સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 1.34-2

॥નારદ ઉવાચ॥
તતસ્તૃતીયલિંગસ્ય ચિકીર્ષુ સ્થાપનં ગુહમ્॥
બ્રહ્મા પ્રાહાસ્ય પ્રીત્યર્થં સ્વયમન્યં પ્રકુર્મહે

યદ્યપ્યેતચ્છુભં લિંગં સર્વદોષવિવર્જિતમ્॥
તથાપ્યન્યત્કરિષ્યેઽહં સર્વશ્રેષ્ઠતમં હિ યત્

તતો બ્રહ્મા સર્વદોષવિમુક્તં નિર્મમે સ્વયમ્॥
દૃષ્ટિકાંતં મનઃકાંતં ફલકાંતં સુલિંગકમ્

તત્ર સ્કંદસ્ય પ્રીત્યર્થં સર્વદેવૈર્નિનિર્મિતમ્॥
સરઃ સુરમ્યં તીર્થાનિ તત્ર તે નિદધુસ્તથા

ગંગાદિકાનિ તીર્થાનિ યાનિ પ્રોચુર્દિવૌકસઃ॥
ઇદં યાવત્સરસ્તાવત્સર્વૈરત્ર સમુષ્યતામ્

એવમસ્ત્વિતિ તાન્યૂચુઃ પ્રીત્યર્થં શરજન્મનઃ॥
તતો બ્રહ્મા સ્વયં તત્ર રૌદ્રૈર્મંત્રૈર્હુતાશનમ્॥
ગાધિપુત્રાદિભિર્વિપ્રૈસ્તર્પયામાસ સંયુતઃ

તતો વૈશાખમાસસ્ય ચતુર્દ્દશ્યાં શુભે દિને॥
પ્રતિષ્ઠાં ચક્રિરે લિંગે ચિરં વિપ્રમુકા દ્વિજાઃ

જગુર્ગંધર્વપતયો નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ॥
તતઃ સ્કંદઃ પ્રીતિયુક્તઃ સ્નાત્વા સરસિ શોભને

સર્વતીર્થોદકૈઃ સ્નાપ્ય તલ્લિંગં ભક્તિસંયુતઃ॥
વિવિધૈઃ પૂજયામાસ પુષ્પૈર્મંત્રૈશ્ચ પંચભિઃ

પૂજાકાલે સ્વયં તત્ર લિંગમધ્યેસ્થિતો હરઃ॥
જંગમા જંગમૈઃ સાર્ધં સ્વયં જગ્રાહ પૂજનમ્

તતસ્તં પૂજયન્પ્રાહ સ્કંદો ભક્તિપરિપ્લુતઃ॥
કેન કેનોપહારેણ ત્વયિ દત્તેન કિં ફલમ્

॥શ્રીમહાદેવ ઉવાચ॥
મમ યઃ સ્થાપયેલ્લિંગં શુભં સદ્મ ચ કારયેત્॥
મલ્લોકે વસતેઽસૌ ચ વાવચ્ચંદ્રદિવાકરૌ

મમ સદ્મ સુધાશુભ્રં યાવત્સંખ્યં કરોતિ યઃ॥
તાવંત્યેવ ચ જન્માનિ યશસાસૌ વિરાજતે

ધ્વજભૂતો ધ્વજં દત્ત્વા વિપાપઃ સ્યાત્પતાકયા॥
વિધાય ચિત્રવિન્યાસ ગંધર્વૈઃ સહ મોદતે

રજઃસંશોધનં કૃત્વા નરો રોગૈઃ પ્રમુચ્યતે॥
પ્રાપ્નોતિ દેહં હાર્દં ચ સુરસદ્માનુલેપનાત્

પુષ્પક્ષીરાદિ ભિર્દત્તૈસ્તિલાભોઽક્ષતદર્ભકૈઃ॥
શંભોઃ શિરસિ દત્ત્વાર્ઘ્ય દિવિ વર્ષાયુતં વસેત્

ઘૃતેન હતપાપઃ સ્યાન્મધુના સુભગો ભવેત્॥
વિરોગો દધિદુગ્ધાભ્યાં લિંગં સંસ્નાપ્ય જાયતે

