સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 1.23-2

॥નારદ ઉવાચ॥
તતશ્ચ શૈલજા દેવી ચિક્રીડ સુભગા તદા॥
દેવગંધર્વકન્યાભિર્નગકિંનરસંભવાઃ॥
મુનીનાં ચાપિ યાઃ કન્યાસ્તાભિઃ સાર્ધં ચ શોભના

કદાચિદથ મેરુસ્થો વાસવઃ પાંડુનંદન॥
સસ્મારા માં યયૌ ચાહં સંસ્મૃતો વાસવં તદા

માં દૃષ્ટ્વા ચ સહસ્રાક્ષઃ સમુત્થાયાતિહર્ષિતઃ॥
પૂજયામાસ તાં પૂજાં પ્રતિગૃહ્યાહમબ્રુવમ્

મહાસુર મહોન્માદકાલાનલ દિવસ્પતે॥
કુશલં વિદ્યતે કચ્ચિચ્ચ નંદસિ

પૃષ્ટસ્ત્વેવં મયા શક્રઃ પ્રોવાચ વચનં સ્મયન્॥
કુશલસ્યાંકુરસ્તાવત્સંભૂતો ભુવનત્રયે

તત્ફલોદયસંપત્તૌ તદ્ભવાન્સંસ્મૃતો મુને॥
વેત્સિ સર્વમતં ત્વં વૈ તથાપિ પરિનોદકઃ

નિર્વૃતિં પરમાં યાતિ નિવેદ્યાર્થં સુહૃજ્જને

તદ્ભવાઞ્છૈલજાં દેવીં શૈલંદ્રં શૈલવલ્લભામ્॥
હરં સંભાવય વરં યન્નાન્યં રોચયંતિ તે

તતસ્તદ્વાક્યમાકર્ણ્ય ગતોઽહં શૈલસત્તમમ્॥
ઓષધિપ્રસ્થનિલયં સાક્ષાદિવ દિવસ્પતિમ્

તત્ર હૈમે સ્વયં તેન મહાભક્ત્યા નિવેદિતે॥
મહાસને પૂજિતોહમુપવિષ્ટો મહાસુખમ્

ગૃહીતાર્ઘ્યં તતો માં ચ પપ્રચ્છ શ્લક્ષ્ણયા ગિરા॥
કુશલં તપસઃ શૈલઃ શનૈઃ ફુલ્લાનનાંબુજઃ

અહમપ્યસ્ય તત્પ્રોચ્ય પ્રત્યવોચં ગિરીશ્વરમ્॥
ત્વયા શૈલેંદ્ર પૂર્વાં વાપ્યપરાં ચ દિશં તથા

અવગાહ્ય સ્થિતવતા ક્રિયતે પ્રાણિપાલના॥
અહો ધન્યોસિ વિપ્રેંદ્રાઃ સાહાય્યેન તવાચલ

તપોજપવ્રતસ્નાનૌઃ સાધ્યંત્યાત્મનઃ પરમ્॥
યજ્ઞાંગસાધનૈઃ કાંશ્ચિત્કંદાદિફલદાનતઃ

ત્વં સમુદ્ધરસિ વિપ્રાન્કિમતઃ પ્રોચ્યતે તવ॥
અન્યેઽપિ જીવ બહુધાત્વામુપાશ્રિત્ય ભૂધર

