સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 1.29

॥લોમશ ઉવાચ॥
ઉભે સેને તદા તેષાં સુરાણાં ચામરદ્વિષામ્॥
અનેકાશ્ચર્યસંવીતે ચતુરંગબલાન્વિતે॥
વિરેજતુસ્તદાન્યોઽન્યં ગર્જતો વાંબુદાગમે

એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર વલ્ગમાનાઃ પરસ્પરમ્॥
દેવાસુરાસ્તદા સર્વે યુયુધુશ્ચ મહાબલાઃ

યુદ્ધં સુતુમુલં હ્યાસીદ્દેવદૈત્યસમાકુલમ્॥
રુણ્ડમુણ્ડાંકિતં સર્વં ક્ષણેન સમપદ્યત

ભૂમૌ નિપતિતાસ્તત્ર શતશોઽથ સહસ્રશઃ॥
કેષાંચિદ્બાહવિશ્છિન્નાઃ ખડ્ગપાતૈઃ સુદારુણૈઃ

મુચુકુંદો હિ બલવાંસ્ત્રૈલોક્યેઽમિતવિક્રમઃ

તારકો હિ તદા તેન મુચુકુંદેન ધીમતા॥
ખડ્ગેન ચાહતાસ્તત્ર સર્વપ્રાણેન વક્ષસિ॥
પ્રસહ્ય તત્પ્રહારં ચ પ્રહસન્વાક્યમબ્રવીત્

કિં રે મૂઢ ત્વયા ચાદ્ય કૃતમસ્તિ બલાદિદમ્॥
ન ત્વયા યોદ્ધુમિચ્છામિ માનુષેણૈવ લજ્જયા

તારકસ્ય વચઃ શ્રુત્વા મુચુકુંદોઽભ્યભાષત॥
મયા હતોઽસિ દૈત્યેંદ્ર નાન્યો ભવિતુમર્હસિ

દૃષ્ટ્વા મે ખડ્ગસંપાતં ન ત્વં તિષ્ઠસિ ચાગ્રતઃ॥
ત્વાં હન્મિ પશ્ય મે શૌર્યં દૈત્યરાજ સ્થિરો ભવ

એવમુક્ત્વા તદા વીરો મુચુકુંદો મહાબલઃ॥
યાવજ્જઘાન ખડ્ગેન તાવચ્છક્ત્યા સમાહતઃ॥
માંધાતુસ્તનયસ્તત્ર પપાત રણમંડલે

પતિતસ્તત્ક્ષણાદેવ ચોત્થિતઃ પરવીરહા

સ સજ્જમાનોતિમહાબલો વૈ હંતું તદા દૈત્યપતિં ચ તારકમ્॥
બ્રહ્માસ્ત્રમુદ્યમ્ય ધનુર્ગૃહીત્વા માંધાતૃપુત્રો ભુવનૈકજેતા

સ તારકં યોદ્ધકામસ્તરસ્વી રુષાન્વિતોત્ફુલ્લવિલોચનો મહાન્॥
સ નારદો બ્રહ્મસુતો બભાષે તદા નૃવીરં મુચુકુંદમેવમ્

ન તારકો હન્યતે માનુષેણ તસ્માદેતન્મા વિમોચીર્મહાસ્ત્રમ્

નિશમ્ય વચનં તસ્ય દેવર્ષેર્નારદસ્ય ચ॥
મુચુકુંદ ઉવાચેદં ભવિતા કોઽસ્ય મારકઃ

તદોવાચ મહાતેજા નારદો દિવ્યદર્શનઃ॥
એનં હંતા કુમારશ્ચ કુમારોઽયં શિવાત્મજઃ

તસ્માદ્ભવદ્ભિઃ સ્થાતવ્યમૈકપદ્યેન યુધ્યતામ્॥
તિષ્ઠ ત્વં ચાયતો ભૂત્વા મુચુકુંદ મહામતે

