સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 1.2.24

॥ માર્કંડેય ઉવાચ ॥ ॥
ભગવન્ભવમાહાત્મ્યરત્નાકરસુધાકરમ્ ॥
નંદીશ ચિત્રં ચારિત્રં શ્રુતં વિદ્યાભૃતોર્દ્વયોઃ

કદા વજ્રાંગદઃ સિદ્ધઃ કથં દેવમપૂજયત્ ॥
કથં ચાન્વગ્રહીત્પ્રહ્વં દેવસ્તમરુણેશ્વરઃ

॥ નંદિકેશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
નિવર્ત્તનેચ્છાં હિત્વાથ નૃપો નિજપુરં પ્રતિ ॥
તસ્યૈવ પાદપર્યંતે સ્વસ્ય વાસમરોચયત્

અથાસ્ય મહતી સેના વાહમાર્ગાનુસારિણી ॥
પ્રાપ્તા શતાંગમાતંગતુરંગભટસંકુલા

સમદૃશ્યત ભૂપાલસ્તાદૃશો ધૈર્યસાગરઃ ॥
પુરોધોમંત્રિસામંતસેનાપતિસુહૃત્તમૈઃ

તતસ્તામાગતાં સેનામવનીપતિરાદૃતઃ ॥
અરુણાદ્રેશ્ચ સીમાયા બહિરેવ ન્યવેશયત્

સ્વકીયમખિલં કોશં દેશાનપિ મહાફલાન્ ॥
શોણાદ્રિનાથપૂજાયૈ કલ્પયામાસ ભક્તિમાન્

ગૌતમસ્યાશ્રમાભ્યાશે સ્વયં કૃતતપોવનઃ ॥
પુરોધોક્તઃ સસચિવઃ શિવાર્ચનરતોઽભવત્

રત્નાંગદાખ્યં તનયં સ્થાપયિત્વા નિજે પદે ॥
તત્પ્રેષિતૈરપર્યાપ્તૈઃ શોણેશં પર્યતર્પયત્

પરિતઃ શોણશૈલસ્ય પરિપૂર્ણજલાશયાન્ ॥
અગ્રહારાન્બહુફલાન્બ્રાહ્મણેભ્યોઽતિસૃષ્ટવાન્

તેજસારુણનાથસ્ય જ્વલનસ્તંભરૂપિણઃ ॥
ધન્વપ્રાયેઽપિ દેશેઽસ્મિન્દીર્ઘિકાઃ શતશો વ્યધાત્

સૌંદર્યશાલિનીરાત્મપરિવારવરાંગનાઃ ॥
સેવાર્થં શોણનાથસ્ય દત્તવાન્દીર્ઘદર્શનઃ

અથાગતેનાગસ્ત્યેન લોપામુદ્રાસખેન સઃ ॥
અભ્યનંદ્યત શોણાદ્રિનાથપૂજાપરાયણઃ

પ્રત્યહં નવતીર્થાખ્યે સરસિ સ્નાનમાચરન્ ॥
પાપનાશપ્રવાલેશૌ પ્રયતઃ પર્યપૂજયત્

મહિષાસુરસંહારકારિણી માનવેશ્વરઃ ॥
નિત્યમારાધયામાસ દુર્ગાં દુર્ગ્ગાર્તિહારિણીમ્ ॥

પ્રતિક્ષણં બ્રહ્મવિષ્ણુપૂજ્યસ્ય લિંગરૂપિણઃ ॥
આદિદેવસ્ય વિવિધાઃ સપર્યાઃ પર્યકલ્પયત્

પ્રત્યુષસ્યુત્થિતઃ સ્નાતઃ પાદાભ્યામેવ પાર્થિવઃ ॥
જપન્પંચાક્ષરીમંત્રમકાર્ષીત્ત્રિઃ પ્રદક્ષિણામ્

પૌર્ણમાસ્યાં સ કાર્ત્તિક્યાં પાર્વતીવલ્લભપ્રિયમ્ ॥
મહાદીપોત્સવં ચક્રે મહિતં ભુવનત્રયે

