શિવપુરાણ · અધ્યાય 1.25

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે વિદ્યેશ્વરસંહિતાયાં ભસ્મધારણવર્ણનોનામ ચતુર્વિંશો ઽધ્યાયઃ
છપ્તેર્ 25
સૂત ઉવાચ
શૈનકર્ષે મહાપ્રાજ્ઞશિવરૂપમહાપતે
શૃણુરુદ્રાક્ષમાહાત્મ્યં સમાસાત્કથયામ્યહમ્

શિવપ્રિયતમોજ્ઞેયો રુદ્રાક્ષઃ પરપાવનઃ
દર્શનાત્સ્પર્શનાજ્જાપ્યાત્સર્વપાપહરઃસ્મૃતઃ

પુરારુદ્રાક્ષમહિમાદેવ્યગ્રેકથિતોમુને
લોકોપકરણાર્થાયશિવેન પરમાત્મના

શિવ ઉવાચ
શૃણુદેવિમહેશાનિરુદ્રાક્ષમહિમાશિવે
કથયામિતવપ્રીત્યાભક્તાનાંહિતકામ્યયા

દિવ્યવર્ષસહસ્રાણિ મહેશાનિપુનઃપુરા
તપઃપ્રકુર્વતસ્ત્રસ્તંમનઃ સંયમ્યવૈ મમ

સ્વતંત્રેણ પરેશેન લોકોપકૃતિકારિણા
લીલયાપરમેશાનિ ચક્ષુરુન્મીલિતંમયા

પુટાભ્યાંચારુચક્ષુર્ભ્યાંપતિતાજલબિંદવઃ
તત્રાશ્રુબિન્દવોજાતાવૃક્ષારુદ્રાક્ષસંજ્ઞકાઃ

સ્થાવરત્વમનુપ્રાપ્યભક્તાનુગ્રહકારણાત્
તે દત્તાવિષ્ણુભક્તેભ્યશ્ચતુર્વર્ણેભ્ય એવ ચ

ભૂમૌગૌંડોદ્ભવાંશ્ચક્રેરુદ્રાક્ષાઞ્છિવવલ્લભાન્
મથુરાયામયોધ્યાયાલંકાયાંમલયે તથા

સહ્યાદ્રૌચતથાકાશ્યાંદશેષ્વન્યેષુવાતથા
પરાનસહ્યપાપૌઘભેદનાઞ્છ્રુતિનોદનાત્

બ્રાહ્મણાઃક્ષત્રિયાવૈશ્યાઃશૂદ્રાજાતામમાજ્ઞયા
રુદ્રાક્ષાસ્તેપૃથિવ્યાંતુતજ્જાતીયાઃ શુભાક્ષકાઃ

શ્વેતરક્તાઃ પીતકૃષ્ણાવર્ણાજ્ઞેયાઃ ક્રમાદ્બુધૈઃ
સ્વજાતીયંનૃભિર્ધાર્યં રુદ્રાક્ષંવર્ણતઃ ક્રમાત્

વર્ણૈસ્તુતત્ફલંધાર્યંભુક્તિમુક્તિફલેપ્સુભિઃ
શિવભક્તૈર્વિશેષેણશિવયોઃ પ્રીતયેસદા

ધાત્રીફલપ્રમાણંયચ્છ્રેષ્ઠમેતદુદાહૃતમ્
બદરીફલમાત્રંતુમધ્યમંસંપ્રકીર્તિતમ્

અધમંચણમાત્રંસ્યાત્પ્રક્રિયૈષાપરોચ્યતે
શૃણુપાર્વતિસુપ્રીત્યાભક્તાનાંહિતકામ્યયા

બદરીફલમાત્રંચયત્સ્યાત્કિલમહેશ્વરિ
તથાપિફલદંલોકેસુખસૌભાગ્યવર્ધનમ્

ધાત્રીફલસમંયત્સ્યાત્સર્વારિષ્ટવિનાશનમ્
ગુંજયાસદૃશંયત્સ્યાત્સર્વાર્થફલસાધનમ્

યથાયથાલઘુઃસ્યાદ્વૈતથાધિકફલપ્રદમ્
એકૈકતઃફલંપ્રોક્તંદશાંશૈરધિકંબુધૈઃ

રુદ્રાક્ષધારણંપ્રોક્તંપાપનાશનહેતવે
તસ્માચ્ચધારણીયોવૈસર્વાર્થસાધનોધ્રુવમ્

યથાચદૃશ્યતેલોકેરુદ્રાક્ષફલદઃ શુભઃ
નતથાદૃશ્યતે ઽન્યાચમાલિકાપરમેશ્વરિ

સમાઃસ્નિગ્ધાદૃઢાઃસ્થૂલાઃકંટકૈઃસંયુતાઃશુભાઃ
રુદ્રાક્ષાઃકામદાદેવિભુક્તિમુક્તિપ્રદાઃ સદા