પાનીયદધિદુગ્ધાદ્યૈઃ ક્રમાદ્દશગુણં ફલમ્॥
માસં સંસ્નાપ્ય વૈ ભક્ત્યા પિષ્ટાદ્યૈશ્ચ વિરૂક્ષયેત્

કપિલાપંચગવ્યેન સુરસિંધુજલેન વા॥
માં ચ સંસ્નાપ્ય ચાભ્યચ્ચ મલ્લોકમધિગચ્છતિ

કુશોદકાદ્ગંધજલં તસ્માત્તીર્થોદકં વરમ્॥
તીર્થેભ્યશ્ચ જલં દર્શે મહીસાગરસંભવમ્

કપિલાં દત્ત્વા યદાપ્નોતિ તત્ફલં કલશે પૃથક્॥
મૃત્તામ્રરૌપ્યસૌવર્ણૈઃ ક્રમાચ્છતગુણં ફલમ્

શ્રીખંડાગરુકાશ્મીરશશિનઃ ક્રમશોઽધિકાઃ॥
માં ચ તૈશ્ચ સમાલભ્ય સ્યાચ્છ્રીમાન્સુભગઃ સુખી

પ્રશસ્તો ગુગ્લુલો ધૂપસ્તસ્માચ્ચંદ્રોઽગરુર્વરઃ॥
ધૂપાનેતાન્નરો દત્ત્વા સુખં સ્વર્ગમવાપ્નુયાત્

દીપદઃ કીર્તિમાપ્નોતિ ચક્ષુરુત્તમમેવ ચ॥
નૈવેદ્યસ્ય પ્રદાનેન નરો મૃષ્ટાશનો ભવેત્

પુષ્પેણ હેમકર્ણસ્ય પ્રબદ્ધેન દ્વિસંગુણમ્॥
ફલમાપ્નોતિ પુરુષઃ સત્યસંધશ્ચ જાયતે

અખંડૈર્બિલ્વપત્રૈશ્ચ પુષ્પૈર્વા વિવિધૈરપિ॥
લિંગં પ્રપૂરણં કૃત્વા લક્ષ્મેકં વસેદ્દિવિ

યસ્તુ પુષ્પગૃહં કુર્યાન્નરઃ શુદ્ધાશયો ભવેત્॥
પુષ્પકેણ વિમાનેન દિવિ સંક્રીડતે ચિરમ્

ભૂષણાંબરદાનેન નરો ભવતિ ભોગભાક્॥
સચ્ચામરપ્રદાનેન જાયતે પાર્થિવો નરઃ

રમ્યં વિતાનં યો દદ્યાચ્છત્રુભિર્નાભૂયતે॥
ગીતં વાદ્યં પ્રનૃત્યં ચ કૃત્વા શુદ્ધો વ્રજેત્સ મામ્

શંખઘંટાપ્રદાનેન વિદ્વાન્ભવતિ શબ્દવાન્॥
વિધાય રથયાત્રાં ચ ચિરં શોકૈઃ પ્રમુચ્યતે

નમસ્કારં પ્રણામં ચ કૃત્વા જાયેન્મહાકુલે॥
વાચયંશ્ચાગ્રતઃ શાસ્ત્રં મમ જ્ઞાની પ્રજાયતે

વિમુચ્યતે મનોમોહૈર્ભક્ત્યા સ્તુત્વા ચ માં નરઃ॥
ગોદાનફલમાપ્નોતિ નિર્માલ્યસ્ફેટનાન્મમ

આરાર્તિકં ભ્રામયિત્વા અર્તિહીનઃ પ્રજાયતે॥
કૃત્વા શીતલિકાં તાપૈર્મુચ્યતે દોષ સંભવૈઃ

નત્વા દત્ત્વાથ શક્ત્યા ચ દાનં લિંગસ્ય સંનિધૌ॥
ફલં શતગુણં પ્રાપ્ય ઇહ ચામુત્ર મોદતે

પ્રણામાત્પંચદશ ચ સ્નાનાદ્વિંશતિં પૂજયા॥
શતં યથાપ્રોક્તવિધેરપરાધાનહં ક્ષમે

એતત્સર્વં યથોદ્દિષ્ટં કુમારાત્ર ભવિષ્યતિ॥
યે માં પ્રપૂજયિષ્યંતિ કુમારેશ્વર સંસ્થિતમ્

