શિવપુરાણ · અધ્યાય 7.2.13

ઓં ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે સપ્તમ્યાં વાયવીયસંહિતાયામુત્તરખણ્ડે પઞ્ચાક્ષરમાહાત્મ્યવર્ણનં નામ દ્વાદશો ઽધ્યાયઃ
છપ્તેર્ 13
દેવ્યુવાચ
કલૌ કલુષિતે કાલે દુર્જયે દુરતિક્રમે
અપુણ્યતમસાચ્છન્ને લોકે ધર્મપરાઙ્મુખે

ક્ષીણે વર્ણાશ્રમાચારે સંકટે સમુપસ્થિતે
સર્વાધિકારે સંદિગ્ધે નિશ્ચિતે વાપિ પર્યયે

તદોપદેશે વિહતે ગુરુશિષ્યક્રમે ગતે
કેનોપાયેન મુચ્યંતે ભક્તાસ્તવ મહેશ્વર

ઈશ્વર ઉવાચ
આશ્રિત્ય પરમાં વિદ્યાં હૃદ્યાં પઞ્ચાક્ષરીં મમ
ભક્ત્યા ચ ભાવિતાત્માનો મુચ્યંતે કલિજા નરાઃ

મનોવાક્કાયજૈર્દોષૈર્વક્તું સ્મર્તુમગોચરૈઃ
દૂષિતાનાં કૃતઘ્નાનાં નિંદકાનાં છલાત્મનામ્

લુબ્ધાનાં વક્રમનસામપિ મત્પ્રવણાત્મનામ્
મમ પઞ્ચાક્ષરી વિદ્યા સંસારભયતારિણી

મયૈવમસકૃદ્દેવિ પ્રતિજ્ઞાતં ધરાતલે
પતિતો ઽપિ વિમુચ્યેત મદ્ભક્તો વિદ્યયાનયા

દેવ્યુવાચ
કર્માયોગ્યો ભવેન્મર્ત્યઃ પતિતો યદિ સર્વથા
કર્માયોગેન યત્કર્મ કૃતં ચ નરકાય હિ
તતઃ કથં વિમુચ્યેત પતિતો વિદ્યયા ઽનયા

ઈશ્વર ઉવાચ
તથ્યમેતત્ત્વયા પ્રોક્તં તથા હિ શૃણુ સુન્દરિ
રહસ્યમિતિ મત્વૈતદ્ગોપિતં યન્મયા પુરા

સમંત્રકં માં પતિતઃ પૂજયેદ્યદિ મોહિતઃ
નારકી સ્યાન્ન સન્દેહો મમ પઞ્ચાક્ષરં વિના

અબ્ભક્ષા વાયુભક્ષાશ્ચ યે ચાન્યે વ્રતકર્શિતાઃ
તેષામેતૈર્વ્રતૈર્નાસ્તિ મમ લોકસમાગમઃ

ભક્ત્યા પઞ્ચાક્ષરેણૈવ યો હિ માં સકૃદર્ચયેત્
સો ઽપિ ગચ્છેન્મમ સ્થાનં મન્ત્રસ્યાસ્યૈવ ગૌરવાત્

તસ્માત્તપાંસિ યજ્ઞાશ્ચ વ્રતાનિ નિયમાસ્તથા
પઞ્ચાક્ષરાર્ચનસ્યૈતે કોટ્યંશેનાપિ નો સમઃ

બદ્ધો વાપ્યથ મુક્તો વા પાશાત્પઞ્ચાક્ષરેણ યઃ
પૂજયેન્માં સ મુચ્યેત નાત્ર કાર્યા વિચારણા

અરુદ્રો વા સરુદ્રો વા સકૃત્પઞ્ચાક્ષરેણ યઃ
પૂજયેત્પતિતો વાપિ મૂઢો વા મુચ્યતે નરઃ

ષડક્ષરેણ વા દેવિ તથા પઞ્ચાક્ષરેણ વા
સ બ્રહ્માંગેન માં ભક્ત્યા પૂજયેદ્યદિ મુચ્યતે

પતિતો ઽપતિતો વાપિ મન્ત્રેણાનેન પૂજયેત્
મમ ભક્તો જિતક્રોધો સલબ્ધો ઽલબ્ધ એવ વા

અલબ્ધાલબ્ધ એવેહ કોટિકોટિગુણાધિકઃ
તસ્માલ્લબ્ધ્વૈવ માં દેવિ મન્ત્રેણાનેન પૂજયેત્

લબ્ધ્વા સંપૂજયેદ્યસ્તુ મૈત્ર્યાદિગુણસંયુતઃ
બ્રહ્મચર્યરતો ભક્ત્યા મત્સાદૃશ્યમવાપ્નુયાત્

