્બ્રવીતુ મહા સેન સ્વયં સાક્ષી મહેશ્વરઃ॥
એવં વદતિ ગોવિંદે સાધુવાદો મહાનભૂત્

મહાદેવો હ્યથાલિંગ્ય સ્કન્દં વચનબ્રવીત્॥
યદ્ભવાન્મમ ભક્તેષુ પ્રકરોતિ કૃપાં પરામ્

તેનાપિ પરમા પ્રીતિર્મમ જાતા તવોપરિ॥
કિં તુ યદ્ભગવાનાહ વાસુદેવો જગદ્ગુરુઃ

તત્ત્થા નાન્યથા કિંચિદત્ર પ્રોક્તં હિ વિષ્ણુના॥
યો હ્યહં સ હરિર્જ્ઞેયો યો હરિઃ સોઽહમિત્યુતા

નાવયોરંતરં કિંચિદ્દીપયોરિવ સુવ્રત॥
એનં દ્વેષ્ટિ સ માં દ્વેષ્ટિયોન્વેત્યેનં સ માઽનુગઃ

ઇતિ સ્કન્દ વિજાનાતિ સ મદ્ભક્તોન્યથા ન હિ

॥સ્કન્દ ઉવાચ॥
એવમેવાસ્મિ જાનામિ ત્વાં ચ વિષ્ણું ચ શંકર

યચ્ચ લિંગકૃતે પ્રાહ હરિર્માં ધર્મવત્સલઃ॥
ખે વાણી તારકવધે એવમેવ પુરાહ મામ્

લિંગં સંસ્થાપયિષ્યામિ સર્વપાપા પહં તતઃ॥
એકં યત્ર પ્રતિજ્ઞા મે ગૃહીતાસ્ય વધાય ચ

દ્વિતીયં યત્ર નિઃસત્ત્વસત્યક્તઃ શક્ત્યાઽસુરોઽભવત્॥
તૃતીયં યત્ર નિહતો હત્યા પાપોપશાંતિદમ્

ઇત્યુક્ત્વા વિશ્વકર્માણમાહૂય પ્રાહ પાવકિઃ॥
ત્રીણિ લિંગાનિ શુદ્ધાનિ શીઘ્રં ત્વં કર્તુમર્હસિ

વચનાદ્બાહુલેયસ્ય નિર્મમે દેવવર્દ્ધકિઃ॥
ત્રીણિ લિંગાનિ શુદ્ધાનિ ન્યવેદયત તાનિ ચ

તતો બ્રહ્માદિભિઃ સાર્ધં વિષ્ણુના શંકરેણ ચ॥
પૂર્વં સંસ્થાપયામાસ પશ્ચિમાયામદૂરતઃ

પ્રતિજ્ઞેશ્વરમિત્યેવ લિંગં પરમશોભનમ્॥
અષ્ટમ્યાં બહુલે ચાત્ર ચૈત્રે સ્નાત્વા ઉપોષ્ય ચ

પૂજાં ચ જાગરં કૃત્વા મુચ્યેત્પારુષ્યપાપતઃ॥
ઇત્યાહ સ્કંદપ્રીત્યર્થં સ્વયં તત્ર મહેશ્વરઃ

તતો દ્વિતીયં લિંગં તુ વહ્નિકોણાશ્રિતં તથા॥
સ્થાપયામાસ સરસો યત્ર શક્તિર્વિનિર્યયૌ

કપાલેશ્વરમિત્યેવ લિંગં પાપાપહં શુભમ્॥
શક્તિં ચ તામભિષ્ટૂય સ્થાપયામાસ તત્ર ચ

કપાલેશ્વરસાંનિધ્યં દેવીં કાપાલિકેશ્વરીમ્॥
તત્ર ચોત્તરદિગ્ભાગે શક્તિચ્છિદ્રં પ્રચક્ષતે

પાતાલગંગા યત્રાસ્તિં સર્વપાપહરા શિવા॥
તત્ર સ્નાત્વા દદૌ સ્કંદઃ કૃપયાભિપરિપ્લુતઃ

તદા તોયં તારકાય સહિતઃ સર્વદૈવતૈઃ

કાશ્યપેયાય વજ્રાંગતનયાય મહાત્મને॥
રુદ્રભક્તાય સતિલમક્ષય્યોદકમસ્ત્વિતિ

તતો મહેશ્વરઃ પ્રીતઃ પ્રાહ સ્કંદસ્ય શ્રૃણ્વતઃ॥
ચતુર્દશ્યાં કૃષ્ણપક્ષે મધૌ ચૈવાત્ર યો નરઃ॥
સ્નાત્વોપોષ્ય સમભ્યર્ચ્ય કપાલેશ્વરમીશ્વરીમ્

તેજોવધસમુદ્ભૂતપાતકેન સ મુચ્યતે

અસ્યામેવ તિથૌ સોમઃ શિવયોગશ્ચ તૈતિલમ્॥
ષડ્યોગઃ શક્તિચ્છિદ્રેયો દિનં રુદ્રં જપન્નિશિ॥
સ્નાત્વાત્ર સશરીરો વૈ રુદ્રલોકં વ્રજીષ્યતિ

કપાલેશસ્ય સાંનિધ્યે શક્તિચ્છિદ્રં હિ કીર્ત્યતે॥
તસ્ય તુલ્યં પરં તીર્થં પૃથિવ્યાં નૈવ વિદ્યતે

ઇતિ શ્રુત્વા રુદ્રવાક્યં સ્કંદઃ પ્રીતોઽભવદ્ભૃશમ્॥
દેવાશ્ચ મુદિતાઃ સર્વે સાધુસાધ્વિતિ તે જગુઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડે કૌમારિકાખણ્ડે કુમારસ્થાપિતજ્ઞેશ્વરશક્તિચ્ચિદ્રેશ્વર માહાત્મ્યવર્ણનં નામ ત્રયસ્ત્રિંશો..઼ધ્યાયઃ