શ્વેતાશ્વતરોપનિષદ્ · અધ્યાય 4

ય એકો ઽવર્ણો બહુધા શક્તિયોગાદ્ વર્ણાન્ અનેકાન્ નિહિતાર્થો દધાતિ
વિ ચૈતિ ચાન્તે વિશ્વમ્ આદૌ સ દેવઃ સ નો બુદ્ધ્યા શુભયા સંયુનક્તુ ॥

તદ્ એવાગ્નિસ્ તદ્ આદિત્યસ્ તદ્ વાયુસ્ તદ્ ઉ ચન્દ્રમાઃ
તદ્ એવ શુક્રં તદ્ બ્રહ્મ તદ્ આપસ્ તત્ પ્રજાપતિઃ ॥

ત્વં સ્ત્રી ત્વં પુમાન્ અસિ ત્વં કુમાર ઉત વા કુમારી
ત્વં જીર્ણો દણ્ડેન વઞ્ચસિ ત્વં જાતો ભવસિ વિશ્વતોમુખઃ ॥

નીલઃ પતઙ્ગો હરિતો લોહિતાક્ષસ્ તડિદ્ગર્ભ ઋતવઃ સમુદ્રાઃ
અનાદિમાંસ્ ત્વં વિભુત્વેન વર્તસે યતો જાતાનિ ભુવનાનિ વિશ્વા ॥

અજામ્ એકાં લોહિતશુક્લકૃષ્ણાં બહ્વીઃ પ્રજાઃ સૃજમાનાં સરૂપાઃ
અજો હ્ય્ એકો જુષમાણો ઽનુશેતે જહાત્ય્ એનાં ભુક્તભોગામ્ અજો ઽન્યઃ ॥

દ્વા સુપર્ણા સયુજા સખાયા સમાનં વૃક્ષં પરિષસ્વજાતે
તયોર્ અન્યઃ પિપ્પલં સ્વાદ્વ્ અત્ત્ય્ અનશ્નન્ન્ અન્યો અભિચાકશીતિ ॥

સમાને વૃક્ષે પુરુષો નિમગ્નો અનીશયા શોચતિ મુહ્યમાનઃ
જુષ્ટં યદા પશ્યત્ય્ અન્યમ્ ઈશં અસ્ય મહિમાનમ્ ઇતિ વીતશોકઃ ॥

ઋચો અક્ષરે પરમે વ્યોમન્ યસ્મિન્ દેવા અધિ વિશ્વે નિષેધુઃ
યસ્ તન્ ન વેદ કિમ્ ઋચા કરિષ્યતિ ય ઇત્ તદ્ વિદુસ્ ત ઇમે સમાસતે ॥

છન્દાંસિ યજ્ઞાઃ ક્રતવો વ્રતાનિ ભૂતં ભવ્યં યચ્ ચ વેદા વદન્તિ
અસ્માન્ માયી સૃજતે વિશ્વમ્ એતત્ તસ્મિંશ્ ચાન્યો માયયા સંનિરુદ્ધઃ ॥

માયાં તુ પ્રકૃતિં વિદ્યાન્ માયિનં તુ મહેશ્વરં
તસ્યાવયવભૂતૈસ્ તુ વ્યાપ્તં સર્વં ઇદં જગત્ ॥

યો યોનિં-યોનિમ્ અધિતિષ્ઠત્ય્ એકો યસ્મિન્ન્ ઇદં સં ચ વિ ચૈતિ સર્વમ્
તમ્ ઈશાનં વરદં દેવમ્ ઈડ્યં નિચાય્યેમાં શાન્તિમ્ અત્યન્તમ્ એતિ ॥

યો દેવાનાં પ્રભવશ્ ચોદ્ભવશ્ ચ વિશ્વાધિકો રુદ્રો મહર્ષિઃ
હિરણ્યગર્ભં પશ્યત જાયમાનં સ નો બુદ્ધ્યા શુભયા સંયુનક્તુ ॥

યો દેવાનામ્ અધિપો યસ્મિંલ્ લોકા અધિશ્રિતાઃ
ય ઈશે અસ્ય દ્વિપદશ્ ચતુષ્પદઃ કસ્મૈ દેવાય હવિષા વિધેમ ॥

સૂક્ષ્માતિસૂક્ષ્મં કલિલસ્ય મધ્યે વિશ્વસ્ય સ્રષ્ટારમ્ અનેકરૂપં
વિશ્વસ્યૈકં પરિવેષ્ટિતારં જ્ઞાત્વા શિવં શાન્તિમ્ અત્યન્તમ્ એતિ ॥

સ એવ કાલે ભુવનસ્ય ગોપ્તા વિશ્વાધિપઃ સર્વભૂતેષુ ગૂઢઃ
યસ્મિન્ યુક્તા બ્રહ્મર્ષયો દેવતાશ્ ચ તમ્ એવં જ્ઞાત્વા મૃત્યુપાશાંશ્ છિનત્તિ ॥

ઘૃતાત્ પરં મણ્ડમ્ ઇવાતિસૂક્ષ્મં જ્ઞાત્વા શિવં સર્વભૂતેષુ ગૂઢં
વિશ્વસ્યૈકં પરિવેષ્ટિતારં જ્ઞાત્વા દેવં મુચ્યતે સર્વપાશૈઃ ॥

એષ દેવો વિશ્વકર્મા મહાત્મા સદા જનાનાં હૃદયે સંનિવિષ્ટઃ
હૃદા મનીષા મનસાભિકૢપ્તો ય એતદ્ વિદુર્ અમૃતાસ્ તે ભવન્તિ ॥

યદાતમસ્ તન્ ન દિવા ન રાત્રિર્ ન સન્ ન ચાસચ્ છિવ એવ કેવલઃ
તદ્ અક્ષરં તત્ સવિતુર્ વરેણ્યં પ્રજ્ઞા ચ તસ્માત્ પ્રસૃતા પુરાણી ॥

નૈનમ્ ઊર્ધ્વં ન તિર્યઞ્ચં ન મધ્યે પરિજગ્રભત્
ન તસ્ય પ્રતિમા અસ્તિ યસ્ય નામ મહદ્ યશઃ ॥

ન સંદૃશે તિષ્ઠતિ રૂપમ્ અસ્ય ન ચક્ષુષા પશ્યતિ કશ્ચનૈનં
હૃદા હૃદિસ્થં મનસા ય એનમ્ એવં વિદુર્ અમૃતાસ્ તે ભવન્તિ ॥

અજાત ઇત્ય્ એવં કશ્ચિદ્ ભીરુઃ પ્રપદ્યતે
રુદ્ર યત્ દક્ષિણં મુખમ્ તેન માં પાહિ નિત્યમ્ ॥

મા નસ્ તોકે તનયે મા ન આયુષિ મા નો ગોષુ મા નો અશ્વેષુ રીરિષઃ
વીરાન્ મા નો રુદ્ર ભામિતો વધીર્ હવિષ્મન્તઃ સદમ્ ઇત્ ત્વા હવામહે ॥