શિવપુરાણ · અધ્યાય 7.2.14

ઓં ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે સપ્તમ્યાં વાયવીયસંહિતાયામુત્તરખણ્ડે પઞ્ચાક્ષરમાહાત્મ્યવર્ણનં નામ ત્રયોદશો ઽધ્યાયઃ
છપ્તેર્ 14
ઈશ્વર ઉવાચ
આજ્ઞાહીનં ક્રિયાહીનં શ્રદ્ધાહીનં વરાનને
આજ્ઞાર્થં દક્ષિણાહીનં સદા જપ્તં ચ નિષ્ફલમ્

આજ્ઞાસિદ્ધં ક્રિયાસિદ્ધં શ્રદ્ધાસિદ્ધં મમાત્મકમ્
એવં ચેદ્દક્ષિણાયુક્તં મંત્રસિદ્ધિર્મહત્ફલમ્

559બ્
ઉપગમ્ય ગુરું વિપ્રમાચાર્યં તત્ત્વવેદિનમ્
જાપિતં સદ્ગુણોપેતં ધ્યાનયોગપરાયણમ્

તોષયેત્તં પ્રયત્નેન ભાવશુદ્ધિસમન્વિતઃ
વાચા ચ મનસા ચૈવ કાયેન દ્રવિણેન ચ

આચાર્યં પૂજયેદ્વિપ્રઃ સર્વદાતિપ્રયત્નતઃ
હસ્ત્યશ્વરથરત્નાનિ ક્ષેત્રાણિ ચ ગૃહાણિ ચ

ભૂષણાનિ ચ વાસાંસિ ધાન્યાનિ ચ ધનાનિ ચ
એતાનિ ગુરવે દદ્યાદ્ભક્ત્યા ચ વિભવે સતિ

વિત્તશાઠ્યં ન કુર્વીત યદીચ્છેત્સિદ્ધિમાત્મનઃ
પશ્ચાન્નિવેદ્ય સ્વાત્માનં ગુરવે સપરિચ્છદમ્

એવં સંપૂજ્ય વિધિવદ્યથાશક્તિત્વવંચયન્
આદદીત ગુરોર્મંત્રં જ્ઞાનં ચૈવ ક્રમેણ તુ

એવં તુષ્ટો ગુરુઃ શિષ્યં પૂજકં વત્સરોષિતમ્
શુશ્રૂષુમનહંકારં સ્નાતં શુચિમુપોષિતમ્

સ્નાપયિત્વા વિશુદ્ધ્યર્થં પૂર્ણકુંભઘૃતેન વૈ
જલેન મન્ત્રશુદ્ધેન પુણ્યદ્રવ્યયુતેન ચ

અલંકૃત્ય સુવેષં ચ ગંધસ્રગ્વસ્ત્રભૂષણૈઃ
પુણ્યાહં વાચયિત્વા ચ બ્રાહ્મણાનભિપૂજ્ય ચ

સમુદ્રતીરે નદ્યાં ચ ગોષ્ઠે દેવાલયે ઽપિ વા
શુચૌ દેશે ગૃહે વાપિ કાલે સિદ્ધિકરે તિથૌ

નક્ષત્રે શુભયોગે ચ સર્વદોષવિવર્જિતે
અનુગૃહ્ય તતો દદ્યાજ્જ્ઞાનં મમ યથાવિધિ

સ્વરેણોચ્ચારયેત્સમ્યગેકાંતે ઽતિપ્રસન્નધીઃ
ઉચ્ચાર્યોચ્ચારયિત્વા તમાવયોર્મંત્રમુત્તમમ્

શિવં ચાસ્તુ શુભં ચાસ્તુ શોભનો ઽસ્તુ પ્રિયો ઽસ્ત્વિતિ
એવં દદ્યાદ્ગુરુર્મંત્રમાજ્ઞાં ચૈવ તતઃ પરમ્

એવં લબ્ધ્વા ગુરોર્મંત્રમાજ્ઞાં ચૈવ સમાહિતઃ
સંકલ્પ્ય ચ જપેન્નિત્યં પુરશ્ચરણપૂર્વકમ્

યાવજ્જીવં જપેન્નિત્યમષ્ટોત્તરસહસ્રકમ્
અનન્યસ્તત્પરો ભૂત્વા સ યાતિ પરમાં ગતિમ્

જપેદક્ષરલક્ષં વૈ ચતુર્ગુણિતમાદરાત્
નક્તાશી સંયમી યસ્સ પૌરશ્ચરણિકઃ સ્મૃતઃ

યઃ પુરશ્ચરણં કૃત્વા નિત્યજાપી ભવેત્પુનઃ
તસ્ય નાસ્તિ સમો લોકે સ સિદ્ધઃ સિદ્ધદો ભવેત્