મુદિતાઃ પ્રતિવર્તંતે ગૃહસ્થમિવ પ્રાણિનઃ॥
શીતમાતપવર્ષાંશ્ચ ક્લેશાન્નાનાવિધાન્સહન્

ઉપાકરોષિ જંતૂનામેવંરૂપા હિ સાધવઃ॥
કિમતઃ પ્રોચ્યતે તુભ્યં ધન્યસ્ત્વં પૃથિવીધર

કંદરં યસ્ય ચાધ્યાસ્તે સ્વયં તવ મહેશ્વરઃ॥
ઇત્યુક્તવતિ વાક્યં ચ યથાર્થં મયિફાલ્ગુન

હિમશૈલસ્ય મહિષી મેના આગાદ્દિદૃક્ષયા॥
અનુયાતા દુહિત્રા ચ સ્વલ્પાશ્ચ પરિચારિકાઃ

લજ્જયાનતસર્વાંગી પ્રવિવેશ સદો મહત્॥
તતો માં શૈલમહિષી વવંદે પ્રણિપત્ય સા

વસ્ત્રનિર્ગૂઢવદના પાણિપદ્મકૃતાંજલિઃ॥
તામહં સત્યરૂપાભિરાશીર્ભિઃ સમવર્ધયમ્

પતિવ્રતા શુભાચારા સુબગા વીરસૂઃ શુભે॥
સદા વીરવતી ચાપિ ભવ વંશોન્નતિપ્રદ

તતોઽહં વિસ્મિતાક્ષીં ચ હિમવદ્ગિરિપુત્રિકામ્॥
મૃદુવાણ્યા પ્રત્યવોચમેહિ બાલે મમાંતિકમ્

તતો દેવી જગન્માતા બાલબાવં સ્વકં મયિ॥
દર્શયંતી સ્વપિતરં કંઠે ગૃહ્યાંકમાવિ શત્

ઉવાચ વાચં તાં મંદં મુનિં વંદય પુત્રિકે॥
મુનેઃ પ્રસાદતોઽવશ્યં પતિમાપ્સ્યસિ સંમતમ્

ઇત્યુક્તા સા તતો બાલા વસ્ત્રાંતપિ હિતાનના॥
કિંચિત્સહુંકૃતોત્કંપં પ્રોચ્ય નોવાચ કિંચન

તતો વિસ્મિતચિત્તોહમુપચારવિદાંવરઃ॥
પ્રત્યવોચં પુનર્દેવીમેહિ દાસ્યામિ તે શુભે

રત્નક્રીડનકં રમ્યં સ્તાપિતં સુચિરં મયા॥
ઇત્યુક્તા સા તદોત્થાય પિતુરંકાત્સવેગતઃ

વંદમાના ચ મે પાદૌ મયા નીતાંક માત્મનઃ॥
મન્યતા તાં જગત્પૂજ્યામુક્તં બાલે તવોચિતમ્

ન તત્પશ્યામિ યત્તુભ્યં દદ્મ્યાશીઃ કા તવોચિતા॥
ઇત્યુક્તે માતૃવાત્સલ્યાચ્છૈલેન્દ્ર મહિષી તદા

નોદયામાસ માં મંદમાનશીઃશંકિતા તદા॥
ભગવન્વેત્સિ સર્વં ત્વમતીતાનાગતં પ્રભો

તદહં જ્ઞાતુમિચ્છામિ કીદૃશોઽસ્યાઃ પતિર્ભવેત્॥
શ્રુત્વેતિ સસ્મિતમુખઃ પ્રાવોચં નર્મવલ્લભઃ

ન જાતોઽસ્યાઃ પતિર્ભદ્રે વર્તતે ચ કુલક્ષણઃ॥
નગ્નોઽતિનિર્ધનઃ ક્રોધીવૃતઃ ક્રૂરૈશ્ચ સર્વદા

શ્રુત્વેતિ સંભ્રમાવિષ્ટો ધ્વસ્તવીર્યો હિમાચલઃ॥
માં તદા પ્રત્યુવાચેદં સાશ્રુકણ્ઠો મહાગિરિઃ

અહો વિચિત્રઃ સં સારો દુર્વેદ્યો મહતામપિ॥
પ્રવરસ્ત્વપિ શક્ત્યા યો નરેષુ ન કૃપાયતે

યત્નેન મહતા તાવત્પુણ્યૈર્બહુવિધૈરપિ॥
સાધયત્યાત્મનો લોકો માનુષ્ય મતિદુર્લભમ્

અધ્રુવં તદ્ધ્રવત્વે ચ કથંચિત્પરિકલ્પ્યતે॥
તત્રાપિ દુર્લભાનામ સમાનવ્રતચારિણી

સાધ્વી મહાકુલોત્પન્ના ભાર્યાયા સ્યાત્પતિવ્રતા॥
તત્રાપિ દુર્લભં યચ્ચ તયા ધર્મનિષેવણમ્

સહ વેદપુરાણોક્તં જગત્ત્રયહિતાવહમ્॥
એતત્સુદુર્લભં યચ્ચ તસ્યાં ચૈવ પ્રજાયતે

તદપત્યમપત્યાર્થં સંસારે કિલ નારદ॥
એતેષાં દુર્લભાનાં હિ કિંચિત્પ્રાપ્નોતિ પુણ્યવાન્