નિશમ્ય વાક્યં ચ મનોહરં શુભં હ્યુદીરિતં તેન મહાપ્રભેણ॥
સર્વે સુરાઃ શાંતિપરા બભૂવુસ્તેનૈવ સાકં નૃવરેણયત્નાત્

તતો દુંદુભયો નેદુઃ શંખાશ્ચ કૃતનિશ્ચયાઃ॥
તાડિતા વિવિધૈર્વાદ્યૈઃ સુરાસુરસમન્વિતૈઃ

જગર્જુરસુરાસ્તત્ર દેવાન્પ્રતિ કૃતોદ્યમાઃ॥
શિવકોપોદ્ભવો વીરો વીરભદ્રો રુષાન્વિતઃ

ગણૈર્બહુભિરાસાદ્ય તારકં ચ મહાબલમ્॥
મુચુકુંદં પૃષ્ઠતઃ કૃત્વા તથૈવ ચ સુરાનપિ

તદા તે પ્રમથાઃ સર્વે પુરસ્કૃત્ય કુમારકમ્॥
યુયુધુઃ સંયુગે તત્ર વીરભદ્રાદયો ગણાઃ

ત્રિશૂલૈરૃષ્ટિભિઃ પાશૈઃ ખડ્ગૈઃ પરશુપાટ્ટિશૈઃ॥
નિજઘ્નુઃ સમરેન્યોન્યં સુરાસુરવિમર્દ્દને

તારકો વીરભદ્રેણ ત્રિશૂલેન હતો ભૃશમ્॥
પપાત સહસા તત્ર ક્ષણ મૂર્છાપરિપ્લુતઃ

ઉત્થાય ચ મુહૂર્ત્તાચ્ચ તારકો દૈત્યપુંગવઃ॥
લબ્ધસંજ્ઞો બલાવિષ્ટો વીરભદ્રં જઘાન ચ

સ શક્તિં ચ મહાતેજા વીરભદ્રો હિ તારકમ્॥
ત્રિશૂલેન ચ ઘોરેણ શિવસ્યાનુચરો બલી

એવં સંયુધ્યમાનૌ તૌ જઘ્નતુશ્ચેતરેતરમ્॥
દ્વંદ્વયુદ્ધં સુતુમુલં તયોર્જાતં મહાત્મનોઃ

સુરાસ્તત્રૈવ સમરે પ્રેક્ષકાહ્યભવંસ્તદા॥
તયોર્ભેરીમૃદંગાશ્ચ પટહાનકગોમુખાઃ

તથા ડમરૂનાદેન વ્યાપ્તમાસીજ્જગત્ત્રયમ્॥
તેન ઘોષેણ મહતા યુદ્યમાનૌ મહાબલૌ

શુશુભાતેઽતિસંરબ્ધૌ પ્રહારૈર્જરીકૃતૌ॥
અન્યોન્યમભિસંરબ્ધૌ તૌ બુધાંગારકાવિવ

નારદેન તદા ખ્યાતો વીરભદ્રસ્ય તદ્વધઃ॥
ન રોચતે ચ તદ્વાક્યં વીરભદ્રસ્ય વૈ તદા

નારદેન યદુક્તં હિ તારકસ્ય વધં પ્રતિ॥
યથા રુદ્રસ્તથા સોઽપિ વીરભદ્રો મહાબલઃ

એવં પ્રયુધ્યમાનૌ તૌ જઘ્નતુશ્ચેતરેતરમ્॥
અન્યોન્યં સ્વર્દ્ધમાનૌ તૌ ગર્જંતૌ સિંહયોરિવ

એવં તદા તૌ ભુવિ યુધ્યમાનૌ મહાત્મના જ્ઞાનવતાં વરેણ॥
સ વીરભદ્રો હિ તદા નિવારિતો વાક્યૈરનેકૈરથ નારદેન