સ્નાનં કૃત્વા શુચૌ દેશે બદ્ધ્વા રુચિરમાનસમ્
ત્વયા માં હૃદિ સંચિંત્ય સંચિંત્ય સ્વગુરું તતઃ

ઉદઙ્મુખઃ પ્રાઙ્મુખો વા મૌની ચૈકાગ્રમાનસઃ
વિશોધ્ય પઞ્ચતત્ત્વાનિ દહનપ્લાવનાદિભિઃ

મન્ત્રન્યાસાદિકં કૃત્વા સફલીકૃતવિગ્રહઃ
આવયોર્વિગ્રહૌ ધ્યાયન્પ્રાણાપાનૌ નિયમ્ય ચ

વિદ્યાસ્થાનં સ્વકં રૂપમૃષિઞ્છન્દો ઽધિદૈવતમ્
બીજં શક્તિં તથા વાક્યં સ્મૃત્વા પઞ્ચાક્ષરીં જપેત્

ઉત્તમં માનસં જાપ્યમુપાંશું ચૈવમધ્યમમ્
અધમં વાચિકં પ્રાહુરાગમાર્થવિશારદાઃ

560અ
ઉત્તમં રુદ્રદૈવત્યં મધ્યમં વિષ્ણુદૈવતમ્
અધમં બ્રહ્મદૈવત્યમિત્યાહુરનુપૂર્વશઃ

યદુચ્ચનીચસ્વરિતૈઃસ્પષ્ટાસ્પષ્ટપદાક્ષરૈઃ
મંત્રમુચ્ચારયેદ્વાચા વાચિકો ઽયં જપસ્સ્મૃતઃ

જિહ્વામાત્રપરિસ્પંદાદીષદુચ્ચારિતો ઽપિ વા
અપરૈરશ્રુતઃ કિંચિચ્છ્રુતો વોપાંશુરુચ્યતે

ધિયા યદક્ષરશ્રેણ્યા વર્ણાદ્વર્ણં પદાત્પદમ્
શબ્દાર્થચિંતનં ભૂયઃ કથ્યતે માનસો જપઃ

વાચિકસ્ત્વેક એવ સ્યાદુપાંશુઃ શતમુચ્યતે
સાહસ્રં માનસઃ પ્રોક્તઃ સગર્ભસ્તુ શતાધિકઃ

પ્રાણાયામસમાયુક્તસ્સગર્ભો જપ ઉચ્યતે
આદ્યંતયોરગર્ભો ઽપિ પ્રાણાયામઃ પ્રશસ્યતે

ચત્વારિંશત્સમાવૃત્તીઃ પ્રાણાનાયમ્ય સંસ્મરેત્
મંત્રં મંત્રાર્થવિદ્ધીમાનશક્તઃ શક્તિતો જપેત્

પઞ્ચકં ત્રિકમેકં વા પ્રાણાયામં સમાચરેત્
અગર્ભં વા સગર્ભં વા સગર્ભસ્તત્ર શસ્યતે

સગર્ભાદપિ સાહસ્રં સધ્યાનો જપ ઉચ્યતે
એષુ પઞ્ચવિધેષ્વેકઃ કર્તવ્યઃ શક્તિતો જપઃ

અઙ્ગુલ્યા જપસંખ્યાનમેકમેવમુદાહૃતમ્
રેખયાષ્ટગુણં વિદ્યાત્પુત્રજીવૈર્દશાધિકમ્

શતં સ્યાચ્છંખમણિભિઃ પ્રવાલૈસ્તુ સહસ્રકમ્
સ્ફટિકૈર્દશસાહસ્રં મૌક્તિકૈર્લક્ષમુચ્યતે

પદ્માક્ષૈર્દશલક્ષન્તુ સૌવર્ણૈઃ કોટિરુચ્યતે
કુશગ્રંથ્યા ચ રુદ્રાક્ષૈરનંતગુણિતં ભવેત્

