શિશુપાલવધ · અધ્યાય 11

શ્રુતિસમધિકમુચ્ચૈઃ પઞ્ચમં પીડયન્તઃ સતતમમૃષભહીનં ભિન્નકીકૃત્ય ષડ્જમ્ ।
પ્રણિજગદુરકાકુશ્રાવકસ્નિગ્ધકણ્ઠાઃ પરિણતિમિતિ રાત્રેર્માગધા માધવાય

રતિરભસવિલાસાભ્યાસતાન્તં ન યાવન્ નયનયુગમમીલત્તાવદેવાહતો ઽસૌ ।
રજનિવિરતિશંસી કામિનીનાં ભવિષ્યદ્વિરહવિહિતનિદ્રાભઙ્ગમુચ્ચૈર્મૃદઙ્ગઃ
સ્ફુટતરમુપરિષ્ટાદલ્પમૂર્તેર્ધ્રુવસ્ય સ્ફુરતિ સુરમુનીનાં મણ્ડલં વ્યસ્તમેત્ ।
શકટમિવ મહીયઃ શૈશવે શાર્ઙ્ગપાણેશ્ ચપલચરણકાબ્જપ્રેરણોત્તુઙ્ગિતાગ્રમ્

પ્રહરકમપનીય સ્વં નિદિદ્રાસતોચ્ચૈઃ પ્રતિપદમુપહૂતઃ કેનચિજ્જાગૃહીતિ ।
મુહુરવિશદવર્ણાં નિદ્રયા શૂન્યશૂન્યાં દદદપિ ગિરમન્તર્બુદ્ધ્યતે નો મનુષ્યઃ

વિપુલતરનિતમ્બાભોગરુદ્ધે રમણ્યાઃ શયિતુમનધિગચ્છઞ્જીવિતેશો ઽવકાશમ્ ।
રતિપરિચયનશ્યન્નૈન્દ્રતન્દ્રઃ કથઞ્ચિદ્ ગમયતિ શયનીયે શર્વરી કિં કરોતુ

ક્ષણશયિતવિબુદ્ધાઃ કલ્પયન્તઃ પ્રયોગાન્ ઉદધિમહતિ રાજ્યે કાવ્યવદ્દુર્વિગાહે ।
ગહનમપરરાત્રપ્રાપ્તબુદ્ધિપ્રસાદાઃ કવય ઇવ મહીપાશ્ચિન્તયન્ત્યર્થજાતમ્

ક્ષિતિતટશયનાન્તાદુત્થિતં દાનપઙ્ગપ્લુતબહુલશરીરં શાયયત્યેષ ભૂયઃ ।
મૃદુચલદપરાન્તોદીરિતાન્દૂનિનાદં ગજપતિમધિરોહઃ પક્ષકવ્યત્યયેન

દ્રુતતરકરદક્ષાઃ ક્ષિપ્તવૈશખશૈલે દધતિ દધનિ ધીરાનારવાન્વારિણીવ ।
શશિનમિવ સુરૌઘાઃસારમુદ્ધર્તુમેતે કલશિમુદધિગુર્વી વલ્લવા લોડયન્તિ

અનુનયમગૃહીત્વા વ્યાજસુપ્તા પરાચી રુતમથ કૃકવાકોસ્તારમાકર્ણ્ય કલ્પે ।
કથમપિ પરિવૃત્તા નિદ્રયાન્ધા કિલ સ્ત્રી મુકુલિતનયનૈવા શિલિષ્યતિ પ્રાણનાથમ્

ગતમનુગતવીણૈરેકતાં વેણુનાદૈઃ કલમવિકલતાલં ગાયકૈર્બોધહેતોઃ ।
અસકૃદનવગીતં ગીતમાકર્ણયન્તઃ સુખમુકુલિતનેત્રા યાન્તિ નિદ્રાં નરેન્દ્રાઃ

પરિશિથિલિતકર્ણગ્રીવમામીલિતાક્ષઃ ક્ષણમયમનુભૂય સ્વપ્નમૂર્ધ્વજ્ઞુરેવ ।
રિરસયિષતિ ભૂયઃ શષ્પમગ્રે વિકીર્ણં પટુતરચપલૌષ્ઠઃ પ્રસ્ફુરત્પ્રોથમશ્વઃ