તથા નિશમ્ય તદ્વાક્યં નારદસ્ય મુખોદ્ગતમ્॥
વીરભદ્રો રુષાવિષ્ટો નારદં પ્રત્યુવાચ હ

તારકં ચ વધિષ્યામિ પશ્ય મેઽદ્ય પરાક્રમમ્॥
આનયંતિ ચ યે વીરાઃ સ્વામિનં રણસંસદિ॥
તે પાપિનો હ્યધર્મિષ્ઠા વિમૃશંતિરણં ગતાઃ

ભીરવસ્તે તુ વિજ્ઞેયા ન વાચ્યાસ્તે કદાચન॥
ત્વં ન જાનાસિ દેવર્ષે યોધાનાં ચ પ્રતિક્રિયામ્

મૃત્યું ચ પૃષ્ઠતઃ કૃત્વા રણભૂમૌ ગતવ્યથાઃ॥
શસ્ત્રાશસ્ત્રૈર્ભિન્નગાત્રાઃ પ્રશસ્તા નાત્ર સંશયઃ

ઇત્યુક્ત્વા ચાવદદ્દેવાન્વીરભદ્રો મહાબલઃ॥
શ્રુણ્વંતુ મમ વાક્યાનિ દેવા ઇન્દ્રપુરોગમાઃ

અતારકાં મહીં ચાદ્ય કરિષ્યે નાત્ર સંશયઃ

અથ ત્રિશૂલમાદાય તારકેણ યુયોધ સઃ॥
વૃષારૂઢૈરનેકૈશ્ચ ત્રિશૂલવરધારિભિઃ

કપર્દ્દિનો વૃષાંકાશ્ચ ગણાસ્તેતિપ્રહારિણઃ॥
વીરભદ્રં પુરસ્કૃત્ય વીરભદ્રપરાક્રમાઃ

ત્રિશૂલધારિણઃ સર્વે સર્વે સર્પાગભૂષણાઃ॥
સચંદ્રશેખરાઃ સર્વે જટાજૂટવિભૂષિતાઃ

નિલકણ્ઠા દશભુજાઃ પઞ્ચકત્ત્રાસ્ત્રિલોચનાઃ॥
છત્રચામરસંવીતાઃ સર્વે તેઽત્યુગ્રબાહવઃ

વીરભદ્રં પુરસ્કૃત્ય સર્વે હરપરાક્રમાઃ॥
યુયુધુસ્તે તદા દૈત્યાસ્તાકાસુરજીવિનઃ

પુનઃ પુનસ્તૈશ્ચ તદા બભૂવુર્ગણૈર્જિતાસ્તે હ્યસુરાઃ પરાઙ્મુખાઃ॥
બભૂવ તેષાં ચ તદાતિસંગરો મહાભયો દૈત્યવરૈસ્તદાનીમ્

અમૃષ્યમાણાઃ પરમાસ્ત્રકોવિદૈસ્તતો ગણાસ્તે જયિનો બભૂવુઃ॥
ગણૈર્જિતાસ્તે હ્યસુરાઃ પરાભવં તં તારકં તે વ્યથિતાઃ શશંસુઃ

વિનામ્ય ચાપં હિ તથા ચ તારકઃ સ યોદ્ધુકામઃ પ્રવિવેશ સેનામ્॥
યથા ઝષો વૈ પ્રવિવેશ સાગરં તથા હ્યસૌ દૈત્યવરો મહાત્મા

ગણૈઃ સમેતો યુયુધે તદાનીં સ વીરભદ્રો હિ મહાબલશ્ચ॥
સર્વાન્સુરાંશ્ચેંદ્રમુખાન્મહાબલસ્તથા ગણાન્યક્ષપિશાચગુહ્યકાન્॥
સ દૈત્યવર્યોઽતિરુષં પ્રવિષ્ટઃ સંમર્દયામાસ મહાબલો હિ

