સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 1.30

॥લોમશ ઉવાચ॥
વલ્ગમાનં તમાયાંતં તારકા સુરમોજસા॥
આજઘાન ચ વજ્રેણ ઇંદ્રો મતિમતાં વરઃ

તેન વજ્રપ્રહારેણ તારકો વિહ્વલીકૃતઃ
પતિતોઽપિ સમુત્થાય શક્ત્યા તં પ્રાહરદ્દ્વિપમ્

પુરંદરં ગજસ્થં હિ અપાતયા ભૂતલે॥
હાહાકારો મહાનાસીત્પતિતે ચ પુરંદરે

તારકેણાપિ તત્રૈવ યત્કૃતં તચ્છૃણુ પ્રભો॥
પતિતં ચ પદાક્રમ્ય હસ્તાદ્વજ્રં પ્રગૃહ્ય ચ

હતં દેવેંદ્રમાલોક્ય તારકો રિપુસૂદનઃ॥
વજ્રઘાતેન મહતાઽતાડયત્તુ પુરંદરમ્

ત્રિશૂલમુદ્યમ્ય મહાબલસ્તદા સ વીરભદ્રો રુષિતઃ પુરંદરમ્॥
સંરક્ષમાણો હિ જઘાન તારકં શૂલેન દૈત્યં ચ મહાપ્રભેણ

શૂલપ્રહારાભિહતો નિપપાત મહીતલે॥
પતિતોઽપિ મહાતેજાસ્તારકઃ પુનરુત્થિતઃ

જઘાન પરયા શક્ત્યા વીરભદ્રં તદોરસિ॥
વીરભદ્રોપિ પતિતઃ શક્તિઘાતેન તસ્ય વૈ

સગણાશ્ચૈવ દેવાશ્ચ ગંધર્વોરગરાક્ષસાઃ॥
હાહાકારેણ મહતા ચુક્રુશુશ્ચ પુનઃપુનઃ

તદોત્થિતઃ સહસા મહાબલઃ સ વીરભદ્રો દ્વિષતાં નિહંતા॥
ત્રિશૂલમુદ્યમ્ય તડિત્પ્રકાશં જાજ્વલ્યમાનં પ્રભયા નિરંતરમ્॥
સ્વરોચિષા ભાસિતદિગ્વિતાનં સૂયદુબિંબાગ્ન્યુડુમણ્ડલાભમ્

ત્રિશૂલેન તદા યાવદ્ધંતુકામો મહાબલઃ॥
નિવારિતઃ કુમારેણ માવધીસ્ત્વં મહામતે

જગર્જ ચ મહાતેજાઃ કાર્ત્તિકેયો મહાબલઃ

તદા જયેત્યભિહિતો ભૂતૈરાકાશસંસ્થિતૈઃ॥
શક્ત્યા પરમયા વીરસ્તારકં હંતુમુદ્યતઃ

તારકસ્ય કુમારસ્ય સંગ્રામસ્તત્ર દુઃસહઃ॥
જાતસ્તતો મહાઘોરઃ સર્વભૂતભયંકરઃ

શક્તિહસ્તૌ ચ તૌ વીરૌ યુયુધાતે પરસ્પરમ્॥
શક્તિભ્યાં ભિન્નહસ્તૌ તૌ મહાસાહસસંયુતૌ

પરસ્પરં વંચયંતૌ સિંહાવિવ મહાબલૌ॥
વૈતાલિકીં સમાશ્રિત્ય તથા વૈ ખેચરીં ગતિમ્

પાર્વતં મતમાશ્રિત્ય શક્ત્યા શક્તિં નિજઘ્નતુઃ॥
એભિર્મતૈર્મહાવીરૌ ચક્રતુર્યુદ્ધમુત્તમમ્

અન્યોન્યસાધકૌ ભૂત્વા મહાબલપરાક્રમૌ॥
જઘ્નતુઃ શક્તિધારાભી રણે રણવિશારદૌ

મૂર્ધ્નિ કણ્ઠે તથા બાહ્વોર્જાન્વોશ્ચૈવ કટીતટે॥
વક્ષસ્યુરસિ પૃષ્ઠે ચ ચિચ્છિદતુઃ પરસ્પરમ્

