शिवपुराण · अध्याय 7.2.14

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे पञ्चाक्षरमाहात्म्यवर्णनं नाम त्रयोदशो ऽध्यायः
छप्तेर् 14
ईश्वर उवाच
आज्ञाहीनं क्रियाहीनं श्रद्धाहीनं वरानने
आज्ञार्थं दक्षिणाहीनं सदा जप्तं च निष्फलम्

आज्ञासिद्धं क्रियासिद्धं श्रद्धासिद्धं ममात्मकम्
एवं चेद्दक्षिणायुक्तं मंत्रसिद्धिर्महत्फलम्

559ब्
उपगम्य गुरुं विप्रमाचार्यं तत्त्ववेदिनम्
जापितं सद्गुणोपेतं ध्यानयोगपरायणम्

तोषयेत्तं प्रयत्नेन भावशुद्धिसमन्वितः
वाचा च मनसा चैव कायेन द्रविणेन च

आचार्यं पूजयेद्विप्रः सर्वदातिप्रयत्नतः
हस्त्यश्वरथरत्नानि क्षेत्राणि च गृहाणि च

भूषणानि च वासांसि धान्यानि च धनानि च
एतानि गुरवे दद्याद्भक्त्या च विभवे सति

वित्तशाठ्यं न कुर्वीत यदीच्छेत्सिद्धिमात्मनः
पश्चान्निवेद्य स्वात्मानं गुरवे सपरिच्छदम्

एवं संपूज्य विधिवद्यथाशक्तित्ववंचयन्
आददीत गुरोर्मंत्रं ज्ञानं चैव क्रमेण तु

एवं तुष्टो गुरुः शिष्यं पूजकं वत्सरोषितम्
शुश्रूषुमनहंकारं स्नातं शुचिमुपोषितम्

स्नापयित्वा विशुद्ध्यर्थं पूर्णकुंभघृतेन वै
जलेन मन्त्रशुद्धेन पुण्यद्रव्ययुतेन च

अलंकृत्य सुवेषं च गंधस्रग्वस्त्रभूषणैः
पुण्याहं वाचयित्वा च ब्राह्मणानभिपूज्य च

समुद्रतीरे नद्यां च गोष्ठे देवालये ऽपि वा
शुचौ देशे गृहे वापि काले सिद्धिकरे तिथौ

नक्षत्रे शुभयोगे च सर्वदोषविवर्जिते
अनुगृह्य ततो दद्याज्ज्ञानं मम यथाविधि

स्वरेणोच्चारयेत्सम्यगेकांते ऽतिप्रसन्नधीः
उच्चार्योच्चारयित्वा तमावयोर्मंत्रमुत्तमम्

शिवं चास्तु शुभं चास्तु शोभनो ऽस्तु प्रियो ऽस्त्विति
एवं दद्याद्गुरुर्मंत्रमाज्ञां चैव ततः परम्

एवं लब्ध्वा गुरोर्मंत्रमाज्ञां चैव समाहितः
संकल्प्य च जपेन्नित्यं पुरश्चरणपूर्वकम्

यावज्जीवं जपेन्नित्यमष्टोत्तरसहस्रकम्
अनन्यस्तत्परो भूत्वा स याति परमां गतिम्

जपेदक्षरलक्षं वै चतुर्गुणितमादरात्
नक्ताशी संयमी यस्स पौरश्चरणिकः स्मृतः

यः पुरश्चरणं कृत्वा नित्यजापी भवेत्पुनः
तस्य नास्ति समो लोके स सिद्धः सिद्धदो भवेत्

स्नानं कृत्वा शुचौ देशे बद्ध्वा रुचिरमानसम्
त्वया मां हृदि संचिंत्य संचिंत्य स्वगुरुं ततः

उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वा मौनी चैकाग्रमानसः
विशोध्य पञ्चतत्त्वानि दहनप्लावनादिभिः

मन्त्रन्यासादिकं कृत्वा सफलीकृतविग्रहः
आवयोर्विग्रहौ ध्यायन्प्राणापानौ नियम्य च

विद्यास्थानं स्वकं रूपमृषिञ्छन्दो ऽधिदैवतम्
बीजं शक्तिं तथा वाक्यं स्मृत्वा पञ्चाक्षरीं जपेत्

