સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 1.14

॥લોમશ ઉવાચ॥
તતો યુદ્ધમતીવાસીદસુરૈર્વિષ્ણુના સહ॥
તતઃ સિંહાઃ સપક્ષાસ્તે દંશિતાઃ પરમાદ્ભુતાઃ

અસુરૈરુહ્યમાનાસ્તે રહુત્મંતં વ્યદારયન્॥
સિંહાસ્તે દારિતાસ્તેન ખંડશશ્ચ વિદારિતાઃ

વિષ્ણુના ચ તદા દૈત્યાશ્ચક્રેણ શકલીકૃતાઃ॥
હતાંસ્તાનસુરાન્દૃષ્ટ્વા કાલનેમિઃ પ્રતાપવાન્

ત્રિશૂલેનાહનદ્વિષ્ણું રોષપર્યાકુલેક્ષણઃ॥
તમાયાંતં ચ જગૃહે મુકુંદોઽનાથસંશ્રયઃ

કરેણ વામેન જઘાન લીલયા તં કાલનેમિં હ્યસુરં મહાબલમ્॥
તેનૈવ શૂલેન સમાહતોઽસૌ મૂર્ચ્છાન્વિતોઽસૌ સહસા પપાત

પતિતઃ પુનરુત્થાય શનૈરુન્મીલ્ય લોચને॥
પુરતઃ સ્થિતમાલોક્ય વિષ્ણું સર્વગુહાશયમ્

લબ્ધસંજ્ઞોઽબ્રવીદ્વાક્યં કાલનેમિર્મહાબલઃ॥
તવ યુદ્ધં ન દાસ્યામિ નાસ્તિ લોકે સ્પૃહા મમ

યે યેઽસુરા હતા યુદ્ધે અક્ષયં લોકમાપ્નુયુઃ॥
બ્રહ્મણો વચનાત્સદ્ય ઇંદ્રેણ સહ સંગતાઃ

ભુંજતો વિવિધાન્ભોગાન્દેવવદ્વિચરંતિ તે॥
ઇંદ્રેણ સહિતાઃ સર્વે સંસારે ચ પતંત્યથ

તસ્માદ્યુદ્ધેન મરણં ન કાંક્ષે ક્ષણભંગુરમ્॥
અન્યજન્મનિ મે વીર વૈરભાવાન્ન સંશયઃ॥
દાતુમર્હસિ મે નાથ કૈવલ્યં કેવલં પરમ્

તથેતિ દૈત્યપ્રવરો નિપાતિતઃ પરેણ પુંસા પરમાર્થદેન॥
દત્ત્વાઽભયં દેવતાનાં તદાનીં તથા સુધાં દેવતાભ્યઃ પ્રદત્ત્વા

કાલનેમિર્હતો દૈત્યો દેવા જાતા હ્યકટકાઃ॥
શલ્યરૂપો મહાન્સદ્યો વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના

તિરોધાનં ગતઃ સદ્યો ભગવાન્કમલેક્ષણઃ॥
ઇંદ્રોઽપિ કદનં કૃત્વા દૈત્યાનાં પરમાદ્ભુતમ્

પતિતાનાં ક્લીબરૂપાણાં ભગ્નાનાં ભીતચેતસામ્॥
મુક્તકચ્છશિખાનાં ચ ચક્રે સ કદનક્રિયામ્

અર્થશાસ્ત્રપરો ભૂત્વા મહેંદ્રો દુરાતિક્રમઃ॥
દૈત્યાનાં કાલરૂપોઽસૌ શચીપતિરુદારધીઃ

એવં નિહન્ય્માનાનામસુરાણાં શચીપતેઃ॥
નિવારણાર્થં ભગવાનાગતો નારદસ્તદા

॥ નારદ ઉવાચ॥
યુદ્ધહતાશ્ચ યે વીરા હ્યસુરા રણમણ્ડલે॥
તેષામનુ કથં કર્તા ભીતાનાં ચ વિહિંસનમ્

યે ભીતાંશ્ચ પ્રપન્નાંશ્ચઘાતયંતિ મદોદ્ધતાઃ॥
બ્રહ્મઘ્નાસ્તેઽપિ વિજ્ઞેયા મહાપાતકસંયુતાઃ