ત્રિંશદક્ષૈઃ કૃતા માલા ધનદા જપકર્મણિ
સપ્તવિંશતિસંખ્યાતૈરક્ષૈઃ પુષ્ટિપ્રદા ભવેત્

પઞ્ચવિંશતિસંખ્યાતૈઃ કૃતા મુક્તિં પ્રયચ્છતિ
અક્ષૈસ્તુ પઞ્ચદશભિરભિચારફલપ્રદા

અંગુષ્ઠં મોક્ષદં વિદ્યાત્તર્જનીં શત્રુનાશિનીમ્
મધ્યમાં ધનદાં શાંતિં કરોત્યેષા હ્યનામિકા

અષ્ટોત્તરશતં માલા તત્ર સ્યાદુત્તમોત્તમા
શતસંખ્યોત્તમા માલા પઞ્ચાશદ્ભિસ્તુ મધ્યમા

ચતુઃ પઞ્ચાશદક્ષૈસ્તુ હૃચ્છ્રેષ્ઠા હિ પ્રકીર્તિતા
ઇત્યેવં માલયા કુર્યાજ્જપં કસ્મૈ ન દર્શયેત્

કનિષ્ઠા ક્ષરિણી પ્રોક્તા જપકર્મણિ શોભના
અંગુષ્ઠેન જપેજ્જપ્યમન્યૈરંગુલિભિસ્સહ

અંગુષ્ઠેન વિના જપ્યં કૃતં તદફલં યતઃ
ગૃહે જપં સમં વિદ્યાદ્ગોષ્ઠે શતગુણં વિદુઃ

પુણ્યારણ્યે તથારામે સહસ્રગુણમુચ્યતે
અયુતં પર્વતે પુણ્યે નદ્યાં લક્ષમુદાહૃતમ્

કોટિં દેવાલયે પ્રાહુરનન્તં મમ સન્નિધૌ
સૂર્યસ્યાગ્નેર્ગુરોરિંદોર્દીપસ્ય ચ જલસ્ય ચ

વિપ્રાણાં ચ ગવાં ચૈવ સન્નિધૌ શસ્યતે જપઃ
560બ્
તત્પૂર્વાભિમુખં વશ્યં દક્ષિણં ચાભિચારિકમ્

પશ્ચિમં ધનદં વિદ્યાદૌત્તરં શાતિદં ભવેત્
સૂર્યાગ્નિવિપ્રદેવાનાં ગુરૂણામપિ સન્નિધૌ

અન્યેષાં ચ પ્રસક્તાનાં મન્ત્રં ન વિમુખો જપેત્
ઉષ્ણીષી કુંચુકી નમ્રો મુક્તકેશો ગલાવૃતઃ

અપવિત્રકરો ઽશુદ્ધો વિલપન્ન જપેત્ક્વચિત્
ક્રોધં મદં ક્ષુતં ત્રીણિ નિષ્ઠીવનવિજૃંભણે

દર્શનં ચ શ્વનીચાનાં વર્જયેજ્જપકર્મણિ
આચમેત્સંભવે તેષાં સ્મરેદ્વા માં ત્વયા સહ

જ્યોતીંષિ ચ પ્રપશ્યેદ્વા કુર્યાદ્વા પ્રાણસંયમમ્
અનાસનઃ શયાને વા ગચ્છન્નુત્થિત એવ વા

રથ્યાયામશિવે સ્થાને ન જપેત્તિમિરાન્તરે
પ્રસાર્ય ન જપેત્પાદૌ કુક્કુટાસન એવ વા

યાનશય્યાધિરૂઢો વા ચિંતાવ્યાકુલિતો ઽથ વા
શક્તશ્ચેત્સર્વમેવૈતદશક્તઃ શક્તિતો જપેત્

કિમત્ર બહુનોક્તેન સમાસેન વચઃ શૃણુ
સદાચારો જપઞ્છુદ્ધં ધ્યાયન્ભદ્રં સમશ્નુતે

આચારઃ પરમો ધર્મ આચારઃ પરમં ધનં
આચારઃ પરમા વિદ્યા આચારઃ પરમા ગતિઃ

આચારહીનઃ પુરુષો લોકે ભવતિ નિંદિતઃ
પરત્ર ચ સુખી ન સ્યાત્તસ્માદાચારવાન્ભવેત્

યસ્ય યદ્વિહિતં કર્મ વેદે શાસ્ત્રે ચ વૈદિકૈઃ
તસ્ય તેન સમાચારઃ સદાચારો ન ચેતરઃ

સદ્ભિરાચરિતત્વાચ્ચ સદાચારઃ સ ઉચ્યતે
સદાચારસ્ય તસ્યાહુરાસ્તિક્યં મૂલકારણમ્

આસ્તિકશ્ચેત્પ્રમાદાદ્યૈઃ સદાચારાદવિચ્યુતઃ
ન દુષ્યતિ નરો નિત્યં તસ્માદાસ્તિકતાં વ્રજેત્

