શિવપુરાણ · અધ્યાય 1.20

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે વિદ્યેશ્વરસંહિતાયાં સાધ્યસાધનખંડે પાર્થિવશિવલિંગપૂજનમાહાત્મ્યવર્ણનં નામૈકોનવિંશો ઽધ્યાયઃ
છપ્તેર્ 20
સૂત ઉવાચ
અથ વૈદિકભક્તાનાં પાર્થિવાર્ચાં નિગદ્યતે
વૈદિકેનૈવમાર્ગેણભુક્તિમુક્તિપ્રદાયિની

સૂત્રોક્તવિધિનાસ્નાત્વાસંધ્યાં કૃત્વા યથાવિધિ
બ્રહ્મયજ્ઞંવિધાયાદૌતતસ્તર્પણમાચરેત્

નૈત્યિકં સકલંકામં વિધાયાનંતરંપુમાન્ ॥ શિવ્પ્_1,20. 3અબ્।
શિવસ્મરણપૂર્વં હિ ભસ્મરુદ્રાક્ષધારકઃ

વેદોક્તાવિધિના સમ્યક્સંપૂર્ણફલસિદ્ધયે
પૂજયેત્પરયાભક્ત્યાપાર્થિવંલિંગમુત્તમમ્

નદીતીરે તડાગે ચ પર્વતેકાનને ઽપિચ
શિવાલયે શુચૌ દેશે પાર્થિવાર્ચા વિધીયતે

શુદ્ધપ્રદેશસંભૂતાં મૃદમાહૃત્ય યત્નતઃ
શિવલિંગં પ્રકલ્પેત સાવધાનતયા દ્વિજાઃ

વિપ્રે ગૌરા સ્મૃતા શોણા બાહુજે પીતવર્ણકા
વૈશ્યેકૃષ્ણા પાદજાતે હ્યથવા યત્ર યા ભવેત્

સંગૃહ્યમૃત્તિકાંલિંગનિર્માણાર્થંપ્રયત્નતઃ
અતીવશુભદેશેચસ્થાપયેત્તાંમૃદંશુભામ્

સંશોધ્યચજલેનાપિપિંડીકૃત્ય શનૈઃ શનૈઃ
વિધીયેતશુભંલિંગંપાર્થિવંવેદમાર્ગતઃ

તતઃ સંપૂજયેદ્ભક્ત્યાભુક્તિમુક્તિફલાપ્તયે
તત્પ્રકારમહંવચ્મિશૃણુધ્વંસંવિધાનતઃ

નમઃ શિવાયમંત્રેણાર્ચનંદ્રવ્યંચપ્રોક્ષયેત્
ભૂરસીતિચમંત્રેણક્ષેત્રસિદ્ધિંપ્રકારયેત્

આપોસ્માનિતિમંત્રેણજલસંસ્કારમાચરેત્
નમસ્તે રુદ્રમંત્રેણ ફાટિકાબંધમુચ્યતે

શંભવાયેતિમંત્રેણક્ષેત્રશુદ્ધિં પ્રકારયેત્
નમઃ પૂર્વેણ કુર્યાત્પઞ્ચામૃતસ્યાપિ પ્રોક્ષણમ્

નીલગ્રીવાયમંત્રેણનમઃપૂર્વેણભક્તિમાન્
ચરેચ્છંકરલિંગસ્યપ્રતિષ્ઠાપનમુત્તમમ્

ભક્તિતસ્તત એતત્તેરુદ્રાયેતિ ચ મંત્રતઃ
આસનં રમણીયં વૈદદ્યાદ્વૈદિકમાર્ગકૃત્

માનોમહન્તમિતિચમંત્રેણાવાહનંચરેત્
યાતેરુદ્રેણમંત્રેણસંચરેદુપવેશનમ્

મંત્રેણયામિષુમિતિ ન્યાસંકુર્યાચ્છિવસ્યચ
અધ્યવોચદિતિ પ્રેમ્ણાધિવાસંમનુનાચરેત્

મનુનાસૌજીવ ઇતિદેવતાન્યાસમાચરેત્
અસૌયોવસર્પતીતિ ચાચરેદપસર્પણમ્

નમોસ્તુ નીલગ્રીવાયેતિ પાદ્યં મનુનાહરેત્ ॥ શિવ્પ્_1,20. 19અબ્।
અર્ઘ્યં ચ રુદ્રગાયત્ર્યા ઽચમનં ત્ર્યંબકેણ ચ

પયઃપૃથિવ્યામિતિ ચ પયસાસ્નાનમાચરેત્
દધિક્રાવ્ણેતિમંત્રેણદધિસ્નાનં ચ કારયેત્

ઘૃટંસ્નાનેખલુઘૃતંઘૃતંયાવેતિમંત્રતઃ ॥ શિવ્પ્_1,20. 21અબ્।
મધુવાતામધુનક્તંમધુમાન્ન ઇતિ ત્ર્યૃચા ॥ શિવ્પ્_1,20. 21ચ્દ્।
મધુખંડસ્નપનંપ્રોક્તમિતિપઞ્ચામૃતં સ્મૃતમ્
અથવા પાદ્યમંત્રેણ સ્નાનંપઞ્ચામૃતેન ચ