ક્રિમિદુષ્ટંછિન્નભિન્નંકંટકૈર્હીનમેવચ
વ્રણયુક્તમવૃત્તંચરુદ્રાક્ષાન્ષડ્વિવર્જયેત્

સ્વયમેવકૃતદ્વારંરુદ્રાક્ષંસ્યદિહોત્તમમ્
યત્તુપૌરુષયત્નેનકૃતંતન્મધ્યમંભવેત્

રુદ્રાક્ષધારણંપ્રાપ્તંમહાપાતકનાશનમ્
રુદ્રસંખ્યાશતંધૃત્વરુદ્રરૂપોભવેન્નરઃ

એકાદશશતાનીહધૃત્વાયત્ફલમાપ્યતે
તત્ફલંશક્યતેનૈવ વક્તું વર્ષશતૈરપિ

શતાર્ધેનયુતેઃ પઞ્ચશતૈર્વૈ મુકુટં મતમ્
રુદ્રાક્ષૈર્વિરચેત્સમ્યગ્ભક્તિમાન્પુરુષો વરઃ

ત્રિભિઃ શતૈઃ ષષ્ટિયુક્તૈસ્ત્રિરાવૃત્ત્યા તથા પુનઃ
રુદ્રાક્ષૈરુપવીતં વ નિર્મીયાદ્ભક્તિતત્પરઃ

શિખાયાંચત્રયંપ્રોક્તંરુદ્રક્ષાણાં મહેશ્વરિ
કર્ણયોઃ ષટ્ ચ ષટ્ચૈવવામદક્ષિણયોસ્તથા

શતમેકોત્તરંકંઠેબાહ્વોર્વૈરુદ્રસંખ્યયા
કૂર્પરદ્વારયોસ્તત્રમણિબંધેતથાપુનઃ

ઉપવીતેત્રયંધાર્યંશિવભક્તિરતૈર્નરૈઃ
શેષાનુર્વરિતાન્પઞ્ચસમ્મિતાન્ધારયેત્કટૌ

એતત્સંખ્યાધૃતાયેનરુદ્રાક્ષાઃ પરમેશ્વરિ
તદ્રૂપં તુ પ્રણમ્યંહિસ્તુત્યંસર્વૈર્મહેશવત્

એવંભૂતંસ્થિતંધ્યાનેયદાકૃત્વાસનૈર્જનમ્
શિવેતિવ્યાહરંશ્ચૈવદૃષ્ટ્વાપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

શતાદિકસહસ્રસ્યવિધિરેષપ્રકીર્તિતઃ
તદભાવેપ્રકારોન્યઃ શુભઃ સંપ્રોચ્યતેમયા

શિખાયામેકરુદ્રાક્ષંશિરસાત્રિંશતંવહેત્
પઞ્ચાશચ્ચગલેદધ્યાદ્બાહ્વોઃ ષોડશષોડશ

મણિબંધે દ્વાદશદ્વિસ્કંધે પઞ્ચશતંવહેત્
અષ્ટોત્તરશતૈર્માલ્યમુપવીતંપ્રકલ્પયેત્

એવંસહસ્રરુદ્રાક્ષાન્ધારયેદ્યોદૃઢવ્રતઃ
તંનમંતિસુરાઃસર્વેયથારુદ્રસ્તથૈવ સઃ

એકંશિખાયાંરુદ્રાક્ષંચત્વારિંશત્તુમસ્તકે
દ્વાત્રિંશત્કણ્ઠદેશેતુવક્ષસ્યષ્ટોત્તરંશતમ્