उत्तमं मानसं जाप्यमुपांशुं चैवमध्यमम्
अधमं वाचिकं प्राहुरागमार्थविशारदाः

560अ
उत्तमं रुद्रदैवत्यं मध्यमं विष्णुदैवतम्
अधमं ब्रह्मदैवत्यमित्याहुरनुपूर्वशः

यदुच्चनीचस्वरितैःस्पष्टास्पष्टपदाक्षरैः
मंत्रमुच्चारयेद्वाचा वाचिको ऽयं जपस्स्मृतः

जिह्वामात्रपरिस्पंदादीषदुच्चारितो ऽपि वा
अपरैरश्रुतः किंचिच्छ्रुतो वोपांशुरुच्यते

धिया यदक्षरश्रेण्या वर्णाद्वर्णं पदात्पदम्
शब्दार्थचिंतनं भूयः कथ्यते मानसो जपः

वाचिकस्त्वेक एव स्यादुपांशुः शतमुच्यते
साहस्रं मानसः प्रोक्तः सगर्भस्तु शताधिकः

प्राणायामसमायुक्तस्सगर्भो जप उच्यते
आद्यंतयोरगर्भो ऽपि प्राणायामः प्रशस्यते

चत्वारिंशत्समावृत्तीः प्राणानायम्य संस्मरेत्
मंत्रं मंत्रार्थविद्धीमानशक्तः शक्तितो जपेत्

पञ्चकं त्रिकमेकं वा प्राणायामं समाचरेत्
अगर्भं वा सगर्भं वा सगर्भस्तत्र शस्यते

सगर्भादपि साहस्रं सध्यानो जप उच्यते
एषु पञ्चविधेष्वेकः कर्तव्यः शक्तितो जपः

अङ्गुल्या जपसंख्यानमेकमेवमुदाहृतम्
रेखयाष्टगुणं विद्यात्पुत्रजीवैर्दशाधिकम्

शतं स्याच्छंखमणिभिः प्रवालैस्तु सहस्रकम्
स्फटिकैर्दशसाहस्रं मौक्तिकैर्लक्षमुच्यते

पद्माक्षैर्दशलक्षन्तु सौवर्णैः कोटिरुच्यते
कुशग्रंथ्या च रुद्राक्षैरनंतगुणितं भवेत्

त्रिंशदक्षैः कृता माला धनदा जपकर्मणि
सप्तविंशतिसंख्यातैरक्षैः पुष्टिप्रदा भवेत्

पञ्चविंशतिसंख्यातैः कृता मुक्तिं प्रयच्छति
अक्षैस्तु पञ्चदशभिरभिचारफलप्रदा

अंगुष्ठं मोक्षदं विद्यात्तर्जनीं शत्रुनाशिनीम्
मध्यमां धनदां शांतिं करोत्येषा ह्यनामिका

अष्टोत्तरशतं माला तत्र स्यादुत्तमोत्तमा
शतसंख्योत्तमा माला पञ्चाशद्भिस्तु मध्यमा

चतुः पञ्चाशदक्षैस्तु हृच्छ्रेष्ठा हि प्रकीर्तिता
इत्येवं मालया कुर्याज्जपं कस्मै न दर्शयेत्

कनिष्ठा क्षरिणी प्रोक्ता जपकर्मणि शोभना
अंगुष्ठेन जपेज्जप्यमन्यैरंगुलिभिस्सह

अंगुष्ठेन विना जप्यं कृतं तदफलं यतः
गृहे जपं समं विद्याद्गोष्ठे शतगुणं विदुः

पुण्यारण्ये तथारामे सहस्रगुणमुच्यते
अयुतं पर्वते पुण्ये नद्यां लक्षमुदाहृतम्

कोटिं देवालये प्राहुरनन्तं मम सन्निधौ
सूर्यस्याग्नेर्गुरोरिंदोर्दीपस्य च जलस्य च

विप्राणां च गवां चैव सन्निधौ शस्यते जपः
560ब्
तत्पूर्वाभिमुखं वश्यं दक्षिणं चाभिचारिकम्

पश्चिमं धनदं विद्यादौत्तरं शातिदं भवेत्
सूर्याग्निविप्रदेवानां गुरूणामपि सन्निधौ

अन्येषां च प्रसक्तानां मन्त्रं न विमुखो जपेत्
उष्णीषी कुंचुकी नम्रो मुक्तकेशो गलावृतः

अपवित्रकरो ऽशुद्धो विलपन्न जपेत्क्वचित्
क्रोधं मदं क्षुतं त्रीणि निष्ठीवनविजृंभणे

दर्शनं च श्वनीचानां वर्जयेज्जपकर्मणि
आचमेत्संभवे तेषां स्मरेद्वा मां त्वया सह

ज्योतींषि च प्रपश्येद्वा कुर्याद्वा प्राणसंयमम्
अनासनः शयाने वा गच्छन्नुत्थित एव वा