સુગંધસારકહ્લારકર્પૂરજલપૂરિતઃ ॥
સહસ્રૈઃ સ્વર્ણકુંભાનામભ્યષિંચત્ત્રિયંત્રકમ્

પ્રતિમાસધ્વજારોહપૂર્વં તીર્થોત્સવાદિકમ્ ॥
ત્રૈલોક્યાભ્યર્હિતં ચક્રે રથારોહં મહોત્સવમ્

અંગં પ્રદક્ષિણં ચાસ્ય વિદધે વિશદાશયઃ॥
યોજનત્રિતયાયામવ્યાપિનઃ શોણભૂભૃતઃ

અરુણાચલનાથેતિ કરુણામૃતસાગરઃ॥
અરુણાંવાસનાથેતિ તુષ્ટાવ ચ મુહુર્મુહુઃ

સંલિપ્ય વિવિધૈર્દ્રવ્યૈર્નિત્યં પંચામૃતાદિભિઃ॥
આચર્ચ યદ્ગંધસારપંકૈઃ કર્પૂરપાંડુરૈઃ

અપૂજયત કલ્હારૈઃ સ્રવન્મૃગમદદ્રવૈઃ ॥ પ્રા
તરારભ્ય શોણાદ્રિનાયકં ગણરૂપિણમ્

ઇતિ વર્ષત્રયં તસ્ય વશિનો વરિવસ્યયા ॥
અરુણાદ્રીશ્વરસ્તુષ્ટઃ પ્રત્યક્ષત્વમગાહત

નીહારાચલસંકાશમારૂઢો વૃષપુંગવમ્॥
અન્વગાસીનયા દેવ્યા કૃતગાઢોપગૂહનઃ

બ્રહ્મર્ષિભિર્વસિષ્ઠાદ્યૈર્નારદાદ્યૈર્મહર્ષિભિઃ॥
ગણૈર્નિકુંભકુંભાદ્યૈઃ ક્રિયમાણજયસ્તુતિઃ

કરુણાસિંધુકલ્લોલૈઃ કમલાવાસવેશ્મભિઃ ॥
કટાક્ષપાતૈર્જગતાં કાલુષ્યમિવ વારયન્

દૃષ્ટ્વા ચ દેવદેવં તમષ્ટાંગં ન્યસ્ય ભૂતલે ॥
પ્રણનામ પરં હૃષ્ટો વજ્રાંગદમહીપતિઃ

વ્યજ્ઞાપયચ્ચ ભૂપાલો મૌલીકૃતશતાંજલિઃ ॥
ક્ષાલયન્નિવ દંતાંશુજાલૈસ્તત્પાદપંકજે

॥ વજ્રાંગદ ઉવાચ ॥ ॥
દેવેશ યદહં મોહાદ્બહુપાતકસંચયમ્ ॥
અચારિષં સ એકોઽયં ક્ષમ્યતાં મે વ્યતિક્રમઃ

ઇતિવાદિનમત્યંતં દીનમેવ દયાનિધિઃ ॥
જગાદ જગતીનાથો દેવઃ શોણાચલેશ્વરઃ

॥ શ્રીમહેશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
મા ભૈષીર્વત્સ ભદ્રં તે સંત્યષ્ટૌ મમ મૂર્ત્તયઃ ॥
તાઃ સર્વાઃ સર્વજંતૂનામત્યર્થં પરિકલ્પિતાઃ

પુરા પુરંદરસ્ત્વં હિ કૈલાસશિખરે સ્થિતમ્ ॥
ગર્વિતો મામવામંસ્થાઃ સ્તંભિતશ્ચ તદા મયા

ક્ષણં ગલિતગર્વસ્ત્વં સ્તંભના વ્રીડિતસ્તદા ॥
અયાચિષ્ઠાઃ શિવજ્ઞાનમખિલૈશ્વર્યકારણમ્

આદિષ્ટસ્ત્વં મયા વજ્રિન્નવતીર્યાવનિં ભવાન્॥
રાજા વજ્રાંગદો ભૂત્વા લપ્સ્યસે મત્કૃપામિતિ