માનસ્તોકે ઇતિ પ્રેમ્ણા મંત્રેણ કટિબંધનમ્
નમો ધૃષ્ણવે ઇતિ વા ઉત્તરીયં ચ ધાપયેત્

યા તે હેતિરિતિ પ્રેમ્ણા ઋક્ચતુષ્કેણ વૈદિકઃ
શિવાય વિધિના ભક્તશ્ચરેદ્વસ્ત્રસમર્પણમ્

નમઃ શ્વભ્ય ઇતિ પ્રેમ્ણા ગંધં દદ્યાદૃચા સુધીઃ

નમસ્તક્ષભ્ય ઇતિ ચાક્ષતાન્મંત્રેણ ચાર્પયેત્ ॥ શિવ્પ્_1,20. 25ચ્દ્।
નમઃ પાર્યાય ઇતિ વા પુષ્પ મંત્રેણ ચાર્પયેત્
નમઃ પર્ણ્યાય ઇતિ વા બિલ્બપત્રસમર્પણમ્

નમઃકપર્દિનેચેતિ ધૂપં દદ્યાદ્યથાવિધિ
દીપં દદ્યાદ્યથોક્તં તુ નમ આશવ ઇત્યૃચા

નમોજ્યેષ્ઠાયમંત્રેણ દદ્યાન્નૈવેદ્યમુત્તમમ્
મનુનાત્ર્યમ્બકમિતિપુનરાચમનંસ્મૃતમ્

ઇમા રુદ્રાયેતિ ઋચા કુર્યાત્ફલસમર્પણમ્
નમો વ્રજ્યાયેતિ ઋચા સકલં શંભવેર્પયેત્

મનો મહાંતમિતિ ચ માનસ્તોકે ઇતિ તતઃ
મંત્રેદ્વયેનૈકદશાક્ષતૈ રુદ્રાન્પ્રપૂજયેત્

હિરણ્યગર્ભ ઇતિ ત્ર્યૃચાદક્ષિણાંહિસમર્પયેત્
દેવસ્યત્વેતિમંત્રેણહ્યભિષેકંચરેદ્બુધઃ

દીપમંત્રેણવાશંભોર્નીરાજનવિધિંચરેત્
પુષ્પાંજલિંચરેદ્ભક્ત્યા ઇમા રુદ્રાયચત્ર્યૃચા

માનોમહાન્તમિતિ ચ ચરેત્પ્રાજ્ઞઃ પ્રદક્ષિણામ્
માનસ્તોકેતિ મંત્રેણ સાષ્ટાઙ્ગંપ્રણમેત્સુધીઃ

એષતે ઇતિમંત્રેણશિવમુદ્રાંપ્રદર્શયેત્ ॥ શિવ્પ્_1,20. 34અબ્।
યતોયત ઇત્યભયાંજ્ઞાનાખ્યાં ત્ર્યંબકેણ ચ

નમઃસેનેતિ મંત્રેણમહામુદ્રાંપ્રદર્શયેત્
દર્શયેદ્ધેનુમુદ્રાંચનમોગેભ્ય ઋચાનયા

પઞ્ચમુદ્રાઃપ્રદર્શ્યાથ શિવમંત્રજપં ચરેત્
શતરુદ્રિયમંત્રેણ જપેદ્વેદવિચક્ષણઃ

તતઃ પઞ્ચાઙ્ગપાઠંચકુર્યાદ્વેદવિચક્ષણઃ
દેવાગાત્વિતિમંત્રેણકુર્યાચ્છંભોર્વિસર્જનમ્

ઇત્યુક્તઃ શિવપૂજાયાવ્યાસતોવૈદિકોવિધિઃ
સમાસતશ્ચશૃણુતવૈદિકંવિધિમુત્તમમ્

ઋચાસદ્યોજાતમિતિમૃદાહરણમાચરેત્
વામદેવાય ઇતિ ચ જલપ્રક્ષેપમાચરેત્

અઘોરેણ ચ મંત્રેણલિંગનિર્માણમાચરેત્
તત્પુરુષાયમંત્રેણાહ્વાનં કુર્યાદ્યથાવિધિ

સંયોજયેદ્વેદિકાયામીશાનમનુનાહરમ્
અન્યત્સર્વં વિધાનંચકુર્યાત્સંક્ષેપતઃ સુધીઃ

પઞ્ચાક્ષરેણમંત્રેણગુરુદત્તેનવાતથા
કુર્યાત્પૂજાં ષોડશોપચારેણ વિધિવત્સુધીઃ

ભવાયભવનાશાયમહાદેવાયધીમહિ
ઉગ્રાય ઉગ્રનાશાય શર્વાય શશિમૌલિને

અનેન મનુના વાપિ પૂજયેચ્છંકરંસુધીઃ
સુભક્ત્યા ચભ્રમંત્યક્ત્વાભક્ત્યૈવફલદઃ શિવઃ

ઇત્યપિ પ્રોક્તમાદૃત્ય વૈદિકક્રમપૂજનમ્
પ્રોચ્યતેન્યવિધિઃ સમ્યક્સાધારણતયાદ્વિજઃ

પૂજાપાર્થિવલિંગસ્યસંપ્રોક્તાશિવનામભિઃ

તાં શૃણુધ્વં મુનિશ્રેષ્ઠાઃ સર્વકામપ્રદાયિનીમ્ ॥ શિવ્પ્_1,20. 46ચ્દ્।
હરોમહેશ્વરઃ શંભુઃશૂલપાણિઃ પિનાકધૃક્
શિવઃ પશુપતિશ્ચૈવમહાદેવ ઇતિ ક્રમાત્