558બ્
કિમત્ર બહુનોક્તેન ભક્તાસ્સર્વેધિકારિણઃ
મમ પઞ્ચાક્ષરે મંત્રે તસ્માચ્છ્રેષ્ઠતરો હિ સઃ

પઞ્ચાક્ષરપ્રભાવેણ લોકવેદમહર્ષયઃ
તિષ્ઠંતિ શાશ્વતા ધર્મા દેવાસ્સર્વમિદં જગત્

પ્રલયે સમનુપ્રાપ્તે નષ્ટે સ્થાવરજંગમે
સર્વં પ્રકૃતિમાપન્નં તત્ર સંલયમેષ્યતિ

એકો ઽહં સંસ્થિતો દેવિ ન દ્વિતીયો ઽસ્તિ કુત્રચિત્
તદા વેદાશ્ચ શાસ્ત્રાણિ સર્વે પઞ્ચાક્ષરે સ્થિતાઃ

તે નાશં નૈવ સંપ્રાપ્તા મચ્છક્ત્યા હ્યનુપાલિતાઃ
તતસ્સૃષ્ટિરભૂન્મત્તઃ પ્રકૃત્યાત્મપ્રભેદતઃ

ગુણમૂર્ત્યાત્મનાં ચૈવ તતોવાંતરસંહૃતિઃ
તદા નારાયણશ્શેતે દેવો માયામયીં તનુમ્

આસ્થાય ભોગિપર્યંકશયને તોયમધ્યગઃ
તન્નાભિપંકજાજ્જાતઃ પઞ્ચવક્ત્રઃ પિતામહઃ

સિસૃક્ષમાણો લોકાંસ્ત્રીન્ન સક્તો હ્યસહાયવાન્
મુનીન્દશ સસર્જાદૌ માનસાનમિતૌજસઃ

તેષાં સિદ્ધિવિવૃદ્ધ્યર્થં માં પ્રોવાચ પિતામહઃ
મત્પુત્રાણાં મહાદેવ શક્તિં દેહિ મહેશ્વર

ઇત્યેવં પ્રાર્થિતસ્તેન પઞ્ચવક્ત્રધરો હ્યહમ્
પઞ્ચાક્ષરાણિ ક્રમશઃ પ્રોક્તવાન્પદ્મયોનયે

સ પઞ્ચવદનૈસ્તાનિ ગૃહ્ણંલ્લોકપિતામહઃ
વાચ્યવાચકભાવેન જ્ઞાતવાન્માં મહેશ્વરમ્

જ્ઞાત્વા પ્રયોગં વિવિધં સિદ્ધમંત્રઃ પ્રજાપતિઃ
પુત્રેભ્યઃ પ્રદદૌ મંત્રં મંત્રાર્થં ચ યથાતથમ્

તે ચ લબ્ધ્વા મંત્રરત્નં સાક્ષાલ્લોકપિતામહાત્
તદાજ્ઞપ્તેન માર્ગેણ મદારાધનકાંક્ષિણઃ

મેરોસ્તુ શિખરે રમ્યે મુંજવાન્નામ પર્વતઃ
મત્પ્રિયઃ સતતં શ્રીમાન્મદ્ભક્તૈ રક્ષિતસ્સદા

તસ્યાભ્યાશે તપસ્તીવ્રં લોકં સ્રષ્ટું સમુત્સુકાઃ
દિવ્યં વર્ષસહસ્રં તુ વાયુભક્ષાસ્સમાચરન્

તેષાં ભક્તિમહં દૃષ્ટ્વા સદ્યઃ પ્રત્યક્ષતામિયામ્
ઋષિં છંદશ્ચ કીલં ચ બીજશક્તિં ચ દૈવતમ્