વારાણસ્યાં યથા વત્સ વિશ્વનાથોઽસ્મિ સંસ્થિતઃ

ગુપ્તક્ષેત્રે તથા સ્થાસ્યે કુમારેશ્વરમધ્યતઃ

શ્રુત્વેતિ વચનં રુદ્રાદ્દેવાનાં શ્રૃણ્વતાં ગુહઃ॥
વિસ્મિતઃ પ્રણિપત્યૈનં તુષ્ટાવ ગિરિજાપતિમ્

નમઃ શિવાયાસ્તુ નિરામયાય નમઃ શિવાયાસ્તુ મનોમયાય॥
નમઃ શિવાયાસ્તુ સુરાર્ચિતાય તુભ્યં સદા ભક્તકૃપાપરાય

નમો ભવાયાસ્તુ ભવોદ્ભવાય નમોસ્તુ તે ધ્વસ્તમનોભવાય॥
નમોઽસ્તુ તે ગૂઢમહાવ્રતાય નમોઽસ્તુ માયગહનાશ્રયાય

નમોસ્તુ શર્વાય નમઃ શિવાય નમોસ્તુ સિદ્ધાય પુરાતનાય॥
નમોસ્તુ કાલાય નમઃ કલાય નમોઽસ્તુ તે કાલકલાતિગાય

નમો નિસર્ગાત્મકભૂતિકાય નમોઽસ્ત્વમેયોક્ષમહર્દ્ધિકાય॥
નમઃ શરણ્યાય નમોઽગુણાય નમોઽસ્તુ તે ભીમગુણાનુગાય

નમોઽસ્તુ નાનાભુવનાધિકર્ત્રે નમોઽસ્તુ ભક્તાભિમતપ્રદાત્રે॥
નમોઽસ્તુ કર્મપ્રસાવાય ધાત્રે નમઃ સદા તે ભગવન્સુકર્ત્રે

અનંતરૂપાય સદૈવ તુભ્યમસહ્યકોપાય સદૈવ તુભ્યમ્॥
અમેયમાનાય નમોસ્તુ તુભ્યં વૃષેંદ્રયાનાય નમોઽસ્તુ તુભ્યમ્

નમઃ પ્રસિદ્ધાય મહૌષધાય નમોઽસ્તુ તે વ્યાધિગણાપહાય॥
ચરાચરાયાથ વિચારદાય કુમારનાથાય નમઃ શિવાય

મમેશ ભૂતેશ મહેશ્વરોસિ કામેશ વાગીશ બલેશ ધીશ॥
ક્રોધેશ મોહેશ પરાપરેશ નમોસ્તુ મોક્ષેશ ગુહશયેશ

ઇતિ સંસ્તૂય વરદં શૂલપાણિમુમાપતિમ્॥
પ્રણિપત્ય ઉમાપુત્રો નમોનમ ઉવાચ હ

એવં ભક્તિપરાક્રાંતમાત્મયોગ્યં સ્તવં શિવઃ॥
અભિનન્દ્ય ચિરં કાલમિદં વચનમબ્રવીત્

ત્વયા દુઃખં ન સંચિંત્યં મમ ભક્તવધાત્મકમ્॥
કર્મણાનેન શ્લાઘ્યોઽસિ મુનીનામપિ પુત્રક

યે ચ સાયં તથા પ્રાતસ્ત્વત્કૃતેન સ્તવેન મામ્॥
સ્તોષ્યંતિ પરયા ભક્ત્યા શ્રુણુ તેષાં ચ યત્ફલમ્

ન વ્યાધિર્ન ચ દારિદ્ર્યં ન ચૈવેષ્ટવિયોજનમ્॥
ભુક્ત્વા ભોગાન્દુર્લભાંશ્ચ મમ યાસ્યંતિ સદ્મ તે

તથાન્યાનપિ દાસ્યામિ વરાન્પરમદુર્લભાન્॥
ભક્ત્યા તવાતિતુષ્ટોઽહં પ્રીત્યર્થં તવ પુત્રક

મહીસા ગરકૂલે તુ યે માં સ્તોષ્યંતિ પૂજયા॥
તેષાં દતક્ષયં સર્વં વૈશાખ્યાં દાનપૂજનમ્

સરસ્યત્ર ચ યે સ્નાનં પ્રકરિષ્યંતિ માનવાઃ॥
સર્વતીર્થફલા વાપ્તિર્વૈશાખ્યાં પ્રભવિષ્યતિ