ઉદયમુદિતદીપ્તિર્યાતિ યઃ સંગતૌ મે પતતિ ન વરમિન્દુઃ સો ઽપરામેષ ગત્વા ।
સ્મિતરુચિરિવ સદ્યઃ સાભ્યસૂયં પ્રભેતિ સ્ફુરતિ વિશદમેષા પૂર્વકાષ્ઠાઙ્ગનાયાઃ

ચિરરતિપરિખેદ પ્રાપ્તનિદ્રાસુખાનાં ચરમમપિ શયિત્વા પૂર્વમેવ પ્રબુદ્ધાઃ ।
અપરિચલિતગાત્રાઃ કુર્વતેન પ્રિયાણામશિથિલભુજચક્રાશ્લેષભેદં તરુણ્યઃ

કૃતધવલિમભેદૈઃ કુઙ્કુમેનેવ કિઞ્ચિન્મલયરુહરજોભિર્ભૂષયન્પશ્ચિમાશામ્ ।
હિમરુચિરરુણિમ્ના રાજતે રજ્યમાનૈર્જરઠકમલકન્દચ્છેદગૌરૈર્મયૂખૈઃ

દધદસકલમેકં ખણ્ડિતામાનમદ્ભિઃ શ્રિયમપરમપૂર્ણામુચ્છ્વસદ્ભિઃ પલાશૈઃ ।
કલરવમુપગીતે ષટ્પદૌઘેન ધત્તઃ કુમુદકમલ ષણ્ડે તુલ્યરૂપામવસ્થામ્

મદરુચિમરુણેનોદ્ગચ્છતા લમ્ભિતસ્ય ત્યજત ઇવ ચિરાય સ્થાયિનીમાશુ લજ્જામ્ ।
વસનમિવ મુખસ્ય સ્રંસતે સંપ્રતીદં સિતકરકરજાલં વાસવાશાયુવત્યાઃ

અવિરતરતલીલાયાઃસજાતશ્રમાણામ્ ઉપશમમુપયાન્તં નિઃસહે ઽઙ્ગે ઽઙ્ગનાનામ્ ।
પુનરુષસિ વિવિક્તૈમર્માતરિશ્વાવચૂર્ણ્ય જ્વલયતિ મદનાગ્નિં માલતીનાં રજોભિઃ

અનિમિષમવિરામા રાગિણાં સર્વરાત્રં નવનિધુવનલીલાઃ કૌતુકેનાતિવીક્ષ્ય ।
ઇદમુદવસિતાનામસ્ફુટાલોકસંપન્નયનમિવ સનિદ્રં ઘૂર્ણતે દૈપમર્ચિઃ

વિકચકમલગન્ધૈરન્ધયન્ભૃઙ્ગમાલાઃ સુરભિતમકરન્દં મન્દમાવાતિ વાતઃ ।
પ્રમદનમદનમાદ્યદ્યૌવનોદ્દામરામારમણરભસખેદસ્વેદવિચ્છેદદક્ષઃ

લુલિતનયનતારાઃ ક્ષામવક્ત્રેન્દુબિમ્બા રજનય ઇવ નિન્દ્રાક્લાન્તનીલોત્પલાક્ષ્યઃ ।
તિમિરમિવ દધાનાઃ સ્રંસિનઃ કેશપાશાન્ અવનિપતિગૃહેભ્યો યાન્ત્યમૂર્વારવધ્વઃ

શિશિરકિરણકાન્તં વાસરાન્તે ઽભિસાર્ય શ્વસનસુરભિગન્ધિઃ સામ્પ્રતં સત્વરેવ ।
વ્રજતિ રજનિરેષા તન્મયૂખાઙ્ગરાગૈઃ પરિમલિતમનિન્દ્યૈરમ્બરાન્તં વહન્તી

નવકુમુદવનશ્રીહાસકેલિપ્રસઙ્ગાદ્ અધિકરુચિરશેષામપ્યુષાં જાગરિત્વા ।
અયમપરદિશો ઽઙ્ગે મુઞ્ચતિ સ્રસ્તહસ્તઃ શિશયિષુરપિ પાણ્ડું મ્લાનમાત્માનમિન્દુઃ