रथ्यायामशिवे स्थाने न जपेत्तिमिरान्तरे
प्रसार्य न जपेत्पादौ कुक्कुटासन एव वा

यानशय्याधिरूढो वा चिंताव्याकुलितो ऽथ वा
शक्तश्चेत्सर्वमेवैतदशक्तः शक्तितो जपेत्

किमत्र बहुनोक्तेन समासेन वचः शृणु
सदाचारो जपञ्छुद्धं ध्यायन्भद्रं समश्नुते

आचारः परमो धर्म आचारः परमं धनं
आचारः परमा विद्या आचारः परमा गतिः

आचारहीनः पुरुषो लोके भवति निंदितः
परत्र च सुखी न स्यात्तस्मादाचारवान्भवेत्

यस्य यद्विहितं कर्म वेदे शास्त्रे च वैदिकैः
तस्य तेन समाचारः सदाचारो न चेतरः

सद्भिराचरितत्वाच्च सदाचारः स उच्यते
सदाचारस्य तस्याहुरास्तिक्यं मूलकारणम्

आस्तिकश्चेत्प्रमादाद्यैः सदाचारादविच्युतः
न दुष्यति नरो नित्यं तस्मादास्तिकतां व्रजेत्

यथेहास्ति सुखं दुःखं सुकृतैर्दुष्कृतैरपि
तथा परत्र चास्तीति मतिरास्तिक्यमुच्यते

रहस्यमन्यद्वक्ष्यामि गोपनीयमिदं प्रिये
न वाच्यं यस्य कस्यापि नास्तिकस्याथ वा पशोः

सदाचारविहीनस्य पतितस्यान्त्यजस्य च
पञ्चाक्षरात्परं नास्ति परित्राणं कलौ युगे

गच्छतस्तिष्ठतो वापि स्वेच्छया कर्म कुर्वतः
अशुचेर्वा शुचेर्वापि मन्त्रो ऽयन्न च निष्फलः

अनाचारवतां पुंसामविशुद्धषडध्वनाम्
अनादिष्टो ऽपि गुरुणा मन्त्रो ऽयं न च निष्फलः

अन्त्यजस्यापि मूर्खस्य मूढस्य पतितस्य च
निर्मर्यादस्य नीचस्य मंत्रो ऽयं न च निष्फलः

सर्वावस्थां गतस्यापि मयि भक्तिमतः परम्
सिध्यत्येव न संदेहो नापरस्य तु कस्यचित्

न लग्नतिथिनक्षत्रवारयोगादयः प्रिये
अस्यात्यंतमवेक्ष्याः स्युर्नैष सप्तस्सदोदितः

561अ
न कदाचिन्न कस्यापि रिपुरेष महामनुः
सुसिद्धो वापि सिद्धो वा साध्यो वापि भविष्यति

सिद्धेन गुरुणादिष्टस्सुसिद्ध इति कथ्यते
असिद्धेनापि वा दत्तस्सिद्धसाध्यस्तु केवलः

असाधितस्साधितो वा सिध्यत्वेन न संशयः
श्रद्धातिशययुक्तस्य मयि मंत्रे तथा गुरौ

तस्मान्मंत्रान्तरांस्त्यक्त्वा सापायान् 1अधिकारतः
आश्रमेत्परमां विद्यां साक्षात्पञ्चाक्षरीं बुधः

मंत्रान्तरेषु सिद्धेषु मंत्र एष न सिध्यति
सिद्धे त्वस्मिन्महामंत्रे ते च सिद्धा भवंत्युत

यथा देवेष्वलब्धो ऽस्मि लब्धेष्वपि महेश्वरि
मयि लब्धे तु ते लब्धा मंत्रेष्वेषु समो विधिः

ये दोषास्सर्वमंत्राणां न ते ऽस्मिन्संभवंत्यपि
अस्य मंत्रस्य जात्यादीननपेक्ष्य प्रवर्तनात्

तथापि नैव क्षुद्रेषु फलेषु प्रति योगिषु
सहसा विनियुंजीत तस्मादेष महाबलः

उपमन्युरुवाच
एवं साक्षान्महादेव्यै महादेवेन शूलिना
हिता य जगतामुक्तः पञ्चाक्षरविधिर्यथा

य इदं कीर्तयेद्भक्त्या शृणुयाद्वा समाहितः
सर्वपापविनिर्मुक्तः प्रयाति परमां गतिम्