સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 1.15-2

॥વરાંગ્યુવાચ॥
નાશિતાસ્મ્યપવિદ્ધાસ્મિ ત્રાસિતા પીડિતાસ્મિ ચ॥
રૌદ્રોણ દેવનાથેન નષ્ટનાથેન ભૂરિશઃ

દુઃખપારમપશ્યંતી પ્રાણાંસ્ત્યક્તું વ્યવસ્થિતા॥
પુત્રં મે ઘોરદુઃખસ્ય તારકં દેહિ ચેત્કૃપા

એવમુક્તસ્તુ દૈત્યેંદ્રો દુઃખિતોઽચિંતયદ્ધૃદિ॥
આસુરેષ્વપિ ભાવેષુ સ્પૃહા યદ્યપિ નાસ્તિ મે

તથાપિ મન્યે શાસ્ત્રૈભ્યસ્ત્વનુકંપ્યા પ્રિયેતિ યત્॥
સર્વાશ્રમાનુપાદાય સ્વાશ્રમેણ કલત્રવાન્

વ્યસનાર્ણવમત્યેતિ જલયાનૈરિવાર્ણવમ્॥
યામાશ્રિત્યેંદ્રિયારાતીન્દુર્જયાનિતરાશ્રયૈઃ

ગેહિનો હેલયા જિગ્યુર્દસ્યૂન્દૂર્ગ પતિર્યથા॥
ન કેઽપિ પ્રભવસ્તાં ચાપ્યનુકર્તું ગૃહેશ્વરીમ્

અથાયુષા વા કાર્ત્સ્ન્યેન ધર્મે દિત્સુર્યથૈવ ચ॥
યસ્યાં ભવતિ ચાત્મૈવ તતો જાયા નિગદ્યતે

ભર્તવ્યા એવ યસ્માચ્ચ તસ્માદ્ભાર્યેતિ સા સ્મૃતા॥
સા એવ ગૃહમુક્તં ચ ગૃહીણી સા તતઃ સ્મૃતા

સંસારકલ્મષાત્ત્રાત્રી કલત્રમિતિ સા તતઃ॥
એવંવિધાં પ્રિયાં કો વૈ નાનુકંપિતુમર્હતિ

ત્રીણિ જ્યોતીંષિ પુરુષ ઇતિ વૈ દેવલોઽબ્રવીત્॥
ભાર્યા કર્મ ચ વિદ્યા ચ સંસાધ્યં યત્નતસ્ત્રયમ્

તદેનાં પીડિતાં ચેદ્યઃ પતિર્ભૂત્વા ન પાલયે॥
તતો યાસ્યે શાસ્ત્રવાદાન્નરકાંતં ન સંશયઃ

અહ મપ્યેનમિંદ્રં વૈ શક્તો જેતું યથાઽનૃણામ્॥
પુનઃ કામં કરિષ્યેઽસ્યા દાસ્યે પુત્રઊં મહાબલમ્

ઇતિ સંચિંત્ય વજ્રાંગઃ કોપવ્યાકુલલોચનઃ॥
પ્રતિકર્તું મહેંદ્રાય તપો ભૂયો વ્યવસ્યત

જ્ઞાત્વા તુ તસ્ય સંકલ્પં બ્રહ્મા ક્રૂરતરં પુનઃ॥
આજગામ ત્વરાયુક્તો યત્રાઽસૌ દિતિનંદનઃ

ઉવાચૈનં સ ભગવાન્પ્રભુર્મધુરયા ગિરા

॥બ્રહ્મોવાચ॥
કિમર્થં ભૂય એવ ત્વં નિયમં ક્રૂરમિચ્છસિ॥
આહારાભિમુખો દૈત્ય તન્મે બ્રૂહિ મહાવ્રતઃ

યાવદબ્દસહસ્રેણ નિરાહારેણ વૈ ફલમ્॥
ત્યજતા પ્રાપ્તમાહારં લબ્ધં તે ક્ષણમાત્રતઃ

ત્યાગો હ્યપ્રાપ્તકામાનાં ન તથા ચ ગુરુઃ સ્મૃતઃ॥
યથા પ્રાપ્તં પરિત્યજ્ય કામં કમલલોચન॥
શ્રુત્વૈતદ્બ્રહ્મણો વાક્યં દૈત્યઃ પ્રાંજલિરબ્રવીત્

॥દૈત્ય ઉવાચ॥
પત્ન્યર્થેઽહં કરિષ્યામિ તપો ઘોરં પિતામહ॥
પુત્રાર્થમુદ્યતશ્ચાહં યઃ સ્યાદ્ગીર્વાણદર્પહા

એતચ્છ્રુત્વા વચો દેવઃ પદ્મગર્ભોદ્ભવસ્તદા॥
ઉવાચ દૈત્યરાજાનં પ્રસન્નશ્ચતુરાનનઃ

॥બ્રહ્મોવાચ॥
અલં તે તપસા વત્સ મા ક્લેશે વિસ્તરે વિશ॥
પુત્રસ્તે તારકોનામ ભવિષ્યતિ મહાબલઃ

દેવસીમંતિનીકામ્યધમ્મિલ્લકવિમોક્ષણઃ॥
ઇત્યુક્તો દૈત્યરાજસ્તુ પ્રણમ્ય પ્રપિતામહમ્

વિસૃજ્ય ગત્વા મહિષીં નંદયા માસ તાં મુદા॥
તૌ દંપતી કૃતાર્થૌ ચ જગ્મતુશ્ચાશ્રમં તદા

આહિતં ચ તતો ગર્ભં વરાંગી વરવર્ણિની॥
પૂર્ણં વર્ષસહસ્રં તુ દધારોદર એવ હિ

તતો વર્ષસહસ્રાંતે વરાંગી સમસૂયત॥
જાયમાને તુ દૈત્યેંદ્રે તસ્મિઁલ્લોકભયંકરે

ચચાલ સકલા પૃથ્વી પ્રોદ્ધૂતાશ્ચ મહાર્ણવા॥
ચેલુર્ધરાધરાશ્ચાપિ વવુર્વાતા વિભીષણાઃ

જેપુર્જપ્યં મુનિવરા વ્યાધવિદ્ધા મૃગા ઇવ॥
જહુઃ કાંતિં ચ સૂર્યાદ્યા નીહારાશ્છાંદયન્દિશઃ

જાતે મહાસુરે તસ્મિન્સર્વ એવ મહાસુરાઃ॥
આજગ્મુર્હર્ષિતાસ્તત્ર તથા ચાસુરયોષિતઃ

જગુર્હર્ષસમાવિષ્ટા નનૃતુશ્ચાસુરાંગનાઃ॥
તતો મહોત્સવે જાતે દાનવાનાં પૃથાસુત

વિષણ્ણમનસો દેવાઃ સમહેંદ્રાસ્તદાભવન્॥
જાતામાત્રસ્તુ દૈત્યેંદ્રસ્તારકશ્ચંડવિક્રમઃ

અભિષિક્તોઽસુરો દૈત્યૈઃ કુરંગમહિષાદિભિઃ॥
સર્વાસુરમહારાજ્યે યુતઃ સર્વૈર્મહાસુરૈઃ

સ તુ પ્રાપ્તમહારાજ્યસ્તારકઃ પાંડુસત્તમ॥
ઉવાચ દાનવશ્રેષ્ઠાન્યુક્તિયુક્તમિદં વચઃ

શ્રૃણુધ્વમસુરાઃ સર્વે વાક્યં મમ મહાબલાઃ॥
શ્રુત્વા વઃ સ્થેયસી બુદ્ધિઃ ક્રિયતાં વચને મમ

અસ્માકં જાતિધર્મેણ વિરૂઢં વૈરમક્ષયમ્॥
કરિષ્યામ્યહં તદ્વૈરં તેષાં ચ વિજયાય ચ

કિં તુ તત્તપસા સાધ્યં મન્યેહં સુરસંગમમ્॥
તસ્માદાદૌ કરિષ્યામિ તપો ઘોરં દનોઃ સુતાઃ

તતઃ સુરાન્વિજેષ્યામો ભોક્ષ્યામોઽથ જગત્ત્રયમ્॥
યુક્તોપાયોઽહિ પુરુષઃ સ્થિરશ્રીરેવ જાયતે

અયુક્તશ્ચપલઃ પ્રાપ્તામપિ રક્ષિતુમક્ષમઃ॥
તચ્છ્રુત્વા દાનવાઃ સર્વે વાક્યં તસ્યાસુરસ્ય તુ

સાધુસાધ્વિત્યથોચુસ્તે વચનં તસ્ય વિસ્મિતાઃ॥
સોઽગચ્છત્પારિયાત્રસ્ય ગિરેઃ કંદરમુત્તમમ્

સર્વર્તુકુસુમાકીર્ણનાનૌષધિવિદિપિતમ્॥
નાનાધાતુરસસ્રાવિચિત્રનાનાગૃહાશ્રયમ્

અનેકાકારબહુલં પૃથક્પક્ષિકુલાકુલમ્॥
નાનાપ્રસ્રવણોપેતં નાનાવિધજલાશયમ્

પ્રાપ્ય તત્કંદરં દૈત્યશ્ચકાર વિપુલં તપઃ॥
વહન્પાશુપતીં દીક્ષાં પંચ મંત્રાઞ્જજાપ સઃ

નિરાહારઃ પંચતપા વર્ષાયુતમભૂત્કિલ॥
તતઃ સ્વદેહાદુત્કૃત્ત્ય કર્ષંકર્ષં દિનેદિને

માંસસ્યાગ્નૌ જુહાવૈવ તતો નિર્માંસતાં ગતઃ॥
તતો નિર્માંસદેહઃ સ તપોરાશિરજાયત

જજ્વલુઃ સર્વભૂતાનિ તેજસા તસ્ય સર્વતઃ॥
ઉદ્વિગ્નાશ્ચ સુરાઃ સર્વે તપસા તસ્ય ભીષિતાઃ

એતસ્મિન્નંતરે બ્રહ્મા પરમં તોષમાગતઃ॥
તારકસ્ય વરં દાતું જગામ શિખરં ગિરેઃ

પ્રાપ્ય તં શૈલરાજાનં હંસસ્યંદનમાસ્થિતઃ॥
ઉવાચ તારકં દેવો ગિરા મધુરયા તદા

॥બ્રહ્મોવાચ॥
ઉત્તિષ્ઠ પુત્ર તપસો નાસ્ત્યસાધ્યં તવાધુના॥
વરં વૃણીષ્વાભિમતં યત્તે મનસિ વર્તતે

ઇત્યુક્તસ્તારકો દૈત્યઃ પ્રાંજલિઃ પ્રાહ તં વિભુમ્

॥તારક ઉવાચ॥
વયં પ્રભો જાતિધર્માઃ કૃતવૈરાઃ સહમરૈઃ॥
તૈશ્ચ નિઃશેષિતા દૈત્યાઃ કૃતાઃ ક્રૂરૈનૃશં સવત્

તેષામહં સમુદ્ધર્તા ભવેયમિતિ મે મતિઃ॥
અવધ્યઃ સર્વભૂતાનામસ્ત્રાણાં ચ મહૌજસામ્

સ્યામહં ચામરૈશ્ચૈષ વરો મમ હૃદિસ્થિતઃ॥
એતન્મે દેહિ દેવેશ નાન્યં વૈ રોચયે વરમ્

તમુવાચ તતો દૈત્યં વિરંચોઽમરનાયકઃ॥
ન યુજ્યતે વિના મૃત્યું દેહિનો દેહધારણમ્॥
જાતસ્ય હિ ધ્રુવો મૃત્યુઃ સત્યમેતચ્છ્રુતીરિતમ્

ઇતિ સંચિંત્ય વરય વરં યસ્માન્ન શંકસે॥
તતઃ સંચિંત્ય દૈત્યેંદ્રઃ શિશુતઃ સપ્તવાસરાત્

॥તારક ઉવાચ॥
વાસરાણાં ચ સપ્તાનાં વર્જયિત્વા તુ બાલકમ્॥
દેવાનામપ્યવધ્યોઽહં ભૂયાસં તેન યાચિતઃ

વવ્રે મહાસુરો મૃત્યું બ્રહ્માણં માનમોહિતઃ॥
બ્રહ્મા પ્રોચે તતસ્તં ચ તથેતિ હરવાક્યતઃ

જગામ ત્રિદિવં દેવો દૈત્યોઽપિ સ્વકમાલયમ્॥
ઉત્તીર્ણં તપસસ્તં ચ દૈત્યં દૈત્યેશ્વરાસ્તદા

પરિવવ્રુઃ ફલાકીર્ણં વૃક્ષં શકુનયો યથા॥
તસ્મિન્મહતિ રાજ્યસ્થે તારકે દિતિનંદને

બ્રહ્મણાભિહિ તસ્થાને મહાર્ણવતટોત્તરે॥
તરવો જજ્ઞિરે પાર્થ તત્ર સર્વર્તવઃ શુભાઃ

કાંતિર્દ્યુતિર્ધૃતિર્મેધા શ્રીરખંડા ચ દાનવમ્॥
પરિવવ્રુર્ગુણા કીર્ણં નિશ્છિદ્રાઃ સર્વ એવ હિ

કાલાગરુવિલિપ્તાંગં મહામુકુટમંડિતમ્॥
રુચિરાંગદસન્નદ્ધં મહાસિંહાસને સ્થિતમ્

નૃત્યંત્યપ્સરસઃ શ્રેષ્ઠા ગન્ધર્વા ગાયયંતિ ચ॥
ચન્દ્રાર્કૌ દીપમાર્ગેષુ વ્યજનેષુ ચ મારુતઃ॥
ગ્રહા અગ્રેસરાસ્તસ્ય જીવાદેશપ્રભાષિણઃ

એવં સ્વકાદ્બાહુબલાત્સ દૈત્યઃ સંપ્રાપ્ય રાજ્યં પરિમોદમાનઃ॥
કદાચિદાભાષ્ય જગાદ મંત્રિણઃ પ્રોદ્ધૃત્તસર્વાંગબલેન દર્પિતઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડે કૌમારિકખણ્ડે કુમારેશમાહાત્મયે તારકાસુરોત્પત્તિવર્ણનંનામ પંચદશોઽધ્યાયઃ