શુક્લયજુર્વેદઃ · અધ્યાય 5

અગ્નિષ્ટોમે આતિથ્યમારભ્ય યૂપનિર્માણપર્યન્તમ્ મન્ત્રાઃ

અગ્નેસ્ તનૂર્ અસિ વિષ્ણવે ત્વા સોમસ્ય તનૂર્ અસિ વિષ્ણવે ત્વાતિઽતિથેર્ આતિથ્યમ્ અસિ વિષ્ણવે શ્યેનાય ત્વા સોમભૃતે વિષ્ણવે ત્વાઽગ્નયે ત્વા રાયસ્પોષદે વિષ્ણવે ત્વા

અગ્નેર્ જનિત્રમ્ અસિ ।
વૃષણૌ સ્થઃ ।
ઽઉર્વશ્ય્ અસિ ।
આયુર્ અસિ ।
ઽ પુરૂરવા અસિ ।
ગાયત્રેણ ત્વા છન્દસા મન્થામિ ।
ત્રૈષ્ટુભેન ત્વા છન્દસા મન્થામિ ।
જાગતેન ત્વા છન્દસા મન્થામિ

ભવતં નઃ સમનસૌ સચેતસાવ્ અરેપસૌ ।
મા યજ્ઞꣳ હિꣳસિષ્ટં મા યજ્ઞપતિં જાતવેદસૌ શિવૌ ભવતમ્ અદ્ય નઃ

અગ્નાવ્ અગ્નિશ્ ચરતિ પ્રવિષ્ટ ઽ ઋષીણાં પુત્રો ઽઅભિશસ્તિપાવા ।
સ નઃ સ્યોનઃ સુયજા યજેહ દેવેભ્યો હવ્યꣳ સદમ્ અપ્રયુચ્છન્ત્ સ્વાહા

આપતયે ત્વા પરિપતયે ગૃહ્ણામિ તનૂનપ્ત્ર્યે શાક્વરાય શક્વન ઽ ઓજિષ્ઠાય ।
અનાધૃષ્ટમ્ અસ્ય્ અનાધૃષ્યં દેવાનામ્ ઓજો ઽનભિશસ્ત્ય્ અભિશસ્તિપા ઽ અનભિશસ્તેન્યમ્ અઞ્જસા સત્યમ્ ઉપ ગેષꣳ સ્વિતે મા ધાઃ

અગ્ને વ્રતપાસ્ ત્વે વ્રતપા યા તવ તનૂર્ ઇયꣳ સા મયિ યો મમ તનૂર્ એષા સા ત્વયિ ।
સહ નૌ વ્રતપતે વ્રતાન્ય્ અનુ મે દીક્ષાં દીક્ષાપતિર્ મન્યતામ્ અનુ તપસ્ તપસ્પતિઃ

અꣳશુર્-અꣳશુષ્ટે દેવ સોમાપ્યાયતામ્ ઇન્દ્રાયૈકધનવિદે ।
આ તુભ્યમ્ ઇન્દ્રઃ પ્યાયતામ્ આ ત્વમ્ ઇન્દ્રાય પ્યાયસ્વ ।
આ પ્યાયયાસ્માન્ત્ સખીન્ત્ સન્યા મેધયા સ્વસ્તિ તે દેવ સોમ સુત્યામ્ અશીય ।
એષ્ટા રાયઃ પ્રેષે ભગાય ઋતમ્ ઋતવાદિભ્યો નમો દ્યાવાપૃથિવીભ્યામ્

યા તે ઽ અગ્ને ઽયઃશયા તનૂર્ વર્ષિષ્ઠા ગહ્વરેષ્ઠા ।
ઉગ્રં વચોઽઅપાવધીત્ ત્વેષં વચો ઽ અપાવધીત્ સ્વાહા ।
યા તે ઽ અગ્ને રજઃશયા તનૂર્ વર્ષિષ્ઠા ગહ્વરેષ્ઠા ।
ઉગ્રં વચો ઽ અપાવધીત્ ત્વેષં વચો ઽ અપાવધીત્ સ્વાહા ।
યા તે અગ્ને હરિશયા તનૂર્ વર્ષિષ્ઠા ગહ્વરેષ્ઠા ।
ઉગ્રં વચો ઽ અપાવધીત્ ત્વેષં વચો ઽ અપાવધીત્ સ્વાહા