કુમારેશં તુ માં ભક્ત્યા મહીસાગરસંગમે॥
સ્નાત્વા સંપૂજયેન્નિત્યં તસ્ય જાતિસ્મૃતિર્ભવેત્

જાતિસ્મૃતિરિયં પુત્ર યસ્યાં જાતૌ પ્રજાયતે॥
સ્મરતેઽસ્યાઃ પ્રકર્તવ્યં શ્રેયોરૂપં સુદુર્લભમ્

યસ્મિન્કાલે હ્યનાવૃષ્ટિર્જાયતે કૃત્તિકાસુત॥
સ્નાપયેદ્વિધિવન્માં ચ કલશૈર્વિવિધૈઃ શુભૈઃ

એકરાત્રં ત્રિરાત્રં વા પઞ્ચરાત્રં ચ સપ્ત વા॥
સ્નાપયેદ્ગંધતોયેન કુંકુમેન વિલેપયેત્

કરવીરૈ રક્તપુષ્પૈર્જપાપુષ્પૈસ્તથૈવ ચ॥
અર્ચયેત્પુષ્પમાલાભિઃ પરિધાયારુણવાસસી

ભોજયેદ્બ્રહ્ણાંશ્ચૈવ તાપસાઞ્છંસિવવ્રતાન્॥
લક્ષહોમં પ્રકુર્વીત શિવહોમં ગ્રહાદિકમ્

ભૂમિદાનં તતઃ કુર્યાત્તત્તો દદ્યાદ્ગવાહ્નિકમ્॥
આઘોષયેચ્છિવાં શાંતિં રુદ્રજાપ્યં હિ કારયેત્

અનેનૈવ વિધાનેન કૃતેન તુ દ્વિજોત્તમૈઃ॥
આગર્ભિતાસ્તદા મેઘા વર્ષતે નાત્ર સંશયઃ

વિવિધૈઃ પૂર્યતે ધાન્યઃ શાદ્વલૈશ્ચ વસુન્ધરા॥
આરોગ્યં હિ ભવેચ્ચૈવ જને ગોપકુલે તથા

ધર્મયુક્તો ભવેદ્રાજા પરચક્રૈર્ન પીડ્યતે॥
ગૃતેન સ્નાપયેન્માં ચ અર્કક્રાંતૌ નરોઽત્ર યઃ

કન્યાદાન ફલં તસ્ય નાત્ર કાર્યા વિચારણા॥
ક્ષીરેણ સ્નાપયેદ્દેવં તથા પંચામૃતેન યઃ

અગ્નિષ્ટોમસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલં તસ્યોપજાયતે॥
કુમારેશ્વરતીર્થેયઃ પ્રાણત્યાગં કરોતિ હિ

રુદ્રલોકે વસેત્તાવદ્યાવદાભૂતસંપ્લવમ્॥
અયને વિષુવે ચૈવ ગ્રહણે ચંદ્રસૂર્યયોઃ

પૌર્ણમાસ્યામમાવાસ્યાં સંક્રાંતૌ વૈધૃતે તથા॥
કુમારેશં નરઃ સ્નાત્વા મહીસાગરસંગમે

ભક્ત્યા યોભ્યર્ચયેન્માં ચ તસ્ય પુણ્યફલં શ્રૃણુ॥
યન્મહીતલતીર્થેષુ સ્નાને સ્યાત્તુ મહત્ફલમ્

યચ્ચર્ચિતેષુ લિંગેષુ સર્વેષુ સ્યાત્ફલં ચ તત્॥
આરોગ્યં પુત્રલાભં ચ ધનલાભં સુખંસુતમ્

નિશ્ચિતં લભતે મર્ત્યઃ કુમારેશ્વરસેવયા॥
બ્રહ્મચારી શુચિર્ભૂત્વા યસ્તિષ્ઠેદત્ર તાપસઃ

પરં પાશુપતં યોગં પ્રાપ્ય યાતિ લયં મયિ॥
પાપાત્મનાં ચ મર્ત્યાનાં સદ્યોઽસ્મિ ફલદર્શકઃ