તતઃ સમભવદ્યુદ્ધં દેવદાનવસંકુલમ્॥
દેવદાનવયક્ષાણાં સન્નિપાતકરં મહત્

તથા વૃષા ગર્જમાના અશ્વાઞ્જઘ્નુશ્ચ સાદિભિઃ॥
રથિભિશ્ચ રથાઞ્જઘ્નુઃ કુંજરાન્સાદિભિઃ સહ

વૃષારૂઢૌઃ સરથૈસ્તે ચ સર્વે નિષ્પાટિતા હ્યસુરાઃ પોથિતાશ્ચ

ક્ષયં પ્રણીતા બહવસ્તદાનીં પેતુઃ પૃથિવ્યાં નિહતાશ્ચ કેચિત્॥
કેચિત્પ્રવિષ્ટા હિ રસાતલં ચ પલાયમાના બહવસ્તથૈવ

કેચિચ્ચ શરણં પ્રાપ્તા રુદ્રાનુચરકિંકરાન્॥
એવં નષ્ટં તદા સૈન્યં વિલોક્યાસુરપાલકઃ॥
તારકો હિ રુષાવિષ્ટો હંતું દેવગણાન્યયૌ

ભુજાનામયુતં કૃત્વા દૈત્યરાજો હિ તારકઃ॥
આરુહ્ય સિંહં સહસા ઘાતયામાસ તાન્રણે

દંશિતેન ચ સિંહેન વૃષાઃ કેચિદ્વિદારિતાઃ॥
તથૈવ તારકેણૈવ ઘાતિતા બહવો ગણાઃ

એવં કૃતં તદા તેન તારકેણ મહાત્મના॥
સર્વેષામેવ દેવાનામશક્યસ્તારકો મહાન્

જાતસ્તદા મહાબાહુસ્ત્રૈલોક્યક્ષયકારકઃ॥
તારકસ્યાનુગા દૈત્યા અજેયા બલવત્તરાઃ

મહારૂઢા દંશિતાશ્ચ કરાલાસ્તે પ્રહારિણઃ॥
તૈ રાહૃતા ગણાઃ સર્વે સિંહૈશ્ચ વૃષભા હતાઃ

એવં નિહન્યમાના વૈ ગણાસ્તે રણમણ્ડલે॥
પ્રહસ્ય વિષ્ણુઃ પ્રોવાચ કુમારં શિવવલ્લભમ્

॥વિષ્ણુરુવાચ॥
નાન્યો હંતાસ્ય પાપસ્ય ત્વદ્વિના કૃત્તિકાસુત॥
તસ્માત્ત્વયા હિ કર્ત્તવ્યં વચનં ચ મહાભુજ

તારકસ્ય વધાર્થાય ઉત્પન્નોઽસિ શિવાત્મજ॥
તસ્માત્ત્વયૈવ કર્ત્તવ્ય નિધનં તારકસ્ય ચ

તચ્છ્રુત્વા ભગવાન્ક્રુદ્ધઃ પાર્વતીનન્દનો મહાન્॥
ઉવાચ પ્રહસન્વાક્યં વિષ્ણું પ્રતિ યથોચિતમ્

મયા નિરીક્ષ્યતે સમ્યક્ચિત્રયુદ્ધં મહાત્મનામ્॥
અનિભિજ્ઞોઽસ્મ્યહં વિષ્ણો કાર્યાકાર્યવિચારણે

કેઽસ્મદીયાઃ પરે ચૈવ ન જાનામિ કથંચન॥
કિમર્થં યુધ્યમાના વૈ પરસ્પરવધે સ્થિતાઃ

કુમારસ્ય વચઃ શ્રુત્વા નારદો વાક્યમબ્રવીત્

॥નારદ ઉવાચ॥
કુમારોઽસિ મહાબાહો શંકરસ્યાંશસંભવઃ॥
ત્વં ત્રાતા જગતાં સ્વામી દેવાનાં ચ પરા ગતિઃ