તપ્તાયની મે ઽસિ ।
વિત્તાયની મે ઽસિ ।
અવતાન્ મા નાથિતાત્ ।
અવતાન્ મા વ્યથિતાત્ ।
વિદેદ્ અગ્નિર્ નભો નામ ।
અગ્ને ઽ અઙ્ગિર ઽ આયુના નામ્નેહિ ।
યોઽસ્યાં પૃથિવ્યામ્ અસિ યત્ તેઽનાધૃષ્ટં નામ યજ્ઞિયં તેન ત્વા દધે ।
વિદેદ્ અગ્નિર્ નભો નામ ।
અગ્ને ઽ અઙ્ગિર ઽ આયુના નામ્નેહિ ।
યો દ્વિતીયસ્યાં પૃથિવ્યામ્ અસિ યત્ તેઽનાધૃષ્ટં નામ યજ્ઞિયં તેન ત્વા દધે ।
વિદેદ્ અગ્નિર્ નભો નામ ।
અગ્નેઽઅઙ્ગિર ઽ આયુના નામ્નેહિ ।
યસ્ તૃતીયસ્યાં પૃથિવ્યામ્ અસિ યત્ તે ઽનાધૃષ્ટં નામ યજ્ઞિયં તેન ત્વા દધે ।
અનુ ત્વા દેવવીતયે

સિꣳહ્ય્ અસિ સપત્નસાહી દેવેભ્યઃ કલ્પસ્વ ।
સિꣳહ્ય્ અસિ સપત્નસાહી દેવેભ્યઃ શુન્ધસ્વ ।
સિꣳહ્ય્ અસિ સપત્નસાહી દેવેભ્યઃ શુમ્ભસ્વ

ઇન્દ્રઘોષસ્ ત્વા વસુભિઃ પુરસ્તાત્ પાતુ ।
પ્રચેતાસ્ ત્વા રુદ્રૈઃ પશ્ચાત્ પાતુ ।
મનોજવાસ્ ત્વા પિતૃભિર્ દક્ષિણતઃ પાતુ ।
વિશ્વકર્મા ત્વાદિત્યૈર્ ઉત્તરતઃ પાતુ ।
ઇદમ્ અહં તપ્તં વાર્ બહિર્ધા યજ્ઞાન્ નિઃ સૃજામિ

સિꣳહ્ય્ અસિ સ્વાહા ।
સિꣳહ્ય્ અસ્ય્ આદિત્યવનિઃ સ્વાહા ।
સિꣳહ્ય્ અસિ બ્રહ્મવનિઃ ક્ષત્રવનિઃ સ્વાહા ।
સિꣳહ્ય્ અસિ સુપ્રજાવની રાયસ્પોષવનિઃ સ્વાહા ।
સિꣳહ્ય્ અસ્ય્ આવહ દેવાન્ યજમાનાય સ્વાહા ।
ભૂતેભ્યસ્ ત્વા

ધ્રુવો ઽસિ પૃથિવીં દૃꣳહ ।
ધ્રુવક્ષિદ્ અસ્ય્ અન્તરિક્ષં દૃꣳહ ।
અચ્યુતક્ષિદ્ અસિ દિવં દૃꣳહ ।
અગ્નેઃ પુરીષમ્ અસિ

યુઞ્જતે મન ઽ ઉત યુઞ્જતે ધિયો વિપ્રા વિપ્રસ્ય બૃહતો વિપશ્ચિતઃ ।
વિ હોત્રા દધે વયુનાવિદ્ એક ઽઇન્ મહી દેવસ્ય સવિતુઃ પરિષ્ટુતિઃ સ્વાહા