મૃદાહરણસંઘટ્ટપ્રતિષ્ઠાહ્વાનમેવચ
સ્નપનંપૂજનંચૈવક્ષમસ્વેતિવિસર્જનમ્

અંકારાદિચતુર્થ્યંતૈર્નમોન્તૈર્નામભિઃ ક્રમાત્
કર્તવ્યાચક્રિયાસર્વાભક્ત્યાપરમયામુદા

કૃત્વા ન્યાસવિધિંસમ્યક્ષડઙ્ગકરયોસ્તથા
ષડક્ષરેણમંત્રેણતતોધ્યાનંસમાચરેત્

કૈલાસપીઠાસનમધ્યસંસ્થં ભક્તૈઃ સનંદાદિભિરર્ચ્યમાનમ્
ભક્તર્તિદાવાનલમપ્રમેયંધ્યાયેદુમાલિંગિતવિશ્વભૂષણમ્

ધ્યાયેન્નિત્યંમહેશંરજતગિરિનિભંચારુચંદ્રાવતંસંરત્નાકલ્પોજ્જ્વલાંગંપરશુમૃગવરાભીતિહસ્તંપ્રસન્નમ્
પદ્માસીનંસમંતાત્સ્થિતમમરગણૈર્વ્યાઘ્રકૃત્તિંવસાનંવિશ્વાદ્યંવિશ્વબીજંનિખિલભયહરંપઞ્ચવક્ત્રંત્રિનેત્રમ્

ઇતિધ્યાત્વાચસંપૂજ્યપાર્થિવંલિંગમુત્તમમ્
જપેત્પઞ્ચાક્ષરંમંત્રંગુરુદત્તંયથાવિધિ

સ્તુતિભિશ્ચૈવદેવેશંસ્તુવીતપ્રણમન્સુધીઃ
નાનાભિધાભિર્વિપ્રેન્દ્રાઃ પઠેદ્વૈશતરુદ્રિયમ્

તતઃ સાક્ષતપુષ્પાણિગૃહીત્વાંજલિનામુદા
પ્રાર્થયેચ્છંકરંભક્ત્યામંત્રૈરેભિઃસુભક્તિતઃ

તાવકસ્ત્વદ્ગુણપ્રાણસ્ત્વચ્ચિત્તોહંસદામૃડ
કૃપાનિધ ઇતિજ્ઞાત્વાભૂતનાથપ્રસીદમે

અજ્ઞાનાદ્યદિવાજ્ઞાનાજ્જપ પૂજાદિકં મયા
કૃતં તદસ્તુસફલંકૃપયાતવશંકર

અહંપાપીમહાનદ્યપાવનશ્ચભવાન્મહાન્
ઇતિવિજ્ઞાયગૌરીશયદિચ્છસિતથાકુરુ

વેદૈઃ પુરાણૈઃ સિદ્ધાન્તૈરૃષિભિર્વિવિધૈરપિ
નજ્ઞાતોસિમહાદેવકુતોહંત્વંમહાશિવ

યથા તથા ત્વદીયોસ્મિ સર્વભાવૈર્મહેશ્વર
રક્ષણીયસ્ત્વયાહં વૈ પ્રસીદ પરમેશ્વર

ઇત્યેવં ચાક્ષતાન્પુષ્પાનારોપ્ય ચ શિવોપરિ
પ્રણમેદ્ભક્તિતશ્શંભું સાષ્ટાંગં વિધિવન્મુને

તતઃ પ્રદક્ષિણાં કુર્યાદ્યથોક્તવિધિના સુધીઃ
પુનઃ સ્તુવીત દેવેશં સ્તુતિભિઃ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ

તતો ગલરવંકૃત્વા પ્રણમેચ્છુચિનમ્રધીઃ
કુર્યાદ્વિજ્ઞપ્તિમાદૃત્ય વિસર્જનમથાચરેત્

ઇત્યુક્તા મુનિશાર્દૂલાઃ પાર્થિવાર્ચા વિધાનતઃ
ભુક્તિદામુક્તિદાચૈવશિવભક્તિવિવર્ધિની

ઇત્યધ્યાયંસુચિત્તેનયઃપઠેચ્છૃણુયાદપિ
સર્વપાપવિશુદ્ધાત્માસર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્

આયુરાયોગ્યદંચૈવયશસ્યંસ્વર્ગ્યમેવચ
પુત્રપૌત્રાદિસુખદમાખ્યાનમિદમુત્તમમ્