જાતં તતઃ પ્રભાવેણ ક્ષેત્રમેતન્મદાસ્પદમ્॥
શિક્ષિતોતીવ મુગ્ધસ્ત્વં ભક્તોસિ ચ પરં મયિ

અધુનાતિસપર્યાભિસ્ત્વત્કૃતાભિરહર્નિશમ્ ॥
પરિતુષ્ટોસ્મ્યહં રાજન્નતસ્ત્વાં બોધયામ્યહમ્

ખં વાયુરનલો વારિ ભૂઃ સૂર્ય શશિનૌ પુમાન્ ॥
ઇતિ મન્મૂર્ત્તિભિર્વિશ્વં ભાસતે સચરાચરમ્

કાલો હિ કાલયામ્યર્થાન્સત્ત્વાનધ્વન એવ ચ ॥
તત્ત્વાતીતઃ શિવશ્ચાહં ન મત્તોસ્તીહ કિંચન

અપર્યંતચિદાનંદસિંધોર્મે કેચિદૂર્મયઃ ॥
વેધોમુકુન્દરુદ્રેંદ્રમુખાનાહુરુદિત્વરાઃ

વાણીલક્ષ્મીક્ષમાશ્રદ્ધાપ્રજ્ઞાસ્વાહાસ્વધાદયઃ ॥
અસંખ્યેયમહાશક્તેર્મમ વિસૃષ્ટિશક્તયઃ

ઇયં મમ મહાશક્તિર્ગૌરી માયા જગત્પ્રસૂઃ ॥
અનયાચ્છાદ્યતે વિશ્વં શશ્વદ્વિસ્તાર્યતેઽપિ ચ

શક્ત્યાનયાન્વિતઃ સર્ગરક્ષાસંહૃતિવિભ્રમઃ ॥
વિચિત્રમેતત્પશ્યામિ જગચ્ચિત્રં નિજેચ્છયા

અપવાહિતમોહસ્ત્વં મહિમા મે વિચારય ॥
આત્માનમવિભિન્નં મે તરંગમિવ વારિધેઃ

તતો મદ્રૂપશાલિન્યા આધિપત્યં ક્ષિતેર્ગતઃ ॥
મત્પ્રસાદેન રાજેંદ્ર ભુંક્ષ્વ ભોગાન્યથાસુખમ્

પુનઃ પુરંદરત્વેન ભુક્તદિવ્યસુખશ્ચિરમ્॥
મદેકરૂપતાં રાજન્નિશ્ચયાત્ત્વમવાપ્સ્યસિ

નંદિકેશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યુક્ત્વાંતર્હિતે દેવે રાજા વજ્રાંગદઃ કૃતી ॥
શોણેશં પૂજયન્નેવ સર્વાન્ભોગાનવાપ્તવાન્

ઇત્થં તે કથિતં સાધો શિવભક્તવિજૃંભણમ્ ॥
પ્રદક્ષિણાફલં ચૈવ શોણશૈલસ્ય શાશ્વતમ્

કિં વાચાં વિસ્તરેણાત્ર શોણશૈલપ્રદક્ષિણા ॥
મહતામશ્વમેધાનાં શતાદપિ વિશિષ્યતે

વિષુવાયનસંક્રાતિ વ્યતીપાતાદિપર્વસુ ॥
પ્રદક્ષિણાચ્છોણગિરેરસંખ્યેયં ફલં લભેત્

ન ક્ષેત્રમરુણાદસ્તિ નાસ્તિ દેવોઽરુણેશ્વરાત્ ॥
નાપિ પ્રદક્ષિણાદન્યદ્વિપદ્યતેઽભ્યધિકં તપઃ

ઇતિ કથયતિ નંદિકેશ્વરેસ્મિન્પુલકિતસર્વવપુર્મૃકણ્ડુપુત્રઃ ॥
મુહુરધિગતહર્ષવાષ્પવૃષ્ટિર્મહતિ નિમગ્ન ઇવાભવત્સુધાબ્ધૌ

॥
ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડેઽરુણાચલમાહાત્મ્ય ઉત્તરાર્ધે વજ્રાંગદસદ્ગતિવર્ણનંનામ ચતુર્વિંશતિતમોઽધ્યાયઃ