શ્વેતાશ્વતરોપનિષદ્ · અધ્યાય 6

સ્વભાવમ્ એકે કવયો વદન્તિ કાલં તથાન્યે પરિમુહ્યમાનાઃ
દેવસ્યૈષ મહિમા તુ લોકે યેનેદં ભ્રામ્યતે બ્રહ્મચક્રમ્ ॥

યેનાવૃતં નિત્યમ્ ઇદં હિ સર્વં જ્ઞઃ કાલકાલો ગુણી સર્વવિદ્યઃ
તેનેશિતં કર્મ વિવર્તતે હ પૃથિવ્યાપ્તેજોઽનિલખાનિ ચિન્ત્યમ્ ॥

તત્ કર્મ કૃત્વા વિનિવર્ત્ય ભૂયસ્ તત્ત્વસ્ય તત્ત્વેન સમેત્ય યોગમ્
એકેન દ્વાભ્યાં ત્રિભિર્ અષ્ટભિર્ વા કાલેન ચૈવાત્મગુણૈશ્ ચ સૂક્ષ્મૈઃ ॥

આરભ્ય કર્માણિ ગુણાન્વિતાનિ ભાવાંશ્ ચ સર્વાન્ વિનિયોજયેદ્ યઃ
તેષામ્ અભાવે કૃતકર્મનાશઃ કર્મક્ષયે યાતિ સ તત્ત્વતો ઽન્યઃ ॥

આદિઃ સ સંયોગનિમિત્તહેતુઃ પરસ્ ત્રિકાલાદ્ અકલો ઽપિ દૃષ્ટઃ
તં વિશ્વરૂપં ભવભૂતમ્ ઈડ્યં દેવં સ્વચિત્તસ્થમ્ ઉપાસ્ય પૂર્વમ્ ॥

સ વૃક્ષકાલાકૃતિભિઃ પરો ઽન્યો યસ્માત્ પ્રપઞ્ચઃ પરિવર્તતે ઽયં
ધર્માવહં પાપનુદં ભગેશં જ્ઞાત્વાત્મસ્થમ્ અમૃતં વિશ્વધામ ॥

તમ્ ઈશ્વરાણાં પરમં મહેશ્વરં તં દેવતાનાં પરમં ચ દૈવતં
પતિં પતીનાં પરમં પરસ્તાદ્ વિદામ દેવં ભુવનેશમ્ ઈડ્યમ્ ॥

ન તસ્ય કાર્યં કરણં ચ વિદ્યતે ન તત્સમશ્ ચાભ્યધિકશ્ ચ દૃશ્યતે
પરાસ્ય શક્તિર્ વિવિધૈવ શ્રૂયતે સ્વાભાવિકી જ્ઞાનબલક્રિયા ચ ॥

ન તસ્ય કશ્ચિત્ પતિર્ અસ્તિ લોકે ન ચેશિતા નૈવ ચ તસ્ય લિઙ્ગં
સ કારણં કરણાધિપાધિપો ન ચાસ્ય કશ્ચિજ્ જનિતા ન ચાધિપઃ ॥

યસ્ તન્તુનાભ ઇવ તન્તુભિઃ પ્રધાનજૈઃ સ્વભાવતઃ
દેવ એકઃ સ્વમ્ આવૃણોતિ સ નો દધાદ્ બ્રહ્માપ્યયમ્ ॥

એકો દેવઃ સર્વભૂતેષુ ગૂઢઃ સર્વવ્યાપી સર્વભૂતાન્તરાત્મા
કર્માધ્યક્ષઃ સર્વભૂતાધિવાસઃ સાક્ષી ચેતા કેવલો નિર્ગુણશ્ ચ ॥

એકો વશી નિષ્ક્રિયાણાં બહૂણામ્ એકં બીજં બહુધા યઃ કરોતિ
તમ્ આત્મસ્થં યે ઽનુપશ્યન્તિ ધીરાસ્ તેષાં સુખં શાશ્વતં નેતરેષાં ॥

નિત્યો નિત્યાનાં ચેતનશ્ ચેતનાનામ્ એકો બહૂનાં યો વિદધાતિ કામાન્
તત્ કારણં સાંખ્યયોગાધિગમ્યં જ્ઞાત્વા દેવં મુચ્યતે સર્વપાશૈઃ ॥

ન તત્ર સૂર્યો ભાતિ ન ચન્દ્રતારકં નેમા વિદ્યુતો ભાન્તિ કુતો ઽયમ્ અગ્નિઃ
તમ્ એવ ભાન્તમ્ અનુભાતિ સર્વં તસ્ય ભાસા સર્વમ્ ઇદં વિભાતિ ॥

એકો હંસો ભુવનસ્યાસ્ય મધ્યે સ એવાગ્નિઃ સલિલે સંનિવિષ્ટઃ
તમ્ એવ વિદિત્વાતિ મૃત્યુમ્ એતિ નાન્યઃ પન્થા વિદ્યતે ઽયનાય ॥

સ વિશ્વકૃદ્ વિશ્વવિદ્ આત્મયોનિર્ જ્ઞઃ કાલકાલો ગુણી સર્વવિદ્યઃ
પ્રધાનક્ષેત્રજ્ઞપતિર્ ગુણેશઃ સંસારમોક્ષસ્થિતિબન્ધહેતુઃ ॥

સ તન્મયો હ્ય્ અમૃત ઈશસંસ્થો જ્ઞઃ સર્વગો ભુવનસ્યાસ્ય ગોપ્તા
સ ઈશે અસ્ય જગતો નિત્યમ્ એવ નાન્યો હેતુર્ વિદ્યત ઈશનાય ॥

યો બ્રહ્માણં વિદધાતિ પૂર્વં યો વૈ વેદાંશ્ ચ પ્રહિણોતિ તસ્મૈ
તં હ દેવમ્ આત્મબુદ્ધિપ્રકાશં મુમુક્ષુર્ વૈ શરણમ્ અહં પ્રપદ્યે ॥

નિષ્કલં નિષ્ક્રિયં શાન્તં નિરવદ્યં નિરઞ્જનમ્
અમૃતસ્ય પરં સેતું દગ્ધેન્ધનમ્ ઇવાનલમ્ ॥

યદા ચર્મવદ્ આકાશં વેષ્ટયિષ્યન્તિ માનવાઃ
તદા દેવમ્ અવિજ્ઞાય દુઃખસ્યાન્તો ભવિષ્યતિ ॥

તપઃપ્રભાવાદ્ દેવપ્રસાદાત્ બ્રહ્મ હ શ્વેતાશ્વતરો ઽથ વિદ્વાન્
અત્યાશ્રમિભ્યઃ પરમં પવિત્રં પ્રોવાચ સમ્યગ્ ઋષિસઙ્ઘજુષ્ટમ્ ॥

વેદાન્તે પરમં ગુહ્યં પુરાકલ્પે પ્રચોદિતમ્
નાપ્રશાન્તાય દાતવ્યં નાપુત્રાયાશિષ્યાય વા પુનઃ ॥

યસ્ય દેવે પરા ભક્તિર્ યથા દેવે તથા ગુરૌ
તસ્યૈતે કથિતા હ્ય્ અર્થાઃ પ્રકાશન્તે મહાત્મનઃ પ્રકાશન્તે મહાત્મનઃ ॥