સરભસપરિરમ્ભારમ્ભસંરમ્ભભાજા યદધિનિશમપાસ્તં વલ્લભેનાઙ્ગનાયાઃ ।
વસનમપિ નિશાન્તે નેષ્યતે તત્પ્રદાતુ રથચરણવિશાલશ્રેણિલોલેક્ષણેન

સપદિ કુમુદિનીભિર્મીલિતં હા ક્ષપાપિ ક્ષયમગમદપેતાસ્તારકાસ્તાઃ સમસ્તાઃ ।
ઇતિ દયિતકલત્રશ્ચિન્તયન્નઙ્ગમિન્દુર્ વહતિ કૃશમશેષં ભ્રષ્ટશોભં શુચેવ

વ્રજતિવિષયમક્ષ્ણામંશુમાલી ન યાવત્ તિમિરમખિલમસ્તં તાવદેવારુણેન ।
પરપરિભવિ તેજસ્તન્વતામાશુ કર્તું પ્રભવતિ હિ વિપક્ષોચ્છેદમગ્રેસરો ઽપિ

વિગતતિમિરપઙ્ગં પશ્યતિ વ્યોમ યાવદ્ ધુવતિ વિરહખિન્નઃ પક્ષતી યાવદેવ ।
રથચરણસમાહ્વસ્તાવદૌત્સુક્યનુન્ના સરિદપરતટાન્તાદાગતા ચક્રવાકી

મુદિતયુવમનસ્કાસ્તુલ્યમેવ પ્રદોષે રુચમદધુરુભય્યઃ કલ્પિતા ભૂષિતાશ્ચ ।
પરિમલરુચિરાભિર્ન્યક્કૃતાસ્તુ પ્રભાતે યુવતિભિરુપભોગાન્નીરુચઃ પુષ્પમાલાઃ

વિલુલિતકમલૌઘઃ કીર્ણવલ્લીવિતાનઃ પ્રતિવનમવધૂતાશેષશાખિપ્રસૂનઃ ।
ક્વચિદયમનવસ્થઃ સ્થાસ્નુતામેતિ વાયુર્વધુકુસુમવિમર્દેદ્ગન્ધિવેશ્માન્તરેષુ

નખપદવલિનાભીસન્ધિભાગેષુ લક્ષ્યઃ ક્ષતિષુ ચ દશનાનામઙ્ગનાયાઃ સશેષઃ ।
અપિ રહસિ કૃતાનાં વાગ્વિહીનો ઽપિજાતઃ સુરતવિલસિતાનાં વર્ણકો વર્ણકો ઽસૌ

પ્રકટમલિનલક્ષ્મા મૃષ્ટપત્રાવલીકૈર્ અધિગતરતિશોભૈઃ પ્રત્યુષઃ પ્રોષિતશ્રીઃ ।
ઉપહસિત ઇવાસૌ ચાન્દ્રમાઃ કામિનીનાં પરિણતશરકાણ્ડાપાણ્ડુભિર્ગણ્ડભાગૈઃ

સકલમપિ નિકામં કામલોલાન્યનારીરતિરભસવિમર્દૈર્ભિન્નવત્યઙ્ગરાગે ।
ઇદમતિમહદેવાશ્ચર્યમાશ્ચર્યધામ્નસ્તવ ખલુ મુખરાગો યન્ન ભેદં પ્રયાતઃ

પ્રકટતરમિમં મા દ્રાક્ષુરન્યા રમણ્યઃ સ્ફુટમિતિ સવિશઙ્ગં કાન્તયા તુલ્યવર્ણઃ ।
ચરણતલસરોજાક્રાન્તિસંક્રાન્તયાસૌ વપુષિ નખવિલેખો લાક્ષયા રક્ષિતસ્તે

તદવિતથમવાદીર્યન્મમ ત્વં પ્રિયજનપરિભુક્તં યદ્દુકૂલં દધાનઃ ।
મદધિવસતિમાગાઃકામિનાં મણ્ડનશ્રીર્વ્રજતિ હિ સફલત્વં વલ્લભાલોકનેન

