સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 1.2.1

॥ શ્રીગણેશાય નમઃ ॥
અથારુણાચલમાહાત્મ્યોત્તરાર્ધમ્
॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥
વસંતો નૈમિષારણ્યે મુનયઃ સૂતમબ્રુવન્ ॥
॥ મુનય ઊચુઃ ॥ ॥
સ્થાનાનામુત્તમં શૈવં યત્સ્થલં તદ્વદસ્વ નઃ

સૂત ઉવાચ ॥ ॥
યૂયં શૃણુત યત્પૂર્વં નંદીશ્વરમુખાચ્છ્રુતમ્॥
માર્કણ્ડેયેન તદ્વક્ષ્યે મુનયઃ શૃણુતાદરાત્

॥માર્કંડેય ઉવાચ ॥
નંદીશ્વર ત્વયા પ્રોક્તો મહિમા માધ્યમેશ્વરઃ॥
મયાપ્યવધૃતઃ સર્વો ભક્તિશ્રદ્ધાર્દ્રચેતસા

તથાપિ વદ મે ભૂયો દેવદેવ દયાનિધે॥
અહં યત્પરિપૃચ્છામિ ભવંતં વિહિતાદરઃ

ત્વયાપ્યવિદિતં કિંચિન્નાસ્ત્યત્ર ભુવનત્રયે ॥
સર્વાગમપુરાણેષુ બાહ્યેષ્વાભ્યંતરેષુ ચ

સ્વર્ગાપવર્ગયોઃ પુંસાં ભૂમિરેવ વિશિષ્યતે ॥
સર્વકર્માણિ નિર્માતું તત્તત્ફલપરાયણૈઃ

ફલં ચ ત્રિવિધં પુંસાં ત્વયૈવ કથિતં પુરા ॥
ભૂમૌ સુખં સ્વર્ગભોગઃ કૈવલ્યમિતિ ભેદતઃ

પુણ્યક્ષયેણ ક્ષીયેત પ્રાયઃ પ્રાથમિકં દ્વયમ્॥
ક્ષીયતે ન તૃતીયં તુ કર્મણામેવ નાશ્રયાત્

તત્સિદ્ધિસ્તુ ત્વયા પ્રોક્તા વિશુદ્ધજ્ઞાનગોચરા ॥
સર્વેષાં દુર્લભં શુદ્ધજ્ઞાનં દેહભૃતાં પુનઃ

તજ્જ્ઞાનં કુત્ર વા ક્ષેત્રે શાસ્ત્રાદિપઠનં વિના ॥
શિવપૂજનમાત્રેણ સિદ્ધ્યેત્સર્વશરીરિણામ્

જ્ઞાનયોગક્રિયાચર્યાસ્વશેષાણાં શરીરિણામ્ ॥
અપિ શૈવાગમોક્તાસુ ન બુદ્ધિઃ સંપ્રવર્ત્તતે

યસ્ય સ્થાનસ્ય માહાત્મ્યાદલ્પૈરપિ શરીરિણઃ ॥
લપ્સ્યતે નિયમૈઃ શુદ્ધજ્ઞાનં તન્મમ કથ્યતામ્

ભસ્મરુદ્રાક્ષવહનાદીશ્વરસ્મરણાત્સકૃત્ ॥
યત્ર મુગ્ધૈરપિ શ્રેયો લભ્યં તત્સ્થાનમુચ્યતામ્

અબુદ્ધિપૂર્વકેણાપિ યત્ર વાસેન દેહિનામ્ ॥
અવિઘ્નં સેત્સ્યતે શ્રેયઃ સ્થાનં તન્મેઽનુગૃહ્યતામ્

જાતાનાં વર્ણસાંકર્ય્યે તૈરશ્ચી યોનિમીયુષામ્ ॥
સ્થાવરાણામપિ શ્રેયો યત્ર તત્ક્ષેત્રમુચ્યતામ્

ઇતીરયિત્વા સ મૃકંડુનંદનઃ સમં મુનીંદ્રૈરપરૈર્મહાત્મભિઃ॥
પપાત તસ્યાંઘ્રિસરોરુહદ્વયે શિલાદસૂનોરખિલાગમાબ્ધેઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડેઽરુણાચલમાહાત્મ્ય ઉત્તરાર્ધે સ્થાનમાહાત્મ્યપ્રસ્તાવવર્ણનંનામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ ।