સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 1.15

॥ ઋષય ઊચુઃ॥
રાજ્યં પ્રાપ્તો હિ દેવેંદ્રઃ કથિતસ્તે ગુરું વિના॥
ગુરોરવજ્ઞયા જાતો રાજ્યભ્રંશો હિ તસ્ય તુ

કેન પ્રણોદિતશ્ચેંદ્રો બભૂવ ચિરમાસને॥
તત્સર્વં કથયાશુ ત્વં પરં કૌતૂહલં હિ નઃ

॥લોમશ ઉવાચ॥
ગુરુણાપિ વિના રાજ્યં કૃતવાન્સ શચીપતિઃ॥
વિશ્વરૂપોક્તવિધિના ઇંદ્રો રાજ્યે સ્થિતો મહાન્

વિશ્વકર્મસુતો વિપ્રા વિશ્વરૂપો મહાનૃપઃ॥
પુરોહિતોઽથ શક્રસ્ય યાજકશ્ચાભવત્તદા

તસ્મિન્યજ્ઞેઽવદાનૈશ્ચ યજને અસુરાન્સુરાન્॥
મનુષ્યાંશ્ચૈવ ત્રિશિરા અપરોક્ષં શચીપતેઃ

દેવાન્દદાતિ સાક્રોશં દૈત્યાંસ્તૂષ્ણીમથાદદાત્॥
મનુષ્યાન્મધ્યપાતેન પ્રત્યહં સ ગ્રહાન્દ્વિજઃ

એકદા તુ મહેંદ્રેણ સૂચિતો ગુરુલાઘવાત્॥
અલક્ષ્યમાણેન તદા જ્ઞાતં તસ્ય ચિકીર્ષિતમ્

દૈત્યાનાં કાર્યસિદ્ધ્યર્થમવદાનં પ્રયચ્છતિ॥
અસૌ પુરોહિતોઽસ્માકં પરેષાં ચ ફલપ્રદઃ

ઇતિ મત્વા તદા શક્રો વજ્રેણ શતપર્વણા॥
ચિચ્છેદ તચ્છિરાંસ્યેવ તત્ક્ષણાદભવદ્વધઃ

યેનાકરોત્સોમપાનમજાયંત કપિંજલાઃ॥
તતોન્યેન સુરાપાનાત્કલવિંકા ભવન્મુખાત્

અન્યાનનાદજાયંત તિત્તિરા વિશ્વરૂપિણઃ॥
એવં હતો વિશ્વરૂપઃ શક્રેણ મંદભાગિના

બ્રહ્મહત્યા તદોદ્ભૂતા દુર્ધર્ષા ચ ભયાવહા॥
દુર્ધર્ષા દુર્મુખા દુષ્ટા ચણ્ડાલરજસાન્વિતા

બ્રહ્મહત્યા સુરાપાનં સ્તેયં ગુર્વંગનાગમઃ॥
ઇત્યેષામપ્યઘવતામિદમેવ ચ નિષ્કૃતિઃ

નામવ્યાહરણં વિષ્ણોર્યતસ્તદ્વિષયા મતિઃ॥
ત્રિશિરા ધૂમ્રહસ્તા સા શક્રં ગ્રસ્તુમુપાયયૌ

તતો ભયેન મહતા પલાયનપરોઽભવત્॥
પલાયમાનં તં દૃષ્ટ્વા હ્યનુયાતા ભયાવહા

યતો ધાવતિ સાઽધાવત્તિષ્ઠંતમનુતિષ્ઠતિ॥
અંગકૃતા યથા છાયા શક્રસ્યપરિવેષ્ટિતુમ્॥
આયાતિ તાવત્સહસા ઇંદ્રોઽપ્યપ્સુ ન્યમજ્જત

શીઘ્રત્વેન યથા વિપ્રાશ્ચિરંતનજલેચરઃ

એવં દિવ્યશતં પૂર્ણં વર્ષાણાં ચ શચીપતેઃ॥
વસતસ્તસ્ય દુઃખેન તથા ચૈવ શતદ્વયમ્॥
અરાજકં તદા જાતં નાકપૃષ્ઠે ભયાવહમ્

તદા ચિંતાન્વિતા દેવા ઋષયોઽપિ તપસ્વિનઃ॥
ત્રૈલોક્યં ચાઽઽપદા ગ્રસ્તં બભૂવ ચ તદા દ્વિજાઃ

એકોઽપિ બ્રહ્મહા યત્ર રાષ્ટ્રે વસતિ નિર્ભયઃ॥
અકાલમરણં તત્ર સાધૂનામુપજાયતે

રાજા પાપયુતો યસ્મિન્રાષ્ટ્રે વસતિ તત્ર વૈ॥
દુર્ભિક્ષં ચૈવ મરણં તથૈવોપદ્રવા દ્વિજાઃ

ભવંતિ બહવોઽનર્થાઃ પ્રજાનાં નાશહેતવે॥
તસ્માદ્રાજ્ઞા તુ કર્તવ્યો ધર્મ્મઃ શ્રદ્ધાપરેણ હિ

તથા પ્રકૃતયો રાજ્ઞઃ શુચજિત્વેન પ્રતિષ્ઠિતાઃ॥
ઇન્દ્રેણ ચ કૃતં પાપં તેન પાપેન વૈ દ્વિજાઃ॥
નાનાવિધૈર્મહાતાપૈઃ સોપદ્રવમભૂજ્જગત્

॥શૌનક ઉવાચ॥
અશ્વમેધશતેનૈવ પ્રાપ્તં રાજ્યં મહત્તરમ્॥
દેવાનામખિલં સૂત કસ્માદ્વિઘ્રમજાયત॥
શક્રસ્ય ચ મહાભાગ યથાવત્કથયસ્વ ન

॥સૂત ઉવાચ॥
દેવાનાં દાનવાનાં ચ મનુષ્યાણાં વિશેષતઃ॥
કર્મ્મૈવ સુખદુઃખાનાં હેતુભૂતં ન સંશયઃ

ઇન્દ્રેણ ચ કૃતં વિપ્રા મહદ્ભૂતં જુગુપ્સિતમ્॥
ગુરોરવજ્ઞા ચ કૃતા વિશ્વરૂપવધઃ કૃતઃ

ગૌતમસ્ય ગુરોઃ પત્ની સેવિતા તસ્ય તત્ફલમ્॥
પ્રાપ્તં મહેંદ્રેણ ચિરં યસ્ય નાસ્તિ પ્રતિક્રિયા

યે હિ દૃષ્કટતકર્મ્માણો ન કુર્વંતિ ચ નિષ્કૃતિમ્॥
દુર્દશાં પ્રપ્નુવન્ત્યેતે યથૈવેન્દ્રઃ શતક્રતુઃ

દુષ્કૃતોપાર્જિતસ્યા તઃ પ્રાયાશ્ચિત્તં હિ તત્ક્ષણાત્॥
કર્તવ્યં વિધિવદ્વિપ્રાઃ સર્વપાપોપશાંતયે

ઉપપાતકમધ્યસ્તં મહાપાતકતાં વ્રજેત્

તતઃ સ્વધર્મનિષ્ઠાં ચ યે કુર્વંતિ સદા નરાઃ॥
પ્રાતર્મધ્યાહ્નસાયાહ્ને તેષાં પાપં વિનશ્યતિ

પ્રાપ્નુવંત્યુત્તમં લોકં નાત્ર કાર્યા વિચારણા॥
તસ્માદસૌ દુરાચારઃ પ્રાપ્તે વૈ કર્મણઃ ફલમ્

સ પ્રધાર્ય તદા સર્વે લોકપાલાસ્ત્વરાન્વિતાઃ॥
બૃહસ્પતિમુપાગમ્ય સર્વમાત્મનિ ધિષ્ઠિતમ્॥
કથયામાસુરવ્યગ્રા ઇંદ્રસ્ય ચ ગુરું પ્રતિ

દેવૈરુક્તં વચો વિપ્રા નિશમ્ય ચ બૃહસ્પતિઃ॥
અરાજકં ચ સંપ્રાપ્તં ચિંતયામાસ બુદ્ધિમાન્

કિં કાર્યં ચાદ્ય કર્તવ્યં કથં શ્રેયો ભવિષ્યતિ॥
દેવાનાં ચાદ્ય લોકાનામૃષીણાં ભાવિતાત્મનામ્

મનસૈવ ચ તત્સર્વં કાર્યાકાર્યં વિચાર્ય ચ॥
જગામ શક્રં ત્વરિતો દેવૈઃ સહ મહાયશાઃ

પ્રાપ્તો જલાશયં તં ચ યત્રાસ્તે હિ પુરંદરઃ॥
યસ્ય તીરે સ્થિતા હત્યા ચંડાલીવ ભયાવહા

તત્રોવિષ્ટાસ્તે સર્વે દેવા ઋષિગણાન્વિતાઃ॥
આહ્વાનં ચ કૃતં તસ્ય શક્રસ્ય ગુરુણા સ્વયમ્

સમુત્થિતસ્તતઃ શક્રો દદર્શ સ્વગુરું તદા॥
બાષ્પપૂરિતવક્ત્રો હિ બૃહસ્પતિમભાષત

પ્રણિપત્ય ચ તત્રત્યાન્કૃતાઞ્જલિરભાષત॥
તદા દીનમુખો ભૂત્વા મનસા સંવિમૃશ્ય ચ

સ્વયમેવ કૃતં પૂર્વમજ્ઞાનલક્ષણં મહત્॥
અધુનૈવ મયા કાર્યં કિં કર્તવ્યં વદ પ્રભો

પ્રહસ્યોવાચ ભગવાન્બૃહસ્પતિ રુદારધીઃ॥
પુરા ત્વયા કૃતં યચ્ચ તસ્યેદં કર્મણઃ ફલમ્

માં ચ ઉદ્દિશ્ય ભો ઇંદ્ર તદ્ભોગાદેવ સંક્ષયઃ॥
પ્રાયશ્ચિતં હિ હત્યાયા ન દૃષ્ટં સ્મૃતિકારિભિઃ

અજ્ઞાનતો હિ યજ્જાતં પાપં તસ્ય પ્રતિક્રિયા॥
કથિતા ધર્મ્મશાસ્ત્રજ્ઞૈઃ સકામસ્ય ન વિદ્યતે

સકામેન કૃતં પાપમકામં નૈવ જાયતે॥
તાભ્યાં વિષયભેદેન પ્રાયશ્ચિત્તં વિધીયતે

મરણાંતો વિધિઃ કાર્યો કામેન હિ કૃતેન હિ॥
અજ્ઞાનજનિતે પાપે પ્રાયશ્ચિત્તં વિધીયતે

તસ્માત્ત્વયા કૃતં યચ્ચ સ્વયમેવ હતો દ્વિજઃ॥
પુરોહિતશ્ચ વિદ્વાંશ્ચ તસ્માન્નાસ્તિ પ્રતિક્રિયા

યાવન્મરણમપ્યેતિ તાવદપ્સુ સ્થિરો ભવ

શતાશ્વમેધસંજ્ઞં ચ યત્ફલં તવ દુર્મતે॥
તન્નષ્ટં તત્ક્ષણાદેવ ઘાતિતો હિ દ્વિજો યદા

સચ્છિદ્રે ચ યથા તોયં ન તિષ્ઠતિ ઘટેઽણ્વપિ॥
તથૈવ સુકૃતં પાપે હીયતે ચ પ્રદક્ષિણમ્

તસ્માચ્ચ દૈવસંયોગાત્પ્રાપ્તં સ્વર્ગાદિકં ચ યૈઃ॥
યથોક્તં તદ્ભવેત્તેષાં ધર્મિષ્ઠાનાં ન સંશયઃ

એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય શક્રો વચનમબ્રવીત્॥
કુકર્મણા મદીયેન પ્રાપ્તમેતન્ન સંશયઃ

અમરાવતી માશુ ત્વં ગચ્છ દેવર્ષિબિઃ સહ॥
લોકાનાં કાર્યસિદ્ધ્યર્થે દેવાનાં ચ બૃહસ્પતે॥
ઇંદ્રં કુરુ મહાભાગ યસ્તે મનસિ રોચતે

યથા મૃતસ્તથા હં વૈ બ્રહ્મહત્યાવૃતો મહાન્॥
રાગદ્વેષસમુત્થેન પાપેનાસ્મિ પરિપ્લુતઃ

તસ્માત્ત્વરાન્વિતા યૂયં દેવરાજાનમાશુઃ વૈ॥
કુર્વતુ મદનુજ્ઞાતાઃ સત્યં પ્રતિવદામિ વઃ

એવમુક્તાસ્તદા સર્વે બૃહસ્પતિપુરોગમાઃ॥
એત્યામરાવતીં તૂર્ણં પુરંદરવિચેષ્ટિતમ્॥
કથયામાસુરવ્યગ્રા શચીં પ્રતિ યથા તથા

રાજ્યસ્ય હેતોઃ કિં કાર્યં વિમૃશંતઃ પરસ્પરમ્

એવં વિમૃશ્યમાનાનાં દેવાનાં તત્ર નારદઃ॥
યદૃચ્છયાગતસ્તત્ર દેવર્ષિરમિતદ્યુતિઃ

ઉવાચ પૂજિતો દેવાન્કસ્માદ્યૂયં વિચેતસઃ॥
તેનોક્તાઃ કથયામાસુઃ સર્વં શક્રસ્ય ચેષ્ટિતમ્

ગતમિંદ્રસ્ય ચેંદ્રત્વમેનસા પરમેણ તુ॥
તતઃ પ્રોવાચ તાન્દેવાન્દેવર્ષિર્નારદો વચઃ

યૂયં દેવાશ્ચ સર્વજ્ઞાસ્તપસા વિક્રમેણ ચ॥
તસ્માદિંદ્રો હિ કર્તવ્યો નહુષઃ સોમવંશજઃ

સોઽસ્મિન્રાષ્ટ્રે પ્રતિષ્ઠાપ્યસ્ત્વરિતેનૈવ નિર્જરાઃ॥
એકોનમશ્વમેધાનાં શતં તેન મહાત્મના॥
કૃતમસ્તિ મહાભાગા નહુષેણ ચ યજ્વના

શચ્યા શ્રુતં ચ તદ્વાક્યં નારદસ્ય મુખોદ્ગતમ્॥
ગતાંતઃપુરમવ્યગ્રા બાષ્પપૂરિતલોચના

નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સર્વે દેવાન્વમોદયન્

નહુષં રાજ્યમારોઢુમૈકપદ્યેન તે યદા॥
આનીતો હિ તદા રાજા નહુષો હ્યમરાવતીમ્

રાજ્યં દત્તં મહેંદ્રસ્ય સુરૈઃ સર્વૈર્મહર્ષિભિઃ॥
તદાગસ્ત્યાદયઃ સર્વે નહુષં પર્યુપાસત

ગંધર્વાપ્સરસો યક્ષા વિદ્યાધરમહોરગાઃ॥
યક્ષાઃ સુપર્ણાઃ પતગા યે ચાન્યે સ્વર્ગવાસિનઃ

તદા મહોત્સવો જાતો દેવપુર્યાં નિરંતરઃ॥
શંખતૂર્યમૃદંગાનિ નેદુર્દુંદુભયઃ સમમ્

ગાયકાશ્ચ જગુસ્તત્ર તથા વાદ્યાનિ વાદકાઃ॥
નર્તકા નનૃતુસ્તત્ર તથા રાજ્યમહોત્સવે

અભિષિક્તસ્તદા તત્ર બૃહસ્પતિપુરોગમૈઃ

અર્ચિતો દેવસૂક્તૈશ્ચ યથા વદ્ગ્રહપૂજનમ્॥
કૃતવાંશ્ચૈવ ઋષિભિર્વિદ્વદ્ભિર્ભાવિતાત્મભિઃ

તથા ચ સર્વૈઃ પરિપૂજિતો મહાન્રાજા સુરાણાં નહુષસ્તદાનીમ્॥
ઇંદ્રાસને ચેંદ્ સમાનરૂપઃ સંસ્તૂયમાનઃ પરમેણ વર્ચસા

સુગંધદીપૈશ્ચ સુવાસસા યુતોઽલંકારભોગૈઃ સુવિરાજિતાંગઃ॥
બભૌ તદાનીં નહુષો મુનીદ્રૈઃ સંસ્તૂયમાનો હિ તથાઽમરેંદ્રૈઃ

ઇતિ પરમકલાન્વિતોઽસૌ સુરમુનિવરગણૈશ્ચ પૂજ્યમાનઃ॥
નહુષનૃપવરોઽભવત્તદાનીં હૃદિ મહતા હૃચ્છયેનતપ્તઃ

॥નહુષ ઉવાચ॥
ઇંદ્રાણી કથમદ્યૈવ નાયાતિ મમ સન્નિધૌ॥
તાં ચાહ્વયત શીઘ્રં ભો મા વિલંબિતુમર્હથ

નહુપસ્ય વચઃ શ્રુત્વા બૃહસ્પતિરુદારધીઃ॥
શચીભવનમાસાદ્ય ઉવાચ ચ સવિસ્તરમ્

શક્રસ્ય દુર્નિમિત્તેન હ્યનીતો નહુષોઽત્ર વૈ॥
રાજ્યાર્તે ભામિનિ ત્વં ચ અર્દ્ધાસનગતા ભવ

શચી પ્રહસ્ય ચોવાચ બૃહસ્પતિમકલ્મષમ્॥
અસૌ ન પરિપૂર્ણો હિ યજ્ઞૈઃ શક્રાસને સ્થિતઃ॥
એકોનમશ્વમેધાનાં શતં કૃતમનેન વૈ

તસ્માન્ન યોગ્યો પ્રહસ્ય ચોવાચ બૃહસ્પતિમકલ્પણષમ્॥
અસૌ ન પરિપૂર્ણો હિ યજ્ઞૈઃ શક્રાસને સ્થિતઃ॥
અવાહ્યવાહનેનૈવ અત્રાગત્ય લભેત મામ્

તથેતિ ગત્વા ત્વરિતો બૃહસ્પતિરુવાચ તમ્॥
નહુષં કામસંતપ્તં શચ્યોક્તં ચ યથાતથમ્

તથેતિ મત્વા રાજાસૌ નહુષઃ કામમોહિતઃ॥
વિમૃશ્ય પરયા બુદ્ધ્યા અવાહ્યં કિં પ્રશસ્યતે

સ બુદ્ધ્યા ચ ચિરં સ્મૃત્વા બ્રાહ્મણાશ્ચતપસ્વિનઃ॥
અવાહ્યાશ્ચ ભવંત્યસ્માદાત્માનં વાહયામ્યહમ્

દ્વાભ્યાં ચ તસ્યાઃ પ્રાપ્ત્યર્થમિતિ મે હૃદિ વર્તતે॥
શિબિકાં ચ દદૌ તાભ્યાં દ્વિજાભ્યાં કામમોહિતઃ

ઉપવિશ્ય તદા તસ્યાં શિવબિકાયાં સમાહિતઃ॥
સર્પસર્પેતિ વચનાન્નોદયામાસ તૌ તદા

અગસ્ત્યઃ શિબિકાવાહી તતઃ ક્રુદ્ધોઽશપન્નૃપમ્॥
વિપ્રાણામવમંતા ત્વમુન્મત્તોઽજગરો ભવ

શાપોક્તિમાત્રતો રાજા પતિતો બ્રાહ્મણસ્ય હિ॥
તત્રૈવાજગરો ભૂત્વા વિપ્રશાપો દુરત્યયઃ

યથા હિ નહુષો જાતસ્તથા સર્વેઽપિ તાદૃશાઃ॥
વિપ્રાણામવમાનેન પતિન્તિ નિરયેઽશુચૌ

તસ્માસર્વપ્રયત્નેન પદં પ્રાપ્ય વિચક્ષણૈઃ॥
અપ્રમત્તૈર્નરૈર્ભાવ્યમિહામુત્ર ચ લબ્ધયે

તથૈવ નહુષઃ સર્પ્પો જાતોરણ્યે મહાભયે॥
એવં ચૈવાભવત્તત્ર દેવલોકે હ્યરાજકમ્

તથૈવ તે સુરાઃ સર્વે વિસ્મયાવિષ્ટચેતસઃ॥
અહો બત મહત્કષ્ટં પ્રાપ્તં રાજ્ઞા હ્યનેન વૈ

ન મર્ત્ય લોકો ન સ્વર્ગો જાતો હ્યસ્ય દુરાત્મનઃ॥
સતામવજ્ઞયા સદ્યઃ સુકૃતં દગ્ધમેવ હિ

યાજ્ઞિકો હ્યપરો લોકે કથ્યતાં ચ મહામુને॥
તદોવાચ મહાતેજા નારદો મુનિસત્તમઃ

યયાતિં ચ મહાભાગા આનયધ્વં ત્વરાન્વિતાઃ॥
દેવદૂતાસ્તુ વૈ તૂર્ણં યયાતિં દ્રુતમાનયન્

વિમાનમારુહ્ય તદા મહાત્મા યયૌ દિવં દેવદૂતૈઃ સમેતઃ॥
પુરસ્કૃતો દેવવરૈસ્તદાનીં તથોરગૈર્યક્ષગંધર્વસિદ્ધૈઃ

આયાતઃ સોઽમરાવત્યાં ત્રિદશૈરભિતોષિતઃ॥
ઇંદ્રાસને ચોપવિષ્ટો બભાષે ચ સ સત્વરમ્

નારદેનૈવમુક્તસ્તુ ત્વં રાજા યાજ્ઞિકો હ્યસિ॥
સતામવજ્ઞયા પ્રાપ્તો નહુષો દંદશૂકતામ્

યે પ્રાપ્નુવંતિ ધર્મિષ્ઠા દૈવેન પરમં પદમ્॥
પ્રાક્તનેનૈવ મૂઢાસ્તે ન પશ્યંતિ શુભાશુભમ્

પતંતિ નરકે ઘોરે સ્તબ્ધા વૈ નાત્ર સંશયઃ

॥યયાતિરુવાચ॥
યૈઃ કૃતં પુણ્યં તેષાં વિઘ્નઃ પ્રજાયતે॥
અલ્પકત્વેન દેવર્ષે વિદ્ધિ સર્વં પરં મમ

મહાદાનાનિ દત્તાનિ અન્નદાનયુતાનિ ચ॥
ગોદાનાનિ બહૂન્યેવ ભૂમિદાનયુતાનિ ચ

તથૈવ સર્વાણ્યપિ ચોત્તમાનિ દાનાનિ ચોક્તાનિ મનીષિભિર્યદા॥
એતાનિ સર્વાણિ મયા તદૈવ દત્તાનિ કાલે ચ મહાવિધાનતઃ

યજ્ઞૈરિષ્ટં વાજપેયાતિરાત્રૈર્જ્યોતિષ્ટોમૈ રાજસૂયાદિભિશ્ચ॥
શાસ્ત્રપ્રોક્તૈરશ્વમેધાદિભિશ્ચ યૂપૈરેષાલંકૃતા ભૂઃ સમંતાત્

દેવદેવો જગન્નાથ ઇષ્ટો યજ્ઞૈરનેકશઃ॥
ગાલવાય પુરે દત્તા કન્યા ત્વેષા ચ માધવી

પત્નીત્વેન ચતુર્ભ્યશ્ચ દત્તાઃ કન્યા મુને તદા॥
ગાલવસ્ય ગુરોરર્થે વિશ્વામિત્રસ્ય ધીમતઃ

એવં ભૂતાન્યનેકાનિ સુકૃતાનિ મયા પુરા॥
મહાંતિ ચ બહૂન્યેવ તાનિ વક્તું ન પાર્યતે

ભૂયઃ પૃષ્ટઃ સર્વદેવૈઃ સ રાજા કૃતં સર્વં ગુપ્તમેવ યથાર્થમ્॥
વિજ્ઞાતુમિચ્છામ યથાર્થતોપિ સર્વે વયં શ્રોતુકામા યયાતે

વચો નિશમ્ય દેવાનાં યયાતિરમિતદ્યુતિઃ॥
કથયામાસ તત્સર્વં પુણ્યશેષં યથાર્થતઃ

કથિતં સર્વમેતચ્ચ નિઃશેષં વ્યાસવત્તદા॥
સ્વપુણ્યકથનેનૈવ યયાતિરપતદ્ભુવિ

તત્ક્ષણાદેવ સર્વેષાં સુરાણાં તત્ર પશ્યતામ્॥
એવમેવ તથા જાતમરાજકમતંદ્રિતમ્

અન્યો ન દૃશ્યતે લોકે યાજ્ઞિકો યો હિ તત્ર વૈ॥
શક્રાસનેઽભિષે કાર્યં શ્રૂયતાં હિ દ્વિજોત્તમાઃ

સર્વે સુરાશ્ચ ઋષયોઽથ મહાફણીંદ્રા ગન્ધર્વયક્ષખગચારણકિંનરાશ્ચ॥
વિદ્યાધરાઃ સુરગણાપ્સરસાં ગણાશ્ચ ચિંતાપરાઃ સમભવન્મનુજાસ્તથૈવ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડે કેદારખણ્ડે શિવશાસ્ત્રે દેવેન્દ્રસ્વારાજ્યાભિષેકવૃત્તાન્તે દેવેન્દ્રસ્ય બ્રહ્મહત્યયોપદ્રુતૌ નહુષશાપયયાતિભૂષણ્યવૃત્તાન્તવર્ણનંનામ પંચદશોઽધ્યાયઃ