સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 1.2.12

॥ નંદિકેશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
તતસ્તેજોમયં સ્તંભમનુસૃત્ય પિતામહઃ ॥
ઉત્પપાતોન્મુખો વેગાન્નિરાલંબે નભસ્તલે

દ્રુતમુત્પતતસ્તસ્ય પક્ષાવેગેન વારિતાઃ ॥
વ્યશીર્યત સમુદ્વર્તાઃ પ્રણુન્ના ઇવ વાયુભિઃ

સ વેગાદુત્પતન્દૂરં નાક્ષ્ણોર્વિષયતામગાત્ ॥
કેવલં દીર્ઘદીર્ઘૈવ રેખા વ્યોમ્નિ વ્યભાવ્યત

માયામરાલો દદૃશે તેજઃસ્તંભસ્યપાર્શ્વતઃ॥
સંધ્યાપયોધરાભ્યર્ણચારીવ રજનીકરઃ

પ્રાગત્યગાદુત્પતતાં તતોઽધ્વાનં પયોમુચામ્॥
વિમાનપદવીં પશ્ચાત્તારાવર્તં તતઃ પરમ્

તેજસાં યાનિ ધામાનિ હ્યત્યુચ્ચાન્યૂર્ધ્વચારિણામ્ ॥
અતિચક્રામ વેગેન તાન્યસૌ કુહનાખગઃ ॥

મરુતો મનસો વાપિ જવઃ સૂક્ષ્મતરાકૃતેઃ ॥
સોઽભૂદધઃકૃતસ્તેન હંસેન ગમનાદિના

યથાયથા ચોત્પપાત સુદૂરં શ્રમિતચ્છદઃ ॥
તથાતથા ચ દદૃશે તેજઃસ્તંભઃ સમુન્નતઃ

અતીત્ય મરુતાં સ્કંધાન્સપ્ત સંપ્રાપ્તવિસ્મયઃ ॥
બિભેદાંડકટાહં ચ જ્વલંતં તમુદૈક્ષત

કથં વાઽદૃષ્ટમૂલસ્ય સ્થાતવ્યં પુરતો હરેઃ ॥
અવિમોચયતઃ શૌરેરસમાસમશીર્ષતામ્

અનિર્વ્યૂઢપ્રતિજ્ઞસ્ય દીર્ઘૈઃ કિં વા મમાસુભિઃ ॥
તદત્રૌપયિકં કિં સ્યાત્કાર્યં કા મા ગતિર્મમ

અતિસંધિત્સતો વિષ્ણું કસ્સહાયો ભવિષ્યતિ ॥
આર્જવં નૈવ નિર્જેતું પ્રતિવાદિનમક્ષમઃ

છદ્મના વા તિરસ્કુર્યાન્માના હિ મહતાં ધનમ્ ॥
ઇતિ સંચિતયત્યેવ વિરિંચૌ વ્યાકુલાત્મનિ

આકાશે દદૃશે નાતિદૂરે કિમપિ નિર્મલમ્ ॥
ઐંદવી કિમિયં રેખા તસ્યાઃ કથમિહાગમઃ

યદ્વા મૃણાલં તત્સિંધૌ વિયત્યસ્યાં કુતસ્તુ સઃ ॥
ઇતિ તસ્મિન્સસંદેહે નેદીયસ્તં તદાગતમ્

અબોધિ કેતકીબર્હમિતિ રાજીવજન્મના ॥
તત્પર્યુષિતમપ્યુદ્યત્સૌરભં વસ્તુશક્તિતઃ

હિરણ્યગર્ભો વિમલમગૃહ્ણાત્કેતકચ્છદમ્ ॥
ગૃહીતમાત્રં તેનૈતત્સચૈતન્યં કિલાબ્રવીત્

॥ કેતક ઉવાચ ॥ ॥
ભો ગૃહ્ણાસિ કિમર્થં ત્વં મુંચ માં વિશ્રમોદ્યતમ્ ॥
વર્ષાણાં શતસાહસ્રમુત્પત્યૈવં વિહાયસા

॥ નંદીશ ઉવાચ ॥ ॥
તથા સમેધમાનં તં દૃષ્ટ્વા શ્રમમખિદ્યત ॥
અચિંતયત્પદ્મસૂતિરત્યંતં વિહતાશયઃ

અનિર્વ્યૂઢપ્રતિજ્ઞાવાન્નીચતામપિ સંશ્રિતઃ ॥
આક્રાંતરોદોવિવરઃ ક્વ રાશિસ્તેજસામસૌ

અહમેતત્પરીક્ષાયાં ક્વ પરિચ્છિન્ન પૌરુષઃ ॥
ભજ્યેતે ઇવ મે પક્ષૌ દૃશા ચાંધાયતે ઇવ ॥
પ્રધ્વંસંત ઇવાંગાનિ પતામીવાહમપ્યધઃ

કિં વાન્યદ્બહુનોક્તેન સહ નિશ્વાસવાયુભિઃ ॥
મમ પ્રાણાશ્ચ નિયતં નિર્ગચ્છંતીવ સાંપ્રતમ્

અહંકારમદગ્રંથિરયં ત્રુટતુ ચિત્તતઃ ॥
મુકુંદેન સહ સ્પર્ધા સા ચ શીઘ્ં પ્રણશ્યતુ

યદેષ રોદઃકુહરપરિણાહાધિકોદ્યમઃ ॥
ઔન્નત્યમયતેઽદ્યાપિ તેજસ્તંભો યથા પુરા

તદસ્ય તેજસાં રાશેર્નાહં નારાયણોઽથવા ॥
કારણં દૂરતશ્ચાન્યે મહેંદ્રપ્રમુખાઃ સુરાઃ

ઇતો નોત્પતિતું શક્તિરસ્તિ મે તન્નિવર્ત્તયે ॥
ઇતિ નિશ્ચિત્ય મનસા વિધાતા જાતવિસ્મયઃ

પ્રત્યભાષત તં કસ્ત્વં કુતો વા પ્રાપ્તવાનિતિ ॥
સ ચ પ્રત્યબ્રવીદેનં વેધસં કેતકચ્છદઃ

કેતકચ્છદ એવાસં સચૈતન્યઃ શિવાજ્ઞયા ॥
તેજસ્તંભાત્મનઃ શંભોરસ્ય મૂર્ધ્નિ ચિરં સ્થિતઃ

ભૂલોક ઇચ્છયા વસ્તું તતઃ સંપ્રાપ્તવાનહમ્

ઇત્થં શ્રુત્વા કેતકીબર્હવાચં લબ્ધ્વાશ્વાસં તં કિલાંભોજભૂતિઃ ॥
બ્રૂહિ ત્વં મે તત્કિયત્યંતરે વા તેજઃસ્તંભસ્યાગ્રમિત્યાવભાષે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડેઽરુણાચલમાહાત્મ્ય ઉત્તરાર્ધે બ્રહ્મણા લિંગોપરિભાગશોધનવર્ણનંનામ દ્વાદશોઽધ્યાયઃ