દિવ્યેનાષ્ટવિધેનાત્ર કોશઃ સાધારણોઽત્ર ચ॥
અઘોરાદ્યૈઃ પંચમંત્રૈઃ સ્નાપ્ય લિંગં મહોજ્જવલમ્

અઘોરેણૈવ તત્તોયં દદ્યાદ્દિવ્યસ્ય કારણે॥
પિબેદેતદુદીર્યા પ્રસૃતિત્રયમેવ ચ

યદિ ધર્મસ્તથા સત્યમીશ્વરોઽત્ર જગત્ત્રયે॥
કોશપાનાત્ફલં સદ્યો દ્રક્ષ્યામ્યસ્મિ શુભા શુભમ્

યાસ્યે ચેતિ કુલં હન્યાદ્ગમને ચ કુટુમ્બકમ્॥
દર્શને ચ શુભં પાને હન્યાદ્દેહં ચ મિથ્યયા

ત્રિભિર્દિનૈસ્ત્રિભિઃ પક્ષૈસ્ત્રિભિર્માસૈસ્ત્રિભિઃ સમૈઃ॥
અત્યુગ્રપુણ્યપાપાનાં માનેન ફલમશ્નુતે

એતે વરામયા લિંગે દત્તાત્રં સ્થાપિતે ત્વયા॥
તવ પ્રીત્યભિવૃદ્ધ્યર્થં બ્રૂહિ ભૂયોઽપ્યુમાત્મજ

॥સ્કન્દ ઉવાચ॥
કૃતકૃત્યો વરૈર્દત્તૈસ્ત્વયા ચૈતૈર્મહેશ્વર॥
નમોનમો નમસ્તેસ્તુ નાત્ર ત્યાજ્યં ત્વયા વિભો

એવં પ્રણમ્ય દેવં સ માતરં પ્રણતોઽબ્રવીત્॥
ત્વયાપિ માતર્નૈવાત્ર ત્યાજ્યં મમ પ્રિયેપ્સયા

ત્વામપ્યત્ર સ્થાપયિષ્યે વરદા ભવ પર્વતિ

॥શ્રીદેવ્યુવાચ॥
યત્ર શર્વઃ સ્વભાવેન તત્ર તિષ્ઠામ્યહં સુત

તવ ભક્ત્યા વિશેષેણ સ્થાસ્યે સ્ત્રીણાં વરપ્રદા॥
યુદ્ધેષુ તવકર્માણિ રુદ્રભક્તેષુ તે કૃપામ્

પશ્યંતિ પુત્રિણાં મુખ્યા પ્રીણિતા ચ ભૃશં ત્વયા॥
ગર્ભક્લેશઃ સ્ત્રિયો મન્યે સાફલ્યં ભજતે તદા

સુતો યદા રુદ્રભક્તઃ સાનંદં સદ્ભિરીર્યતે॥
ભવ તસ્માત્પ્રિયાર્થાય તિષ્ઠામ્યત્ર ષડાનન

સ્ત્રીભિરારાધિતા દાસ્યે સૌભાગ્યં સુપતિં સુતાન્॥
ચૈત્રે ચાપિ તૃતીયાયાં સ્નાત્વા શીતેન વારિણા

અર્ચયિષ્યંતિ માં યાશ્ચ પુષ્પૈર્ધૂપૈર્વિલેપનૈઃ॥
દાસ્યામિ ચાષ્ટસૌભાગ્યં યા નારી ભક્તિતત્પરા

પિતરૌ શ્વશુરૌ પુત્રાન્પતિં સૌભાગ્યસંપદઃ॥
કુંકુમં પુષ્પશ્રીખંડં તાંબૂલાંજનમિક્ષવઃ

સપ્તમં લવણં પ્રોક્તમષ્ટમં ચ સુજીરકમ્॥
તોલયેત્તુલયા વાપિ સાંઘ્રિશ્ચ તુલિતા ભવેત્

સુવર્મેનાથ સૌગન્ધ્યદ્રવ્યૈઃ શુભફલૈરપિ॥
ભુંક્તે વા લવણં પશ્ચાન્નાસૌ વૈ વિધવા ભવેત્

માઘે વા કાર્તિકે વાપિ ચૈત્રે સ્નાત્વાર્ચયેત્ મામ્॥
દૌર્ભાગ્યદુઃખદારિદ્ર્યૈર્ન સા સંયોગમાપ્નુયાત્

