શ્વેતાશ્વતરોપનિષદ્ · અધ્યાય 5

દ્વે અક્ષરે બ્રહ્મપરે ત્વ્ અનન્તે વિદ્યાવિદ્યે નિહિતે યત્ર ગૂઢે
ક્ષરં ત્વ્ અવિદ્યા હ્ય્ અમૃતં તુ વિદ્યા વિદ્યાવિદ્યે ઈશતે યસ્ તુ સો ઽન્યઃ ॥

યો યોનિં યોનિમ્ અધિતિષ્ઠત્ય્ એકો વિશ્વાનિ રૂપાણિ યોનીશ્ ચ સર્વાઃ
ઋષિં પ્રસૂતં કપિલં યસ્ તમ્ અગ્રે જ્ઞાનૈર્ બિભર્તિ જાયમાનં ચ પશ્યેત્ ॥

એકૈકં જાલં બહુધા વિકુર્વન્ન્ અસ્મિન્ ક્ષેત્રે સંહરત્ય્ એષ દેવઃ
ભૂયઃ સૃષ્ટ્વા પતયસ્ તથેશઃ સર્વાધિપત્યં કુરુતે મહાત્મા ॥

સર્વા દિશ ઊર્ધ્વમ્ અધશ્ ચ તિર્યક્ પ્રકાશયન્ ભ્રાજતે યદ્ વાનડ્વાન્
એવં સ દેવો ભગવાન્ વરેણ્યો યોનિસ્વભાવાન્ અધિતિષ્ઠત્ય્ એકઃ ॥

યચ્ ચ સ્વભાવં પચતિ વિશ્વયોનિઃ પાચ્યાંશ્ ચ સર્વાન્ પરિણામયેદ્ યઃ
સર્વમ્ એતદ્ વિશ્વમ્ અધિતિષ્ઠત્ય્ એકો ગુણાંશ્ ચ સર્વાન્ વિનિયોજયેદ્ યઃ ॥

તદ્ વેદગુહ્યોપનિષત્સુ ગૂઢં તદ્ બ્રહ્મા વેદતે બ્રહ્મયોનિં
યે પૂર્વં દેવા ઋષયશ્ ચ તદ્ વિદુસ્ તે તન્મયા અમૃતા વૈ બભૂવુઃ ॥

ગુણાન્વયો યઃ ફલકર્મકર્તા કૃતસ્ય તસ્યૈવ સ ચોપભોક્તા
સ વિશ્વરૂપસ્ ત્રિગુણસ્ ત્રિવર્ત્મા પ્રાણાધિપઃ સંચરતિ સ્વકર્મભિઃ ॥

અઙ્ગુષ્ઠમાત્રો રવિતુલ્યરૂપઃ સંકલ્પાહંકારસમન્વિતો યઃ
બુદ્ધેર્ ગુણેનાત્મગુણેન ચૈવ આરાગ્રમાત્રો હ્ય્ અવરો ઽપિ દૃષ્ટઃ ॥

વાલાગ્રશતભાગસ્ય શતધા કલ્પિતસ્ય ચ
ભાગો જીવઃ સ વિજ્ઞેયઃ સ ચાનન્ત્યાય કલ્પતે ॥

નૈવ સ્ત્રી ન પુમાન્ એષ ન ચૈવાયં નપુંસકઃ
યદ્ યચ્ છરીરમ્ આદત્તે તેન તેન સ યુજ્યતે ॥

સંકલ્પનસ્પર્શનદૃષ્ટિમોહૈર્ ગ્રાસામ્બુવૃષ્ટ્યા ચાત્મવિવૃદ્ધિજન્મ
કર્માનુગાન્ય્ અનુક્રમેન દેહી સ્થાનેષુ રૂપાણ્ય્ અભિસંપ્રપદ્યતે ॥

સ્થૂલાનિ સૂક્ષ્માણિ બહૂનિ ચૈવ રૂપાણિ દેહી સ્વગુણૈર્ વૃણોતિ
ક્રિયાગુણૈર્ આત્મગુણૈશ્ ચ તેષાં સંયોગહેતુર્ અપરો ઽપિ દૃષ્ટઃ ॥

અનાદ્યનન્તં કલિલસ્ય મધ્યે વિશ્વસ્ય સ્રષ્ટારમ્ અનેકરૂપં
વિશ્વસ્યૈકં પરિવેષ્ટિતારં જ્ઞાત્વા દેવં મુચ્યતે સર્વપાશૈઃ ॥

ભાવગ્રાહ્યમ્ અનીડાખ્યં ભાવાભાવકરં શિવં
કલાસર્ગકરં દેવં યે વિદુસ્ તે જહુસ્ તનુમ્ ॥