સર્વમેતદવાપ્નોતિ સ કોપિ યદિવા ન વા॥
કિંચિત્કેનાપિ હિ ન્યૂનં સંસારઃ કુરુતે નરમ્

અથ સંસારિકો દોષઃ સ્વકૃતં યત્ર ભુજ્યતે॥
ગાર્હસ્થ્યં ચ પ્રશંસંતિ વેદાઃ સર્વેઽપિ નારદ

નેતિ કેચિત્તત્ર પુનઃ કથં તે યદિ નો ગૃહી॥
અતો ધાત્રા ચ શાસ્ત્રેષુ સુતલાભઃ પ્રશંસિતઃ

પુનશ્ચસૃષ્ટિવૃદ્ધ્યર્થં નરકત્રાણનાય ચ॥
તત્ર સ્ત્રીણાં સમુત્પત્તિં વિના સૃષ્ટિર્ન જાયતે

સા ચ જાતિપ્રકૃત્યૈવ કૃપણા દૈન્યભાગિની॥
તાસામુપરિ માવજ્ઞા ભવેદિતિ ચ વેધસા॥
શાસ્ત્રેષૂક્તમસંદિગ્ધં વાક્યમેતન્મહાત્ફલમ્

દશપુત્રસમા કન્યા દશપુત્રાન્પ્રવર્દ્ધયન્॥
યત્ફલં લભતે મર્ત્યસ્તલ્લભ્યં કન્યયૈકયા

તસ્માત્કન્યા પિતુઃ શોચ્યા સદા દુઃખવિવર્ધિની

યાપિ સ્યાત્પૂર્ણસર્વાર્થા પતિપુત્રધનાન્વિતા॥
ત્વયોક્તં ચ કૃતે હ્યસ્યાસ્તદ્વાક્યં મમ શોકદમ્

કેન દોષેણ મે પુત્રી ન યોગ્યા આશિષામતા॥
ન જાતોઽસ્યાઃ પતિઃ કસ્માદ્વર્તતે વા કુલક્ષણઃ

નિર્ધનશ્ચ મુને કસ્માત્સર્વેષાં સર્વદઃ કુતઃ॥
ઇતિ દુર્ઘટવાક્યં તે મનો મોહયતીવ મે

ઇતિ તં પુત્રવાત્સલ્યાત્સભાર્યં શોકસંપ્લુતમ્॥
અહમાશ્વાસયં વાગ્ભિઃ સત્યાભિઃ પાંડુનંદન

મા શુચઃ શૈલરાજ ત્વં હર્ષસ્થાનેઽતિપુણ્યભાક્॥
શ્રૃણુ તદ્વચનં મહ્યં યન્મયોક્તં ચ હ્યર્થવત્

જગન્માતા ત્વિયં બાલા પુત્રી તે સર્વસિદ્ધિદા॥
પુરા ભવેઽભવદ્ભાર્યા સતીનામ્ના ભવસ્ય યા

તદસ્યાઃ કિમહં દદ્મિ રવેર્દીપમિવાલ્પકઃ॥
સંચિંત્યેતિ મહાદેવ્યા નાશિષં દત્તવાનહમ્

ન જાતોઽભવદ્ભાર્યા પતિશ્ચેતિ વર્તતે ચ ભવો હિ સઃ॥
ન સ જાતો મહાદેવો ભૂતભવ્યભવોદ્ભવઃ

શરણ્યઃ શાશ્વતઃ શાસ્તા શંકરઃ પરમેશ્વરઃ

સર્વે દેવા યત્પદમામનંતિ વેદૈશ્ચ સર્વૈરપિ યો ન લભ્યઃ॥
બ્રહ્માદિવિશ્વં નનુ યસ્ય શૈલ બાલસ્ય વા ક્રીડનકં વદંતિ

સ ચામંગલ્યશીલોઽપિ મંગલાં યતનો હરઃ॥
નિર્ધનઃ સર્વદશ્ચાસૌ વેદ સ્વં સ્વયમેવ સઃ

સ ચ દેવોઽચલઃ સ્થાણુર્મહાદેવોઽજરો હરઃ॥
ભવિષ્યતિ પતિઃ સોઽસ્યાસ્તત્કિમર્થં તુ શોચસિ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડે કૌમારિકાખણ્ડે કુમારેશમાહાત્મ્યે હિમવદાશ્વાસનંનામ ત્રયોવિંશોઽધ્યાયઃ