શ્રુત્વેતિ ગિરિજાવાચં સાનંદઃ પાર્વતીસુતઃ॥
સ્થાપયિત્વા ગિરિસુતાં કપર્દિનમથાબ્રવીત્

પુષ્પૈર્ધૂપૈર્મોદકૈશ્ચ પૂર્વમભ્યર્ચ્ય ત્વાં પ્રભો॥
પુજયંતિ કુમારેશં તેષાં વિઘ્નહરો ભવ

॥કપર્દ્યુવાચ॥
ભ્રાતસ્ત્વયા સ્થાપિતેઽસ્મિઁલ્લિંગે ભક્તાશ્ચ યે નરાઃ॥
ન તેષાં મમ વિઘ્નાનિ મમ વાગનુગામિની

એવમુક્તે વિઘ્નરાજ્ઞા પ્રતીતેઽસ્થાપયચ્ચ તમ્॥
તસ્માદસૌ સદાભ્યર્ચ્યશ્ચતુર્થ્યાં ચ વિશેષતઃ

એવં સ્થાપ્ય કુમારેશં લબ્ધ્વા ચૈતાન્વરાઞ્છિવાત્॥
મનસા કૃતકૃત્યં ચાત્માનં મેને ષડાનનઃ

તસ્થાવંશેન તત્રૈવ કુમારેશ્વરસંનિધૌ॥
અત્ર સ્થિતં કુમારં યે પશ્યન્તિ સ્વામિયાત્રિમઃ

સફલા સ્વામિયાત્રા ચ તેષાં ભવતિ ભારત॥
કાર્તિક્યાં ચ વિશેષેણ કાર્તિકેયં સમર્ચયેત્

યત્ફલં સ્વામિયાત્રાયાં તત્ફલં સમાવાપ્નુયાત્॥
એવંવિધમિદં પાર્થ મહીસાગરસંગમમ્

નિમિત્તીકૃત્ય ચાત્માનં સાધ્વર્થે લિંગમર્ચિતમ્॥
રોગાભિભૂતો રોગૈર્વા નામ્નામષ્ટોત્તરં શતમ્

જપ્ત્વા શુચિર્બ્રહ્મચારી માસં મુચ્યેત પાતકાત્॥
એતદારાધ્ય સંજાતા રજિરામાદયઃ પુરા

શતસંખ્યાબલં રાજ્યં રુદ્રલોક ચ ભેજિરે॥
જામદગ્ન્યસ્ત્વિદં લિંગમારાધ્ય ચ સમાયુતમ્

લેભે કુઠારમુજ્જહ્ને યેનાર્જુનભુજાન્યુધિ॥
અગ્રતો દેવદેવસ્ય જ્ઞાત્વા તીર્થે મહાગુણાન્

રામેશ્વરમિતિ ખ્યાતં સ્થાપિતં લિંગમુત્તમમ્॥
તચ્ચ યોઽભ્યર્ચયેદ્ભક્ત્યા રુદ્રલોકં સ ગચ્છતિ

પ્રીતઃ સ્યાત્તસ્ય રામશ્ચ કુમારેશશ્ચ ફાલ્ગુન॥
ઇતિ સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તં કુમારેશસ્ય વર્ણનમ્

કુમારેશસ્ય માહાત્મ્યં કીર્તયેદ્યસ્તદગ્રતઃ॥
યે ચ શ્રૃણ્વંત્યનુદિનં રુદ્રલોકે વસંતિ તે

અસ્ય લિંગસ્ય માહાત્મ્યં શ્રાદ્ધકાલે તુ યઃ પઠેત્॥
પિતૄણામક્ષયં જાયતે નાત્ર સંશયઃ

અસ્ય લિંગસ્ય માહાત્મ્યં ગુર્વિણીં શ્રાવયેદ્યદિ॥
ગુણવાઞ્જાયતે પુત્રઃ કન્યા ચાપિ પતિવ્રતા

એતત્પુણ્યં પાપહરં ધર્મ્યં ચાહ્લાદકારકમ્॥
પઠતાં ચાપિ સર્વાભીષ્ટફલ પ્રદમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડે કૌમારિકાખણ્ડે કુમારેશસ્થાપનપૂર્વકમાહાત્મ્યવર્ણનં નામ ચતુસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