ઇદં વિષ્ણુર્ વિચક્રમે ત્રેધા નિ દધે પદમ્ ।
સમૂઢમ્ અસ્ય પાસુરે સ્વાહા

ઇરાવતી ધેનુમતી હિ ભૂતꣳ સૂયવસિની મનવે દશસ્યા ।
વ્યસ્કભ્ના રોદસી વિષ્ણવ્ એતે દાધર્ત્થ પૃથિવીમ્ અભિતો મયૂખૈઃ સ્વાહા

દેવશ્રુતૌ દેવેષ્વ્ આ ઘોષતમ્ ।
પ્રાચી પ્રેતમ્ અધ્વરં કલ્પયન્તી ઽ ઊર્ધ્વં યજ્ઞં નયતં મા જિહ્વરતમ્ ।
સ્વં ગોષ્ઠમ્ આ વદતં દેવી દુર્યે ઽ આયુર્ મા નિર્વાદિષ્ટં પ્રજાં મા નિર્વાદિષ્ટમ્ ।
અત્ર રમેથાં વર્ષ્મન્ પૃથિવ્યાઃ

વિષ્ણોર્ નુ કં વીર્યાણિ પ્ર વોચં યઃ પાર્થિવાનિ વિમમે રજાꣳસિ ।
યો ઽ અસ્કભાયદ્ ઉત્તરꣳ સધસ્થં વિચક્રમાણસ્ ત્રેધોરુગાયઃ ।
વિષ્ણવે ત્વા

દિવો વા વિષ્ણ ઽ ઉત વા પૃથિવ્યા મહો વા વિષ્ણઽઉરોરન્તરિક્ષાત્ ।
ઉભા હિ હસ્તા વસુના પૃણસ્વા પ્રયચ્છ દક્ષિણાદ્ ઓત સવ્યાત્ ।
વિષ્ણવે ત્વા

પ્ર તદ્ વિષ્ણુ સ્તવતે વીર્યેણ મૃગો ન ભીમઃ કુચરો ગિરિષ્ઠાઃ ।
યસ્યોરુષુ ત્રિષુ વિક્રમણેષ્વ્ અધિક્ષિયન્તિ ભુવનાનિ વિશ્વા

વિષ્ણો રરાટમ્ અસિ ।
વિષ્ણોઃ શ્નપ્ત્રે સ્થઃ ।
વિષ્ણોઃ સ્યૂર્ અસિ ।
વિષ્ણોર્ ધ્રુવો સિ ।
વૈષ્ણવમ્ અસિ વિષ્ણવે ત્વા

દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવે ઽશ્વિનોર્ બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામ્ ।
આ દદે નાર્ય્ અસિ ।
ઇદમ્ અહꣳ રક્ષસાં ગ્રીવા ઽ અપિકૃન્તામિ ।
બૃહન્ન્ અસિ બૃહદ્રવા બૃહતીમ્ ઇન્દ્રાય વાચં વદ

રક્ષોહણં વલગહનં વૈષ્ણવીમ્ ।
ઇદમ્ અહં તં વલગમ્ ઉત્ કિરામિ યં મે નિષ્ટ્યો યમ્ અમાત્યો નિચખાન ।
ઇદમ્ અહં તં વલગમ્ ઉત્ કિરામિ યં મે સમાનો યમ્ અસમાનો નિચખાન ।
ઇદમ્ અહં તં વલગમ્ ઉત્ કિરામિ યં મે સબન્ધુર્ યમ્ અસબન્ધુર્ નિચખાન ।
ઇદમ્ અહં તં વલગમ્ ઉત્ કિરામિ યં મે સજાતો યમ્ અસજાતો નિચખાન ।
ઉત્ કૃત્યાં કિરામિ

સ્વરાડ્ અસિ સપત્નહા ।
સત્રરાડ્ અસ્ય્ અભિમાતિહા ।
જનરાડ્ અસિ રક્ષોહા ।
સર્વરાડ્ અસ્ય્ અમિત્રહા

