સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 1.2.17

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
ઇતિ શ્રુત્વાસ્ય વચનં માર્કંડેયોઽભ્યભાષત ॥
॥ માર્કંડેય ઉવાચ ॥ ॥
શ્રુતમેવ મયા દેવ શ્રોતવ્યં ભવતો મુખાત્

તથાપિ કૌતુકેનાહમાક્રાંતો મુનયોઽપ્યમી ॥
ગૌર્યા કથં તપસ્તપ્તં મહાદેવ્યાત્ર કથ્યતામ્

॥ નંદિકેશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
કથયામિ તદપ્યેતદ્યથાઽધિગતમાત્મના ॥
શૃણુ ત્વમવધાનેન માર્કંડેય મહામતે

નનુ જાનાસિ તત્પૂર્વં યથા દાક્ષાયણી શિવઃ ॥
ઉપયેમે સતીં નામ સતીનામધિદેવતામ્

યથા ચ સા ક્રુધા ભર્તુર્દ્રુહિ દક્ષપ્રજાપતૌ ॥
યોગાદહાસીદાત્મીયં વપુરિત્યપિ તે શ્રુતમ્

તદા હરાજ્ઞાનિઘ્નેન વીરભદ્રેણ યત્કૃતમ્ ॥
અધ્વરધ્વંસનં દક્ષસ્યાપિ તે વિદિતં મહત્

અશ્રૌષીસ્તસ્ય દક્ષસ્ય ગણૈઃ શીર્ષાસખંડનમ્ ॥
બ્રહ્માચ્યુતેંદ્રમુખ્યાનાં દેવાનામપિ શિક્ષણમ્

દંતઘાતં રવેઃ પાણિપાટનં જાતવેદસઃ ॥
અદિતિપ્રભૃતીનાં ચ દિવ્યસ્ત્રીણાં પરાભવમ્॥

સા ચ દેવી પુનર્જન્મ લેભે હિમવતો ગૃહે ॥
ઉમેતિ પાર્વતીત્યાખ્યાં દ્વિતીયાં વિભ્રતી પુનઃ

દેવઃ સ્થાણુવને તાં ચ પરિચર્યાપરં રહઃ ॥
અરુરોચયિષુઃ કામમધાક્ષીત્કાલવહ્નિના

જિતેંદ્રિયં ચ તં દેવં ક્વાપિ યાતં ગણૈઃ સહ ॥
તપોભિસ્તોષયામાસ ગૌરી શિખરવાસિની

ઉપયમ્યાથ તાં દેવો વૃત્તાંતૈશ્ચિત્તખંડિભિઃ ॥
રમયામાસ ચૈકાંતે મોદસ્વેતિ વિલાસિનીમ્

વૈધવ્યખિન્નયા રત્યા પ્રાર્થિતા શૈલનંદિની ॥
કામપીઠે તપસ્યંતી કામં પ્રત્યુદદીપયત્

પુનશ્ચ મેનયા માત્રા પિત્રા ચ હિમભૂભૃતા ॥
આનીતા ભવનં ભર્ત્રા સાકં ચિરમરંસ્ત સા

તદા શુંભનિશુંભાખ્યૌ લેભાતે વેધસો વરમ્ ॥
દેવદાનવમર્ત્યેષુ માસ્તુ નૌ પુરુષાન્મૃતિઃ

ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા જાતત્રાસૈઃ સુપર્વભિઃ ॥
અભ્યર્થિતોઽવદદ્દેવો રહશ્ચક્રધરાદિભિઃ

માભૈષ્ટ ભદ્ર કાલેન તથા પ્રતિવિધીયતે ॥
યથા નિષૂદિતૌ સ્યાતાં તાદૃશૌ દાનવાવિતિ

દત્તાભયાન્મુકુંદાદીન્વિસૃજ્યાંધકસૂદનઃ ॥
અંતઃપુરગતો રેમે દેવ્યા સહ યથા પુરા

કદાચિન્મર્મલક્ષ્યેણ પ્રીત્યા કાલીતિ નિંદિતા ॥
તસ્ય પ્રીત્યૈ કાલિકા ચ ત્વચમેવાજહાન્નિજામ્

યત્રોત્ક્ષિપ્તવતી ચર્મ સ્વેચ્છયા પરમેશ્વરી ॥
મહાકાશીપ્રપાતાખ્યં તદભૂત્ક્ષેત્રમુત્તમમ્

સા ચ ત્વક્કૌશિકી નામ્ના કાલી વિંધ્યાદ્રિવાસિની ॥
તપસ્યંતી વૃષસ્યંતૌ તો જઘાન મહાસુરૌ

દેવી ચ ગૌરી શિખરે તસ્મિન્નેવ મનોહરે ॥
તપોભિર્લબ્ધગૌરીત્વાદ્ભર્ત્તારં સમતોષયત્

ક્રમેણ દૌર્હૃદવતી ભૂત્વા પ્રાસૂત પાર્વતી ॥
ગજાનનં ચ હેરંબં સેનાન્યં ચ ષડાનનમ્

તૌ ચાગમવિદઃ પ્રાહુર્નારાયણચતુર્મુખૌ ॥
પૂર્વાપરાધશુદ્ધ્યર્થં દેવીગર્ભસમુદ્ભવૌ

વર્ધમાનૌ ચ તૌ બાલૌ પિત્રોરાલોકમાનયોઃ ॥
મગ્નયોરિવ વર્ષાબ્ધૌ પ્રેમગ્રંથિરભૂદ્દૃઢા

જાતુ વીણાનિનાદેન કદાચિચ્ચિત્રલેખનૈઃ ॥
વિજહ્રતુશ્શિવૌ સ્વૈરમેકદા મંડનૈર્મિથઃ

જાતુ વિદ્યાગમાલાપૈઃ કદાચિચ્ચિત્રવસ્તુભિઃ ॥
એકદા લોકવૃત્તાંતૈર્દંપતિભ્યાં વિનોદિતમ્

પુષ્પાવચયનૈર્જાતુ કદાચિદ્વારિખેલનૈઃ ॥
અદીવ્યતાં ચ રાગાર્દ્રૌ દોલાકેલિભિરેકદા

મૈનાકેનાર્ચિતૌ જાતુ મેનયા જાતુ પૂજિતૌ ॥
જાત્વર્હિતૌ હિમવતા દંપતી તૌ વિનોદિતૌ

જાતુ દ્યૂતવિનોદેન ગતિગોષ્ઠ્યા કદાચન ॥
એકદા દાનલીલાભિઃ શિવૌ ચિક્રીડતુશ્ચિરમ્

દ્યૂતનિર્જિતમાચ્છિદ્ય પત્યુરુત્સંગતાં ગતમ્ ॥
વલયીકૃતમેણાંકં તાટંકીકૃતવત્યુમા

ઇતિ તૌ પિતરૌ ચરાચરાણાં નિવસંતૌ કનકાચલાદિકેષુ ॥
રુચિરેષુ પદેષુ કામભોગાનતિહૃદ્યાન્સુચિરં કિલાન્વભૂતામ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડેઽરુણાચલમાહાત્મ્ય ઉત્તરાર્ધે શિવપાર્વતીવિહારવર્ણનંનામ સપ્તદશોઽધ્યાયઃ