તારકેણ પુરા વીર તપસ્તપ્તં સુદારુણમ્॥
યેનૈવ વિજિતા દેવા યેન સ્વર્ગસ્તથા જિતઃ

તપસા તેન ચોગ્રેણ અજેયત્વમવાપ્તવાન્॥
અનેનાપિ જિતશ્ચેંદ્રો લોકપાલાસ્તથૈવ ચ

ત્રૈલોક્યં ચ જિતં સર્વં હ્યનેનૈવ રદુરાત્મના॥
તસ્માત્ત્વયા નિહંતવ્યસ્તારકઃ પાપપૂરુષઃ

સર્વેષાં શં વિધાતવ્યં ત્વયા નાથેન ચાદ્ય વૈ॥
નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા કુમારઃ પ્રહસન્મહાન્॥
વિમાના દવતીર્યાથ પદાતિઃ પરમોઽભવત્

પદ્મ્યાં તદાસૌ પરિધાવમાનઃ શિવાત્મજોયં ચ કુમારરૂપી॥
કરે સમાદાય મહાપ્રભાવાં શક્તિં મહોલ્કામિવ દીપ્તિયુક્તામ્

દૃષ્ટ્વા તમાયાંતમતીવ ચંડમવ્યક્તરૂપં બલિનાં વરિષ્ઠમ્॥
દૈત્યો બભાષે સુરસત્તમાનમસૌ કુમારો દ્વિષતાં નિહંતા

અનેન સાર્દ્ધં હ્યહમેવ વીરો યોત્સ્યામિ સર્વાનહમેવ વીરાન્॥
ગણાંશ્ચ સર્વાનપિ ઘાતયામિ મહેશ્વરાઁલ્લોકપાલાંશ્ચ સદ્યઃ

ઇત્યેવમુક્ત્વા સતતં મહાબલઃ કુમારમુદ્દિશ્ય યયૌ ચ યોદ્ધમ્॥
જગ્રાહ શક્તિં પરમાદ્ભુતાં ચ સ તારકો વાક્યમિદં બભાષે

॥તારક ઉવાચ॥
કુમારો મેગ્રતશ્ચાદ્ય ભવદ્ભિશ્ચ કથં કૃતઃ॥
યૂયં ગતત્રપા દેવા યેષાં રાજા પુરંદરઃ

પુરા યેન કૃતં કર્મ વિદિતં સર્વમેવ તત્॥
પ્રસુપ્તાશ્ચાર્દ્દિતા ગર્ભે જઠરસ્થા નિપાતિતાઃ

કશ્યપસ્યાત્મજેનૈવ બહુરૂપો હતોઽસુરઃ॥
નમુચિશ્ચ હતો વીરો વૃત્રશ્ચૈવ તથા હતઃ

કુમારં હંતુમોસૌ દેવેંદ્રો બલઘાતકઃ॥
કુમારોઽયં મયા દેવા ઘાતિતોદ્ય ન સંશયઃ

પુરા હતાસ્ત્વયા વિપ્રા દક્ષયજ્ઞે હ્યનેકશઃ॥
તત્કર્મણઃ ફલં ચાદ્ય વીરભદ્ર મહામતે॥
દર્શયિષ્યામિ તે વીર રણે રણવિશારદ

ઇત્યેવમુક્ત્વા સ તદા મહાત્મા દૈત્યાધિપો વીરવરઃ સ એકઃ॥
જગ્રાહ શક્તિં પરમાદ્ભુતાં ચ સ તારકો યુદ્ધવિદાં વરિષ્ઠઃ

ઇતિ પરમરુષભિભૂતો દિતિતનયઃ પરીવૃતોઽસુરેંદ્રૈઃ॥
યુધિ મતિમકરોત્તદા નિહંતું સમરવિજયી સ તારકો બલીયાન્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડે કેદારખણ્ડે શિવશાસ્ત્રે સુરતારકાસુરસંગ્રામવર્ણનંનામૈકોનત્રિંશોઽધ્યાયઃ