રક્ષોહણો વો વલગહનઃ પ્રોક્ષામિ વૈષ્ણવાન્ ।
રક્ષોહણો વો વલગહનો ઽવ નયામિ વૈષ્ણવાન્ ।
રક્ષોહણો વો વલગહનો ઽવ સ્તૃણામિ વૈષ્ણવાન્ ।
રક્ષોહણૌ વાં વલગહના ઽ ઉપ દધામિ વૈષ્ણવી ।
રક્ષોહણૌ વાં વલગહનૌ પર્ય્ ઊહામિ વૈષ્ણવી ।
વૈષ્ણવમ્ અસિ ।
વૈષ્ણવા સ્થ

દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવે ઽશ્વિનોર્ બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામ્ ।
આ દદે નાર્ય્ અસિ ।
ઇદમ્ અહꣳ રક્ષસાં ગ્રીવા ઽ અપિ કૃન્તામિ ।
યવો ઽસિ યવયાસ્મદ્ દ્વેષો યવયારાતીઃ ।
દિવે ત્વાઽન્તરિક્ષાય ત્વા પૃથિવ્યૈ ત્વા ।
શુન્ધન્તાં લોકાઃ પિતૃષદનાઃ ।
પિતૃષદનમ્ અસિ

ઉદ્ દિવꣳ સ્તભાનાન્તરિક્ષં પૃણ દૃꣳહસ્વ પૃથિવ્યામ્ ।
દ્યુતાનાસ્ ત્વા મારુતો મિનોતુ મિત્રાવરુણૌ ધ્રુવેણ ધર્મણા ।
બ્રહ્મવનિ ત્વા ક્ષત્રવનિ ત્વા રાયસ્પોષવનિ પર્ય્ ઊહામિ ।
બ્રહ્મ દૃꣳહ ક્ષત્રં દૃꣳહાયુર્ દૃꣳહ પ્રજાં દૃꣳહ

ધ્રુવાસિ ધ્રુવો ઽયં યજમાનો ઽસ્મિન્ન્ આયતને પ્રજયા પશુભિર્ ભૂયાત્ ।
ઘૃતેન દ્યાવાપૃથિવી પૂર્યેથામ્ ।
ઇન્દ્રસ્ય છદિર્ અસિ વિશ્વજનસ્ય છાયા

પરિ ત્વા ગિર્વણો ગિર ઽ ઇમા ભવન્તુ વિશ્વતઃ ।
વૃદ્ધાયુમ્ અનુ વૃદ્ધયો જુષ્ટા ભવન્તુ જુષ્ટયઃ

ઇન્દ્રસ્ય સ્યૂર્ અસિ ।
ઇન્દ્રસ્ય ધ્રુવો ઽસિ ।
ઐન્દ્રમ્ અસિ ।
વૈશ્વદેવમ્ અસિ

વિભૂર્ અસિ પ્રવાહણઃ ।
વહ્નિર્ અસિ હવ્યવાહનઃ ।
શ્વાત્રો ઽસિ પ્રચેતાઃ ।
તુથો ઽસિ વિશ્વવેદાઃ

ઉશિગ્ અસિ કવિઃ ।
અઙ્ઘારિર્ અસિ બમ્ભારિઃ ।
અવસ્યૂર્ અસિ દુવસ્વાન્ ।
શુન્ધ્યૂર્ અસિ માર્જાલીયઃ ।
સમ્રાડ્ અસિ કૃશાનુઃ ।
પરિષદ્યોઽસિ પવમાનઃ ।
નભોઽસિ પ્રતક્વા ।
મૃષ્ટો ઽસિ હવ્યસૂદનઃ ।
ઽઋતધામાસિ સ્વર્જ્યોતિઃ

સમુદ્રો ઽસિ વિશ્વવ્યચાઃ ।
ઽઅજો ઽસ્ય્ એકપાત્ ।
અહિર્ અસિ બુધ્ન્યઃ ।
વાગ્ અસ્ય્ ઐન્દ્રમ્ અસિ સદો ઽસિ ।
ઋતસ્ય દ્વારૌ મા મા સંતાપ્તમ્ ।
અધ્વનામ્ અધ્વપતે પ્ર મા તિર સ્વસ્તિ મે ઽસ્મિન્ પથિ દેવયાને ભૂયાત્