નવનખપદમઙ્ગં ગોપયસ્યંશુકેન સ્થગયસિ પુનરોષ્ઠં પાણિના દન્તદષ્ટમ્ ।
પ્રતિદિશમપરસ્ત્રીસઙ્ગશંસી વિસર્પન્નવપરિમલગન્ધઃ કેન શક્યો વરીતુમ્

ઇતિકૃતવચનાયાઃ કશ્ચિદભેત્ય બિભ્યદ્ગલિતનયનવારેર્યાતિ પાદાવનામમ્ ।
કરુણમપિ સમર્થં માનિનાં માનભેદે રુદિતમુદિતમસ્ત્રં યોષિતાં વિગ્રહેષુ

મદનમદનવિકાસસ્પષ્ટધાર્ષ્ટ્યેદયાનાં રતિકલહવિકીર્ણૈર્ભૂષણૈરર્ચિતેષુ ।
વિદધતિ ન ગૃહેષૂત્ફુલ્લપુષ્પોપહારં વિફલવિનયયત્નાઃ કામિનીનાં વયસ્યાઃ

કરજદશનચિહ્નં નિશમઙ્ગે ઽન્યનારીજનિતમિતિ સરોષમીર્ષ્યયા શઙ્કમાનામ્ ।
સ્મરસિ ન ખલુ દત્તં મત્તયૈતત્ત્વયૈવ સ્ત્રિયમનુનયતીત્થં વ્રીડમાનાં વિલાસી

કૃતગુરુતરહારચ્છેદમાલિઙ્ગ્ય પત્યૌ પરિશિથિલિતગાત્રે ગન્તુમાપૃચ્છમાને ।
વિગલિતનવમુક્તાસ્થૂલભાષ્પામ્બુબિન્દુ સ્તનયુગમબલાયાસ્તત્ક્ષણં રોદિતીવ

બહુજગદપુરસ્તાત્તસ્ય મત્તા કિલાહં ચકર ચ કિલ ચાટુ પ્રૌઢયોષિદ્વદસ્ય ।
વિદિતમિતિ સખીભ્યો રાત્રિવૃત્તં વિચિન્ત્ય વ્યપગતમદયાહ્નિ વ્રીડિતં મુગ્ધવધ્વા

અરુણજલજરાજીમુગ્ધહસ્તાગ્રપાદા બહુલમધુપમાલાકજ્જલેન્દીવરાક્ષી ।
અનુપતતિ વિરાવૈઃ પત્રિણાં વ્યાહરન્તી રજનિમચિરજાતા પૂર્વસન્ધ્યા સુતેવ

પ્રતિશરણમશીર્ણજ્યોતિરગ્ન્યાહિતાનાં વિધિવિહિતવિરિબ્ધૈઃ સામિધેનીરધીત્ય ।
કૃતગુરુદુરિતૌઘધ્વંસમધ્વર્યુવર્યૈર્ હુતમયમુપલીઢે સાધુ સામ્નાય્યમગ્નિઃ

પ્રકૃતજપવિધીનામાસ્યમુદ્રશ્મિદન્તં મુહુરપિહિતમોષ્ઠ્યૈરક્ષરૈર્લક્ષ્યમન્યૈઃ ।
અનુકૃતિમનુવેલં ઘટ્ટિતોદ્ઘટ્ટિતસ્ય વ્રજતિ નિયમભાજાં મુગ્ધમુક્તાપુટસ્ય

નવકનકપિશઙ્ગં વાસરાણાં વિધાતુઃ કકુભિ કુલિશપાણેર્ભાતિ ભાસાં વિતાનમ્ ।
જનિતભુવનદાહારમ્ભમમ્ભાંસિ દગ્ધ્વા જ્વલિતમિવ મહાબ્ધેરૂર્ધ્વમૌર્વાનલાર્ચિઃ

વિતતપૃથુવરત્રાતુલ્યરૂપૈર્મયૂખૈઃ કલશ ઇવ ગરીયાન્દિગ્ભિરાકૃષ્યમાણઃ ।
કૃતચપલવિહઙ્ગાલાપકોલાહલાભિર્ જલનિધિજલમધ્યાદેષ ઉત્તાર્યતેર્ઽકઃ