તદા તૌ યુધ્યમાનૌ ચ હન્તુકામૌ મહાબલૌ॥
પ્રેક્ષકા હ્યભવન્સર્વે દેવગન્ધર્વગુહ્યકાઃ

ઊચુઃ પરસ્પરં સર્વે કોઽસ્મિન્યુદ્ધે વિજેષ્યતે॥
તદા નભોગતા વાણી ઉવાચ પરિસાંત્વ્ય વૈ

તારકં હિ સુરાશ્ચાદ્ય કુમારોઽયં હનિષ્યતિ॥
મા શોચ્યતાં સુરાઃ સર્વૈઃ સુખેન સ્થીયતાં દિવિ

શ્રુત્વા તદા તાં ગગને સમીરિતાં તદૈવ વાચં પ્રમથૈઃ પરીતઃ॥
કુમારકસ્તં પ્રતિ હંતુકામો દૈત્યાધિપં તારકમુગ્રરૂપમ્

શક્ત્યા તયા મહાબાહુરાજઘાન સ્તનાંતરે॥
તારકં હ્યસુરશ્રેષ્ઠં કુમારો બલવત્તરઃ

તં પ્રહારમના દૃત્ય તારકો દૈત્યપુંગવઃ॥
કુમારં ચાઽપિ સંક્રુદ્ધઃ સ્વશક્ત્યા ચાજઘાન વૈ

તેન શક્તિપ્રહારેણ શાંકરિર્મૂર્ચ્છિતોઽભવત્॥
મુહૂર્તાચ્ચેતનાં પ્રાપ્તઃ સ્તૂયમાનો મહર્ષિભિઃ

યથા સિંહો મદોન્મત્તો હંતુકામસ્તથૈવ ચ॥
કુમારસ્તારકં દૈત્યમાજઘાન પ્રતાપવાન્

એવં પરસ્પરેણૈવ કુમારશ્ચૈવ તારકઃ॥
યુયુધાતેઽતિસંરબ્ધૌ શક્તિયુદ્ધપરાયણૌ

અભ્યાસપરમાવાસ્તામન્યોન્યવિજિગીષયા॥
તથા તૌ યુધ્યમાનૌ ચ ચિત્રરૂપૌ તપસ્વિનૌ

ધારાભિશ્ચ અણીભીશ્ચ સુપ્રયુક્તૌ ચ જઘ્નતુઃ॥
અવલોકપરાઃ સર્વે દેવગન્ધર્વકિન્નરાઃ

વિસ્મયં પરમં પ્રાપ્તા નોચુઃ કિંચન તસ્ય વૈ॥
ન વવૌ ચ તદાવાયુર્નિષ્પ્રભોઽભૂદ્દિવાકરઃ

હિમાલયોઽથ મેરુશ્ચ શ્વેતકૂટશ્ચ દર્દુરઃ॥
મલયોઽથ મહાશૈલો મૈનાકો વિંધ્યપર્વતઃ

લોકાલોકૌ મહાશૈલૌ માનસોત્તરપર્વતઃ॥
કૈલાસો મન્દરો માલ્યો ગન્ધમાદન એવ ચ

ઉદયાદ્રિર્મહેંદ્રશ્ચ તથૈવાસ્તગિરિર્મહાન્

એતે ચાન્યે ચ બહવઃ પર્વતાશ્ચ મહાપ્રભાઃ॥
સ્નેહાર્દ્દિતાસ્તદાજગ્મુઃ કુમારં ચ પરીપ્સવઃ

તતઃ સ દૃષ્ટ્વા તાન્સર્વાન્ભયભીતાંશ્ચ શાંકરિઃ॥
પર્વતાન્ગિરિજાપુત્રો બભાષે પ્રતિબોધયન્