તસ્માત્ત્વયા ન કર્ત્તવ્યં મનસાપિ વિહિંસનમ્॥
એવમુક્તસ્તદા શક્રો નારદેન મહાત્મના

સુરસેનાન્વિતઃ સદ્ય આગતો હિ ત્રિવિષ્ટપમ્॥
તદા સર્વે સુરગણાઃ સુહૃદ્ભ્યશ્ચ પરસ્પરમ્॥
બભૂવુર્મુદિતાઃ સર્વે યક્ષગંધર્વકિંનરાઃ

તદા ઇંદ્રોઽમરાવત્યાં હસ શચ્યાઽભિષેચિતઃ

દેવર્ષિપ્રમુખૈશ્ચૈવ બ્રહ્મર્ષિપ્રમુખૈસ્તથા॥
શક્રોઽપિ વિજયં પ્રાપ્તઃ પ્રસાદાચ્છંકરસ્ય ચ

તદા મહોત્સવો વિપ્રા દેવલોકે મહાનભૂત્॥
શંખાશ્ચ પટહાશ્ચૈવ મૃદંગા મુરજા અપિ॥
તથાનકાશ્ચ ભેર્યશ્ચ નેદુર્દુંદુભયઃ સમમ્

ગાયકાશ્ચૈવ ગંધર્વાઃ કિન્નરાશ્ચાપ્સપોગણાઃ॥
નનૃતુર્જગુસ્તુષ્ટુવુશ્ચ સિદ્ધચારણગુહ્યકાઃ

એવં વિજયમાપન્નઃ શક્રો દેવેસ્વરસ્તદા॥
દેવૈર્હતાસ્તદા દૈત્યાઃ પતિતાસ્તે મહીતલે

ગતાસવો મહાત્માનો બલિપ્રમુખતો હ્યમી॥
તપસ્તપ્તું પુરા વિપ્રો ભાર્ગવો માનસોત્તરમ્

ગતઃ શિષ્યૈઃ પરિવૃતસ્તસ્માદ્યુદ્ધં ન વેદ તત્॥
અવશેષાશ્ચ યે દૈત્યાસ્તે ગતા ભાર્ગવં પ્રતિ

કથિતં વૈ મહદ્ધૃત્તમસુરાણાં ક્ષયાવહમ્॥
નિશમ્ય મન્યુમાવિષ્ટો હ્યાગતો ભૃગુનંદનઃ

શિષ્યૈઃ પરિવૃતો ભૂત્વા મૃતાંસ્તાનસુરાનપિ॥
વિદ્યયા મૃતજીવિન્યા પતિતાન્સમજીવયત્

નિદ્રાપાયગતા યદ્વદુત્થિતાસ્તે તદાઽસુરાઃ॥
ઉત્થિતઃ સ બલિઃ પ્રાહ ભાર્ગવં હ્યમિતદ્યુતિમ્

જીવિતેન કિમદ્યૈવ મમ નાસ્તિ પ્રયોજનમ્॥
પાતિતસ્ત્રિદશેંદ્રેણ યથા કાપુરુષસ્તથા

બલિનોક્તં વચઃ શ્રુત્વા શુક્રો વચનમબ્રવીત્॥
મનસ્વિનો હિ યે શૂરાઃ પતંતિ સમરે બુધા

યે શસ્ત્રેણ હતાઃ સદ્યો મ્રિયમાણા વ્રજંતિ વૈ॥
ત્રિવિષ્ટપં ન સંદેહ ઇતિ વેદાનુશાસનમ્

એવમાશ્વાસયામાસ બલિનં ભૃગુનંદનઃ॥
તપસ્તતાપ વિવિધં દૈત્યાનાં સિદ્ધિદાયકમ્

તથા દૈત્ય ગતાઃ સર્વે ભૃગુણા ચ પ્રચોદિતાઃ॥
પાતાલમવસન્સર્વે બલિમુખ્યાઃ સુખેન વૈ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડે દેવાસુરસંગ્રામે ભાર્ગવેણ મૃતદૈત્યસંજીવનવર્ણનંનામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