પયસિ સલિલરાશેર્નક્તમન્તર્નિમગ્નઃ સ્ફુટમનિશમતાપિ જ્વાલયા બાડવાગ્નેઃ ।
યદયમિદમિદાનીમઙ્ગમુદ્યન્દધાતિ જ્વલિતખદિરકાષ્ઠાઙ્ગારગૌરં વિવસ્વાન્

અતુહિનરુચિનાસૌ કેવલં નોદયાદ્રિઃ ક્ષણમુપરિગતેન ક્ષ્માભૃતઃ સર્વ એવ ।
નવકરનિકરેણ સ્પષ્ટબન્ધૂકસૂનસ્તબકરચિતમેતે શેખરં બિભ્રતીવ

ઉદયશિખરિશૃઙ્ગપ્રાઙ્ગણેષ્વેવ રિઙ્ગન્ સકમલમુખહાસં વીક્ષિતઃ પદ્મિનીભિઃ ।
વિતતમૃદુકરાગ્રઃ શબ્દયન્ત્યા વયોભિઃ પરિપતતિ દિવો ઽઙ્ગકે હેલયા બાલસૂર્યઃ

ક્ષણમયમુપવિષ્ટઃ ક્ષ્માતલન્યસ્તપાદઃ પ્રણતિપરમવેક્ષ્ય પ્રીતમહ્નાય લોકમ્ ।
ભુવનતલમશેષં પ્રત્યવેક્ષિષ્યમાણઃ ક્ષિતિધરપીઠાદુત્થિતઃ સપ્તસપ્તિઃ

પરિણતમદિરાભં ભાસ્કરેણોંશુબાણૈસ્ તિમિરકરિઘટાયાઃ સર્વદિક્ષુ ક્ષતાયાઃ ।
રુધિરમિવ વહન્ત્યો ભાન્તિ બાલાતપેનચ્છુરિતમુભયરોધોવારિતં વારિ નદ્યઃ

દધતિપરિપતન્ત્યો જાલવાતાયનેભ્યસ્ તરુણતપનભાસો મન્દિરાભ્યન્તરેષુ ।
પ્રણયિષુ વનિતાનાં પ્રાતરિચ્છત્સુ ગન્તું કુપિતમદનમુક્તોત્તપ્તનારાચલીલામ્

અધિરજનિ વધૂભિઃ પીતમૈરેયરિક્તં કનકચષકમેતદ્રોચનાલોહિતેન ।
ઉદયદહિમરોચિર્જ્યોતિષાક્રાન્તમન્તર્મધુન ઇવ તથૈવાપૂર્ણમદ્યાપિ ભાતિ

સિતરુચિશયનીયે નક્તમેકાન્તમુક્તં દિનકરકરસઙ્ગવ્યક્તકૌસુમ્ભકાન્તિ ।
નિજમિતિ રતિબન્ધોર્જાનતીમુત્તરીયં પરિહસતિ સખી સ્ત્રીમાદદાનાં દિનાદૌ

પ્લુતમિવ શિશિરાંશોરંશુભિર્યન્નિશાસુ સ્ફટિકમયરાજદ્રાજતાદ્રિસ્થલાભમ્ ।
અરુણિતમકઠોરૈર્વેશ્મ કાશ્મીરજામ્ભઃસ્નપિતમિવ તદેતદ્ભાનુભિર્ભાતિ ભાનોઃ

સરસનખપદાન્તર્દષ્ટકેશપ્રમોકં પ્રણયિનિ વિદધાને યોષિતામુલ્લસન્ત્યઃ ।
વિદધતિ દશનાનાં સીત્કૃતાવિષ્કૃતાનામ્ અભિનવરવિભાસઃ પદ્મરાગાનુકારમ્

અવિરતદયિતાઙ્ગાસઙ્ગસઞ્ચરિતેન છુરિતમભિનવાસૃક્કાન્તિના કુઙ્કુમેન ।
કનકનિકષરેખા કોમલં કામિનીનાં ભવતિ વપુરવાપ્તચ્છાયમેવાતપે ઽપિ

સરસિજવનકાન્તં બિભ્રદભ્રાન્તવૃત્તિઃ કરનયનસહસ્રં હેતુમાલોકશક્તેઃ ।
અખિલમતિમહિમ્ના લોકમાક્રાન્તવન્તં હરિરિવ હરિદશ્વઃ સાધુ વૃત્રં હિનસ્તિ