॥કુમાર ઉવાચ॥
મા ખિદ્યત મહાભાગા મા ચિંતા ક્રિયતાં નગાઃ॥
ઘાતયામ્યદ્ય પાપિષ્ઠં સર્વેષામિહ પશ્યતામ્

એવં સમાશ્વાસ્ય તદા મનસ્વી તાન્પર્વતાન્દેવગણૈઃ સમેતાન્॥
પ્રણમ્ય શંભું મનસા હરિપ્રિયઃ સ્વાં માતરં ચૈવ નતઃ કુમારઃ

કાર્ત્તિકેયસ્તતઃ શક્ત્યા નિચકર્ત રિપોઃ શિરઃ॥
તચ્છિરો નિપપાતોર્વ્યાં તારકસ્ય ચ તત્ક્ષણાત્॥
એવં સ જયમાપેદે કાર્ત્તિકેયો મહાપ્રભુઃ

દદૃશુસ્તં સુરગણા ઋષયો ગુહ્યકાઃ ખગાઃ॥
કિંનરાશ્ચારણાઃ સર્પાસ્તથા ચૈવાપ્સરો ગણાઃ

હર્ષેણ મહતાવિષ્ટાસ્તુષ્ટુવુસ્તં કુમારકમ્॥
વિદ્યાધર્યશ્ચ નનૃતુર્ગાયકાશ્ચ જગુસ્તદા

એવં વિજયમાપન્નં દૃષ્ટ્વા સર્વે મુદા યુતાઃ॥
તતો હર્ષાત્સમાગમ્ય સ્વાંકમારોપ્ય ચાત્મજમ્

પરિષ્વજ્ય તુ ગાઢેન ગિરિજાપિ તુતોષ વૈ॥
સ્વોત્સંગે ચ સમારોપ્ય કુમારં સૂર્યવર્ચસમ્

લાલયામાસ તન્વંગી પાર્વતી રુચિરેક્ષણા॥
ઋષીભિઃ સત્કૃતઃ શંભુઃ પાર્વત્યા સહિતસ્તદા

આર્યાસનગતા સાધ્વી શુશુભે મિતભાષિણી॥
સંસ્તૂયમાના મુનિભિઃ સિદ્ધચારણપન્નગૈઃ

નીરાજિતા તદા દેવૈઃ પાર્વતી શંભુના સહ॥
કુમારેણ સહૈવાથ શોમમાના તદા સતી

હિમાલયસ્તદાગત્ય પુત્રૈશ્ચ પરિવારિતઃ॥
મેર્વાદ્યૈઃ પર્વતૈશ્ચૈવ સ્તૂયમાનઃ પરોઽભવત્

તદા દેવગણાઃ સર્વ ઇન્દ્રાદ્ય ઋષિભિઃ સહ॥
પુષ્પવર્ષેણ મહાત વવર્ષુરમિતદ્યુતિમ્॥
કુમારમગ્રતઃ કૃત્વા નીરાજનપરા બભુઃ

ગીતવાદિત્રઘોષેણ બ્રહ્મઘોષેણ ભૂયસા॥
સંસ્તૂયમાનો વિવિધૈઃ સૂક્તૈર્વેદવિદાં વરૈઃ

કુમારવિજયંનામ ચરિત્રં પરમાદ્ભુતમ્॥
સર્વપાપહરં દિવ્યં સર્વકામપ્રદં નૃણામ્

યે કીર્ત્તયંતિ શુચયોઽમિતભાગ્યયુક્તાશ્ચાનંત્યરૂપમજરામરમાદધાનાઃ॥
કૌમારવિક્રમમહાત્મ્યમુદારમેતદાનંદદાયકમનોર્થકરં નૃણાં હિ

યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાપિ કુમારસ્ય મહાત્મનઃ॥
ચરિતં તારકાખ્યં ચ સર્વપાપૈઃ સમુચ્યતે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડે કેદારખંડે શિવશાસ્ત્રે તારકાસુરવધપૂર્વકં સ્વામિકાર્ત્તિકેયવિજયોત્સવવર્ણનં નામ ત્રિંશોઽધ્યાયઃ