એકૈકંકર્ણયોઃ ષટ્ષડ્બાહ્વોઃષોડશષોડશ
કરયોરવિમાનેનદ્વિગુણેનમુનીશ્વર

સંખ્યાપ્રીતિર્ધૃયાયેનસોપિશૈવજનઃપરઃ
શિવવત્પૂજનીયોહિવંદ્યસ્સર્વૈરભીક્ષ્ણશઃ

શિરસીશાનમંત્રેણકર્ણેતત્પુરુષેણ ચ
અઘોરેણગલેધાર્યંતેનૈવહૃદયેપિ ચ

અઘોરબીજમંત્રેણ કરયોર્ધારયેત્સુધીઃ
પઞ્ચદશાક્ષગ્રથિતાંવામદેવેનચોદરે

પઞ્ચબ્રહ્મભિરંગશ્ચત્રિમાલાં પઞ્ચસપ્ત ચ
અથવામૂલમંત્રેણ સર્વાનક્ષાંસ્તુધારયેત્

મદ્યંમાંસંતુલશુનંપલાણ્ડુંશિગ્રુમેવ ચ
શ્લેષ્માંતકં વિડ્વરાહંભક્ષણે વર્જયેત્તતઃ

વલક્ષંરુદ્રાક્ષંદ્વિજતનુભિરેવેહવિહિતંસુરક્તંક્ષત્રાણાંપ્રમુદિતમુમેપીતમસકૃત્
છિન્નં ખંડિતં ભિન્નં વિદીર્ણ
તતોવૈશ્યૈર્ધાયપ્રતિદિવસભાવશ્યકમહોતથાકૃષ્ણંશૂદ્રૈઃશ્રુતિગદિતમાર્ગોયમગજે

વર્ણીવનીગૃહયતીર્નિયમેનદધ્યાદેતદ્રહસ્યપરમોનહિજાતુતિષ્ઠેત્
રુદ્રાક્ષધારણમિદંસુકૃતૈશ્ચલભ્યંત્યક્ત્વેદમેતદખિલાન્નરકાન્પ્રયાંતિ

આદાવામલકાત્સ્વતો લઘુતરા રુગ્ણાસ્તતઃકંટકૈઃસંદષ્ટાઃક્રિમિભિસ્તનૂપકરણચ્છિદ્રેણ હીનાસ્તથા
ધાર્યાનૈવ શુભેપ્સુભિશ્ચણકવદ્રુદ્રાક્ષમપ્યંતતોરુદ્રાક્ષોમમલિંગમંગલમુમેસૂક્ષ્મંપ્રશસ્તંસદા

સર્વાશ્રમાણાંવર્ણાનાંસ્ત્રીશૂદ્રણાંશિવાજ્ઞયા
ધાર્યાઃ સદૈવરુદ્રાક્ષાયતીનાં પ્રણવેન હિ

દિવાબિભ્રદ્રાત્રિકૃતૈરાત્રૌવિભ્રદ્દિવાકૃતૈઃ
પ્રાતર્મધ્યાહ્નસાયાહ્નેમુચ્યતેસર્વપાતકૈઃ

યે ત્રિપુણ્ડ્ર ધરાલોકે જટાધારિણ એવ યે
યે રુદ્રાક્ષધરાસ્તેવૈયમલોકંપ્રયાંતિન

રુદ્રાક્ષમેકંશિરસાબિભર્તિતથાત્રિપુણ્ડ્રંચલલાટમધ્યે
પઞ્ચાક્ષરંયેહિજપંતિમંત્રંપૂજ્યાભવદ્ભિઃ ખલુતેહિસાધવઃ

યસ્યાઙ્ગેનાસ્તિરુદ્રાક્ષસ્ત્રિપુણ્ડ્રંભાલપટ્ટકે
મુખેપઞ્ચાક્ષરંનાસ્તિતમાનયયમાલયમ્

જ્ઞાત્વાજ્ઞાત્વાતત્પ્રભાવંભસ્મરુદ્રાક્ષધારિણઃ
તેપૂજ્યાઃ સર્વદાસ્માકંનોનેતવ્યાઃ કદાચન

એવમાજ્ઞાપયામાસકાલોપિનિજકિઙ્કરાન્
તથેતિમત્ત્વાતેસર્વેતૂષ્ણીમાસન્સુવિસ્મિતાઃ

અત એવમહાદેવિરુદ્રાક્ષોત્યઘનાશનઃ
તદ્ધરોમત્પ્રિયઃ શુદ્ધો ઽત્યઘવાનપિપાર્વતિ

હસ્તેબાહૌતથામૂર્ધ્નિરુદ્રાક્ષંધારયેત્તુયઃ
અવધ્યઃસર્વભૂતાનાંરુદ્રરૂપીચરેદ્ભુવિ

સુરાસુરાણાંસર્વેષાં વંદનીયઃસદાસવૈ
પૂજનીયો હિ દૃષ્ટસ્યપાપહાચયથાશિવઃ

ધ્યાનજ્ઞાનાવમુક્તોપિરુદ્રાક્ષંધારયેત્તુયઃ
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃસયાતિપરમાંગતિમ્

રુદ્રાક્ષેણજપન્મન્ત્રં પુણ્યંકોટિ ગુણં ભવેત્
દશકોટિગુણંપુણ્યંધારણાલ્લભતે નરઃ

યાવત્કાલંહિજીવસ્યશરીરસ્થોભવેત્સવૈ
તાવત્કાલંસ્વલ્પમૃત્યુર્નતંદેવિબાધતે

ત્રિપુંડ્રેણચસંયુક્તંરુદ્રાક્ષાવિલસાંગકમ્
મૃત્યુંજયંજપંતંચદૃષ્ટ્વારુદ્રફલંલભેત્

પઞ્ચદેવપ્રિયશ્ચૈવસર્વદેવપ્રિયસ્તથા
સર્વમન્ત્રાઞ્જપેદ્ભક્તોરુદ્રાક્ષમાલયાપ્રિયે

વિષ્ણ્વાદિદેવભક્તાશ્ચધારયેયુર્નસંશયઃ
રુદ્રભક્તો વિશેષેણરુદ્રાક્ષાન્ધારયેત્સદા

રુદ્રાક્ષાવિવિધાઃપ્રોક્તાસ્તેષાં ભેદાન્વદામ્યહમ્
શૃણુપાર્વતિ સદ્ભક્ત્યા ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદાન્

એકવક્ત્રઃ શિવઃ સાક્ષાદ્ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદઃ
તસ્યદર્શનમાત્રેણબ્રહ્મહત્યાવ્યપોહતિ

યત્રસંપૂજિતસ્તત્રલક્ષ્મીર્દૂરતરા નહિ
નશ્યંત્યુપદ્રવાઃસર્વેસર્વકામાભવંતિહિ

દ્વિવક્ત્રોદેવદેવેશસ્સર્વકામફલપ્રદઃ
વિશેષતઃ સરુદ્રાક્ષોગોવધંનાશયેદ્દ્રુતમ્

ત્રિવક્ત્રોયોહિરુદ્રાક્ષઃ સાક્ષાત્સાધનદસ્સદા
તત્પ્રભાવાદ્ભવેયુર્વૈવિદ્યાઃ સર્વાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ

ચતુર્વક્ત્રઃ સ્વયંબ્રહ્માનરહત્યાંવ્યપોહતિ
દર્શનાત્સ્પર્શનાત્સદ્યશ્ચતુર્વર્ગફલપ્રદઃ

પઞ્ચવક્ત્રઃ સ્વયંરુદ્રઃ કાલાગ્નિર્નામતઃ પ્રભુઃ
સર્વમુક્તિપ્રદશ્ચૈવસર્વકામફલપ્રદઃ

અગમ્યાગમનંપાપમભક્ષ્યસ્ય ચ ભક્ષણમ્
ઇત્યાદિ સર્વપાપાનિ પઞ્ચવક્ત્રોવ્યપોહતિ

ષડ્વક્ત્રઃકાર્તિકેયસ્તુધારણાદ્દક્ષિણેભુજે
બ્રહ્મહત્યાદિકૈઃ પાપૈર્મુચ્યતેનાત્ર સંશયઃ

સપ્તવક્ત્રોમહેશાનિ હ્યનંગોનામનામતઃ
ધારણાત્તસ્ય દેવેશિદરિદ્રોપીશ્વરોભવેત્

રુદ્રાક્ષશ્ચાષ્ટવક્ત્રશ્ચ વસુમૂર્તિશ્ચ ભૈરવઃ
ધારણાત્તસ્ય પૂર્ણાયુર્મૃતો ભવતિ શૂલભૃત્

ભૈરવોનવવક્ત્રશ્ચ કપિલશ્ચમુનિઃસ્મૃતઃ
દુર્ગાવાતદધિષ્ઠાત્રી નવરૂપામહેશ્વરી

તં ધારયેદ્વામહસ્તે રુદ્રાક્ષંભક્તિતત્પરઃ
સર્વેશ્વરોભવેન્નૂનંમમ તુલ્યો ન સંશયઃ

દશવક્ત્રો મહેશાનિ સ્વયં દેવો જનાર્દનઃ
ધારણાત્તસ્ય દેવેશિ સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્

એકાદશમુખોયસ્તુરુદ્રાક્ષઃપરમેશ્વરિ
સરુદ્રોધારણાત્તસ્યસર્વત્રવિજયીભવેત્

દ્વાદશાસ્યં તુ રુદ્રાક્ષં ધારયેત્કેશદેશકે
આદિત્યાશ્ચૈવ તે સર્વેદ્વાદશૈવ સ્થિતાસ્તથા