મિત્રસ્ય મા ચક્ષુષેક્ષધ્વમ્ ।
અગ્નયઃ સગરાઃ સગરા સ્થ સગરેણ નામ્ના રુદ્રેણાનીકેન પાત માગ્નયઃ પિપૃત માગ્નયો ગોપાયત મા નમો વો સ્તુ મા મા હિꣳસિષ્ટ

જ્યોતિર્ અસિ વિશ્વરૂપં વિશ્વેષાં દેવાના સમિત્ ।
ત્વꣳ સોમ તનૂકૃદ્ભ્યો દ્વેષોભ્યો ઽન્યકૃતેભ્ય ઽઉરુ યન્તાસિ વરૂથꣳ સ્વાહા ।
જુષાણો ઽઅપ્તુર્ આજ્યસ્ય વેતુ સ્વાહા

અગ્ને નય સુપથા રાયે ઽઅસ્માન્ વિશ્વાનિ દેવ વયુનાનિ વિદ્વાન્ ।
યુયોધ્ય્ અસ્મજ્ જુહુરાણમ્ એનો ભૂયિષ્ઠાં તે નમઽઉક્તિં વિધેમ

અયં નો ઽ અગ્નિર્ વરિવસ્ કૃણોત્વ્ અયં મૃધઃ પુર ઽએતુ પ્રભિન્દન્ ।
અયં વાજાન્ જયતુ વાજસાતાવ્ અયꣳ શત્રૂન્ જયતુ જર્હૃષાણઃ સ્વાહા

ઉરુ વિષ્ણો વિ ક્રમસ્વોરુ ક્ષયાય નસ્ કૃધિ ।
ઘૃતં ઘૃતયોને પિબ પ્ર-પ્ર યજ્ઞપતિં તિર સ્વાહા

દેવ સવિતર્ એષ તે સોમસ્ તꣳ રક્ષસ્વ મા ત્વા દભન્ ।
એતત્ ત્વં દેવ સોમ દેવો દેવાઁ2 ઽ ઉપાગા ઽ ઇદમ્ અહં મનુષ્યાન્ત્ સહ રાયસ્પોષેણ સ્વાહા નિર્ વરુણસ્ય પાશાન્ મુચ્યે

અગ્ને વ્રતપાસ્ ત્વે વ્રતપા યા તવ તનૂર્ મય્ય્ અભૂદ્ એષા સા ત્વયિ યો મમ તનૂસ્ ત્વય્ય્ અભૂદ્ ઇયꣳ સા મયિ ।
યથાયથં નૌ વ્રતપતે વ્રતાન્ય્ અનુ મે દીક્ષાં દીક્ષાપતિર્ અમꣳસ્તાનુ તપસ્ તપસ્પતિઃ

ઉરુ વિષ્ણો વિ ક્રમસ્વોરુ ક્ષયાય નસ્ કૃધિ ।
ઘૃતં ઘૃતયોને પિબ પ્ર-પ્ર યજ્ઞપતિં તિર સ્વાહા

અત્ય્ અન્યાꣳ ઽ અગાં નાન્યાꣳ ઽ ઉપાગામ્ અર્વાક્ ત્વા પરેભ્યો ઽવિદં પરો ઽવરેભ્યઃ ।
તં ત્વા જુષામહે દેવ વનસ્પતે દેવયજ્યાયૈ દેવાસ્ ત્વા દેવયજ્યાયૈ જુષન્તાં વિષ્ણવે ત્વા ।
ઓષધે ત્રાયસ્વ ।
સ્વધિતે મૈનꣳ હિꣳસીઃ

દ્યાં મા લેખીર્ અન્તરિક્ષં મા હિꣳસીઃ પૃથિવ્યા સં ભવ ।
અયꣳ હિ ત્વા સ્વધિતિસ્ તેતિજાનઃ પ્રણિનાય મહતે સૌભગાય ।
અતસ્ ત્વં દેવ વનસ્પતે શતવલ્શો વિ રોહ સહસ્રવલ્શા વિ વયꣳ રુહેમ ॥