યથેહાસ્તિ સુખં દુઃખં સુકૃતૈર્દુષ્કૃતૈરપિ
તથા પરત્ર ચાસ્તીતિ મતિરાસ્તિક્યમુચ્યતે

રહસ્યમન્યદ્વક્ષ્યામિ ગોપનીયમિદં પ્રિયે
ન વાચ્યં યસ્ય કસ્યાપિ નાસ્તિકસ્યાથ વા પશોઃ

સદાચારવિહીનસ્ય પતિતસ્યાન્ત્યજસ્ય ચ
પઞ્ચાક્ષરાત્પરં નાસ્તિ પરિત્રાણં કલૌ યુગે

ગચ્છતસ્તિષ્ઠતો વાપિ સ્વેચ્છયા કર્મ કુર્વતઃ
અશુચેર્વા શુચેર્વાપિ મન્ત્રો ઽયન્ન ચ નિષ્ફલઃ

અનાચારવતાં પુંસામવિશુદ્ધષડધ્વનામ્
અનાદિષ્ટો ઽપિ ગુરુણા મન્ત્રો ઽયં ન ચ નિષ્ફલઃ

અન્ત્યજસ્યાપિ મૂર્ખસ્ય મૂઢસ્ય પતિતસ્ય ચ
નિર્મર્યાદસ્ય નીચસ્ય મંત્રો ઽયં ન ચ નિષ્ફલઃ

સર્વાવસ્થાં ગતસ્યાપિ મયિ ભક્તિમતઃ પરમ્
સિધ્યત્યેવ ન સંદેહો નાપરસ્ય તુ કસ્યચિત્

ન લગ્નતિથિનક્ષત્રવારયોગાદયઃ પ્રિયે
અસ્યાત્યંતમવેક્ષ્યાઃ સ્યુર્નૈષ સપ્તસ્સદોદિતઃ

561અ
ન કદાચિન્ન કસ્યાપિ રિપુરેષ મહામનુઃ
સુસિદ્ધો વાપિ સિદ્ધો વા સાધ્યો વાપિ ભવિષ્યતિ

સિદ્ધેન ગુરુણાદિષ્ટસ્સુસિદ્ધ ઇતિ કથ્યતે
અસિદ્ધેનાપિ વા દત્તસ્સિદ્ધસાધ્યસ્તુ કેવલઃ

અસાધિતસ્સાધિતો વા સિધ્યત્વેન ન સંશયઃ
શ્રદ્ધાતિશયયુક્તસ્ય મયિ મંત્રે તથા ગુરૌ

તસ્માન્મંત્રાન્તરાંસ્ત્યક્ત્વા સાપાયાન્ 1અધિકારતઃ
આશ્રમેત્પરમાં વિદ્યાં સાક્ષાત્પઞ્ચાક્ષરીં બુધઃ

મંત્રાન્તરેષુ સિદ્ધેષુ મંત્ર એષ ન સિધ્યતિ
સિદ્ધે ત્વસ્મિન્મહામંત્રે તે ચ સિદ્ધા ભવંત્યુત

યથા દેવેષ્વલબ્ધો ઽસ્મિ લબ્ધેષ્વપિ મહેશ્વરિ
મયિ લબ્ધે તુ તે લબ્ધા મંત્રેષ્વેષુ સમો વિધિઃ

યે દોષાસ્સર્વમંત્રાણાં ન તે ઽસ્મિન્સંભવંત્યપિ
અસ્ય મંત્રસ્ય જાત્યાદીનનપેક્ષ્ય પ્રવર્તનાત્

તથાપિ નૈવ ક્ષુદ્રેષુ ફલેષુ પ્રતિ યોગિષુ
સહસા વિનિયુંજીત તસ્માદેષ મહાબલઃ

ઉપમન્યુરુવાચ
એવં સાક્ષાન્મહાદેવ્યૈ મહાદેવેન શૂલિના
હિતા ય જગતામુક્તઃ પઞ્ચાક્ષરવિધિર્યથા

ય ઇદં કીર્તયેદ્ભક્ત્યા શૃણુયાદ્વા સમાહિતઃ
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ પ્રયાતિ પરમાં ગતિમ્