ન્યાસં ષડંગં દિગ્બંધં વિનિયોગમશેષતઃ
પ્રોક્તવાનહમાર્યાણાં જગત્સૃષ્ટિવિવૃદ્ધયે

તતસ્તે મંત્રમાહાત્મ્યાદૃષયસ્તપસેધિતાઃ
સૃષ્ટિં વિતન્વતે સમ્યક્સદેવાસુરમાનુષીમ્

અસ્યાઃ પરમવિદ્યાયાસ્સ્વરૂપમધુનોચ્યતે
આદૌ નમઃ પ્રયોક્તવ્યં શિવાય તુ તતઃ પરમ્

સૈષા પઞ્ચાક્ષરી વિદ્યા સર્વશ્રુતિશિરોગતા
સર્વજાતસ્ય સર્વસ્ય બીજભૂતા સનાતની

પ્રથમં મન્મુખોદ્ગીર્ણા સા મમૈવાસ્તિ વાચિકા
તપ્તચામીકરપ્રખ્યા પીનોન્નતપયોધરા

ચતુર્ભુજા ત્રિનયના બાલેંદુકૃતશેખરા
પદ્મોત્પલકરા સૌમ્યા વરદાભયપાણિકા

સર્વલક્ષણસંપન્ના સર્વાભરણભૂષિતા
સિતપદ્માસનાસીના નીલકુંચિતમૂર્ધજા

559અ
અસ્યાઃ પઞ્ચવિધા વર્ણાઃ પ્રસ્ફુરદ્રશ્મિમંડલાઃ
પીતઃ કૃષ્ણસ્તથા ધૂમ્રઃ સ્વર્ણાભો રક્ત એવ ચ

પૃથક્પ્રયોજ્યા યદ્યેતે બિંદુનાદવિભૂષિતાઃ
અર્ધચન્દ્રનિભો બિંદુર્નાદો દીપશિખાકૃતિઃ

બીજં દ્વિતીયં બીજેષુ મંત્રસ્યાસ્ય વરાનને
દીર્ઘપૂર્વં તુરીયસ્ય પઞ્ચમં શક્તિમાદિશેત્

વામદેવો નામ ઋષિઃ પંક્તિશ્છન્દ ઉદાહૃતમ્
દેવતા શિવ એવાહં મન્ત્રસ્યાસ્ય વરાનને

ગૌતમો ઽત્રિર્વરારોહે વિશ્વામિત્રસ્તથાંગિરાઃ
ભરદ્વાજશ્ચ વર્ણાનાં ક્રમશશ્ચર્ષયઃ સ્મૃતાઃ

ગાયત્ર્યનુષ્ટુપ્ ત્રિષ્ટુપ્ ચ છંદાંસિ બૃહતી વિરાટ્
ઇન્દ્રો રુદ્રો હરિર્બ્રહ્મા સ્કંદસ્તેષાં ચ દેવતાઃ

મમ પઞ્ચમુખાન્યાહુઃ સ્થાને તેષાં વરાનને
પૂર્વાદેશ્ચોર્ધ્વપર્યંતં નકારાદિ યથાક્રમમ્

અદાત્તઃ પ્રથમો વર્ણશ્ચતુર્થશ્ચ દ્વિતીયકઃ
પઞ્ચમઃ સ્વરિતશ્ચૈવ તૃતીયો નિહતઃ સ્મૃતઃ

મૂલવિદ્યા શિવં શૈવં સૂત્રં પઞ્ચાક્ષરં તથા
નામાન્યસ્ય વિજાનીયાચ્છૈવં મે હૃદયં મહત્

નકારશ્શિર ઉચ્યેત મકારસ્તુ શિખોચ્યતે
શિકારઃ કવચં તદ્વદ્વકારો નેત્રમુચ્યતે

યકારો ઽસ્ત્રં નમસ્સ્વાહા વષટ્ હુંવૌષડિત્યપિ
ફડિત્યપિ ચ વર્ણાનામન્તે ઽઙ્ગત્વં યદા તદા

તત્રાપિ મૂલમંત્રો ઽયં કિંચિદ્ભેદસમન્વયાત્
તત્રાપિ પઞ્ચમો વર્ણો દ્વાદશસ્વરભૂષિતઃ

તાસ્માદનેન મંત્રેણ મનોવાક્કાયભેદતઃ
આવયોરર્ચનં કુર્યાજ્જપહોમાદિકં તથા

યથાપ્રજ્ઞં યથાકાલં યથાશાસ્ત્રં યથામતિ
યથાશક્તિ યથાસંપદ્યથાયોગં યથારતિ

યદા કદાપિ વા ભક્ત્યા યત્ર કુત્રાપિ વા કૃતા
યેન કેનાપિ વા દેવિ પૂજા મુક્તિં નયિષ્યતે

મય્યાસક્તેન મનસા યત્કૃતં મમ સુન્દરિ
મત્પ્રિયં ચ શિવં ચૈવ ક્રમેણાપ્યક્રમેણ વા

તથાપિ મમ ભક્તા યે નાત્યંતવિવશાઃ પુનઃ
તેષાં સર્વેષુ શાસ્ત્રેષુ મયેવ નિયમઃ કૃતઃ

તત્રાદૌ સંપ્રવક્ષ્યામિ મન્ત્રસંગ્રહણં શુભમ્
યં વિના નિષ્ફલં જાપ્યં યેન વા સફલં ભવેત્