ત્રયોદશમુખો વિશ્વેદેવસ્તદ્ધારણાન્નરઃ
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ સૌભાગ્યં મંગલંલભેત્

ચતુર્દશમુખો યો હિ રુદ્રાક્ષઃ પરમઃશિવઃ
ધારયેન્મૂર્ધ્નિ તં ભક્ત્યાસર્વપાપં પ્રણશ્યતિ

ઇતિરુદ્રાક્ષભેદા હિ પ્રોક્તાવૈમુખભેદતઃ

તત્તન્મંત્રાઞ્છૃણુ પ્રીત્યા ક્રમાચ્છૈલ્લેશ્વરાત્મજે ॥ શિવ્પ્_1,25. 81ચ્દ્।
અં હ્રીનમઃ 1 અંનમઃ 2 અંક્લીંનમઃ 3 અંહ્રીંનમઃ 4 અંહ્રીંનમઃ 5 અંહ્રીં હું નમઃ 6 અંહુંનમઃ 7 અંહુંનમઃ 8 અંહ્રીંહુંનમઃ 9 અંહ્રીંનમઃ નમઃ 10 અંહ્રીંહુંનમઃ 11 અંક્રોં ક્ષૌં રૌં નમઃ 12 અંહ્રીંનમઃ 13 અંનમ 14
ભક્તિશ્રદ્ધાયુતશ્ચૈવ સર્વકામાર્થસિદ્ધયે
રુદ્રાક્ષાન્ધારયેન્મંત્રૈર્દેવનાલસ્ય વર્જિતઃ

વિના મંત્રેણ હો ધત્તે રુદ્રાક્ષં ભુવિમાનવઃ
સ યાતિ નરકં ઘોરં યાવદિન્દ્રાશ્ચતુર્દશ

રુદ્રાક્ષમાલિનંદૃષ્ટ્વા ભૂતપ્રેતપિશાચકાઃ
ડાકિનીશાકિની ચૈવ યે ચાન્યે દ્રોહકારકાઃ

કૃત્રિમં ચૈવ યત્કિંચિદભિચારાદિકંચયાત્
તત્સર્વંદૂરતોયાતિદૃષ્ટ્વા શંકિતવિગ્રહમ્

રુદ્રાક્ષમાલિનં દૃષ્ટ્વા શિવો વિષ્ણુઃ પ્રસીદતિ
દેવીગણપતિસ્સૂર્યઃસુરાશ્ચાન્યેપિપાર્વતિ

એવંજ્ઞાત્વાતુમાહાત્મ્યંરુદ્રાક્ષસ્યમહેશ્વરિ
સમ્યગ્ધાર્યાસ્સમંત્રાશ્ચભક્ત્યાધર્મવિવૃદ્ધયે

ઇત્યુક્તંગિરિજાગ્રેહિશિવેનપરમાત્મના
ભસ્મરૂદ્રાક્ષમાહાત્મ્યં ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદમ્

શિવસ્યાતિપ્રિયૌજ્ઞેયૌ ભસ્મરુદ્રાક્ષધારિણૌ
તદ્ધારણપ્રભાવદ્ધિ ભુક્તિર્મુક્તિર્ન સંશયઃ

ભસ્મરુદ્રાક્ષધારી યઃ શિવભક્તસ્સ ઉચ્યતે
પઞ્ચાક્ષરજપાસક્તઃ પરિપૂર્ણશ્ચસન્મુખે

વિનાભસ્મત્રિપુંડ્રેણવિનારુદ્રાક્ષમાલયા
પૂજિતોપિમહાદેવોનાભીષ્ટફલદાયકઃ

તત્સર્વં ચ સમાખ્યાતં યત્પૃષ્ટંહિમુનીશ્વર
ભસ્મરુદ્રાક્ષમાહાત્મ્યં સર્વકામસમૃદ્ધિદમ્

એતદ્યઃશૃણુયાન્નિત્યંમાહાત્મ્યપરમંશુભમ્
રુદ્રાક્ષભસ્મનોર્ભક્ત્યાસર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્

ઇહ સર્વસુખં ભુક્ત્વા પુત્રપૌત્રાદિસંયુતઃ
લભેત્પરત્ર સન્મોક્ષં શિવસ્યાતિપ્રિયો ભવેત્

વિદ્યેશ્વરસંહિતેયં કથિતા વો મુનીશ્વરાઃ
સર્વસિદ્ધિપ્રદા નિત્યંમુક્તિદા શિવશાસનાત્