અવતમસભિદાયૈ ભાસ્વતામ્યુદ્ગતેન પ્રસભમુડુગણો ઽસૌ દર્શનીયો ઽપ્યપાસ્તઃ ।
નિરસિતુમરિમિચ્છોર્યે તદીયાશ્રયેણ શ્રિયમધિગતવન્તસ્તે ઽપિ હન્તવ્યપક્ષે

પ્રતિફલતિ કરૌઘે સંમુખાવસ્થિતાયાં રજતકટકભિત્તૌ સાન્દ્રચન્દ્રાંશુગૌર્યામ્ ।
બહિરભિહતમદ્રેઃ સંહતં કન્દરાન્તર્ગતમપિ તિમિરૌઘં ઘર્મભાનુર્ભિનત્તિ

બહિરપિ વિલસન્ત્યઃ કામમાનિન્યિરે યદ્ દિવસકરરુચો ઽન્તં ધ્વાન્તમન્તર્ગૃહેષુ ।
નિયતવિષયવૃત્તેરપ્યનલ્પપ્રતાપક્ષતસકલવિપક્ષસ્તેજસઃ સ સ્વભાવઃ

ચિરમતિરસલૌલ્યાદ્બન્ધનં લમ્ભિતાનાં પુનરયમુદયાય પ્રાપ્ય ધામ સ્વમેવ ।
દલિતદલકપાટઃ ષટ્પદાનાં સરોજે સરભસ ઇવ ગુપ્તિસ્ફોટમર્કઃ કરોતિ

યુગપદયુગસપ્તિસ્તુલ્યસંખ્યૈર્મયૂખૈર્ દશશતદલભેદં કૌતુકેનાશુકૃત્વા ।
શ્રિયમલિકુલગીતૈર્લાલિતાં પઙ્કજાન્તર્ભવનમધિશયાનામાદરાત્પશ્યતીવ

અદયમિવ કરાગ્રૈરેષ નિપીડ્ય સદ્યઃ શશધરમહરાદૌ રાગવાનુષ્ણરશ્મિઃ ।
અવકિરતિ નિતાન્તં કાન્તિનિર્યાસમબ્દસ્રુતનવજલપાણ્ડું પુણ્ડરીકોદરેષુ

પ્રવિકસતિ ચિરાય દ્યોતિતાશેષલોકે દશશતકરમૂર્તાવક્ષિણીવ દ્વિતીયે ।
સિતકરવપુષાસૌ લક્ષ્યતે સંપ્રતિ દ્યૌર્ વિગલિતકિરણેન વ્યઙ્ગિતૈકેક્ષણેવ

કુમુદવનમપશ્રિ શ્રીમદમ્ભોજષણ્ડં ત્યજતિ મુદમુલૂકઃ પ્રીતિમાશ્ચક્રવાકઃ ।
ઉદયમહિમરશ્મિર્યાતિ શીતાંશુરસ્તં હતવિધિલસિતાનાં હી વિચિત્રો વિપાકઃ

ક્ષણમતુહિનધામ્નિ પ્રેષ્ય ભૂયઃ પુરસ્તાદ્ ઉપગતવતિ પાણિગ્રાહવદ્દિગ્વધૂનામ્ ।
દ્રુતતરમુપયાતિ સ્રંસમાનાંશુકો ઽસાવ્ ઉપપાતિરિતિ નીચૈઃ પશ્ચિમાન્તેન ચન્દ્રઃ

પ્રલયમખિલતારાલોકમહ્નાય નીત્વા શ્રિયમનતિશયશ્રીઃ સાનુરાગાં દધાનઃ ।
ગગનસલિલરાશિં રાત્રિકલ્પાવસાને મધુરિપુરિવ ભાસ્વાનેષ એકો ઽધિશેતે

કૃતસકલજગદ્વિબોધો ઽવધૂતાન્ધકારોદયઃ ક્ષયિતકુમુદતારકશ્રીર્વિયોગં નયન્કામિનઃ ।
બહુતરગુણદર્શનાદભ્યુપેતાલ્પદોષઃ કૃતી તવ વરદ કરોતુ સુપ્રાતમહ્નામયં નાયકઃ