શુક્લયજુર્વેદઃ · અધ્યાય 6

અગ્નિષ્ટોમે અગ્નીષોમીય પશુ પ્રધાને યૂપસંસ્કારમારભ્ય સોમાભિષવાન્તા મન્ત્રાઃ

દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવે ઽશ્વિનોર્ બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામ્ ।
આ દદે નાર્ય્ અસિ ।
ઇદમ્ અહꣳ રક્ષસાં ગ્રીવા ઽ અપિ કૃન્તામિ ।
યવો ઽસિ યવયાસ્મદ્ દ્વેષો યવયારાતીઃ ।
દિવેઽત્વાન્તરિક્ષાય ત્વા પૃથિવ્યૈ ત્વા ।
શુન્ધન્તાં લોકાઃ પિતૃષદનાઃ ।
પિતૃષદનમ્ અસિ

અગ્રેણીર્ અસિ સ્વાવેશ ઽ ઉન્નેતૄણામ્ એતસ્ય વિત્તાદ્ અધિ ત્વા સ્થાસ્યતિ ।
દેવસ્ ત્વા સવિતા મધ્વ્ આનક્તુ ।
સુપિપ્પલાભ્યસ્ ત્વૌષધીભ્યઃ ।
દ્યામ્ અગ્રેણાસ્પૃક્ષ ઽ આન્તરિક્ષં મધ્યેનાપ્રાઃ પૃથિવીમ્ ઉપરેણાદૃꣳહીઃ

યા તે ધામાન્ય્ ઉશ્મસિ ગમધ્યૈ યત્ર ગાવો ભૂરિશૃઙ્ગા ઽ અયાસઃ ।
અત્રાહ તદ્ ઉરુગાયસ્ય વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્ અવ ભારિ ભૂરિ ।
બ્રહ્મવનિ ત્વા ક્ષત્રવનિ રાયસ્પોષવનિ પર્ય્ ઊહામિ ।
બ્રહ્મ દૃꣳહ ક્ષત્રં દૃꣳહાયુર્ દૃꣳહ પ્રજાં દૃꣳહ

વિષ્ણોઃ કર્માણિ પશ્યત યતો વ્રતાનિ પસ્પશે ।
ઇન્દ્રસ્ય યુજ્યઃ સખા

તદ્ વિષ્ણોઃ પરમં પદꣳ સદા પશ્યન્તિ સૂરયો દિવીવ ચક્ષુર્ આતતમ્

પરિવીર્ અસિ પરિ ત્વા દૈવીર્ વિશો વ્યયન્તાં પરીમં યજમાનꣳ રાયો મનુષ્યાણામ્ ।
દિવઃ સૂનુર્ અસિ ।
એષ તે પૃથિવ્યાં લોક ઽ આરણ્યસ્ તે પશુઃ

ઉપાવીર્ અસિ ।
ઉપ દેવાન્ દૈવીર્ વિશઃ પ્રાગુર્ ઉશિજો વહ્નિતમાન્ ।
દેવ ત્વષ્ટર્ વસુ રમ હવ્યા તે સ્વદન્તામ્

રેવતી રમધ્વં બૃહસ્પતે ધારયા વસૂનિ ।
ઋતસ્ય ત્વા દેવહવિઃ પાશેન પ્રતિ મુઞ્ચામિ ધર્ષા માનુષઃ

દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવે ઽશ્વિનોર્ બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામ્ ।
અગ્નીષોમાભ્યાં જુષ્ટં નિ યુનજ્મિ ।
અદ્ભ્યસ્ ત્વૌષધીભ્યોઽનુ ત્વા માતા મન્યતામ્ અનુ પિતાનુ ભ્રાતા સગર્ભ્યોઽનુ સખા સયૂથ્યઃ ।
અગ્નીષોમાભ્યાં ત્વા જુષ્ટં પ્રોક્ષામિ

અપાં પેરુર્ અસિ ।
આપો દેવીઃ સ્વદન્તુ સ્વાત્તં ચિત્ સદ્ દેવહવિઃ ।
સં તે પ્રાણો વાતેન ગચ્છતાꣳ સમ્ અઙ્ગાનિ યજત્રૈઃ સં યજ્ઞપતિર્ આશિષા

ઘૃતેનાક્તૌ પશૂઁસ્ ત્રાયેથા ।
રેવતિ યજમાને પ્રિયં ધા ઽ આ વિશ ।
ઉરોર્ અન્તરિક્ષાત્ સજૂર્ દેવેન વાતેનાસ્ય હવિષસ્ ત્મના યજ સમસ્ય તન્વા ભવ ।
વર્ષો વર્ષીયસિ યજ્ઞે યજ્ઞપતિં ધાઃ ।
સ્વાહા દેવેભ્યઃ ।
દેવેભ્યઃ સ્વાહા

માહિર્ ભૂર્ મા પૃદાકુઃ ।
નમસ્ તઽ આતાનાનર્વા પ્રેહિ ।
ઘૃતસ્ય કુલ્યાઽ ઉપઽ ઋતસ્ય પથ્યાઽ અનુ

દેવીર્ આપઃ શુદ્ધા વોઢ્વꣳ સુપરિવિષ્ટા દેવેષુ ।
સુપરિવિષ્ટા વયં પરિવેષ્ટારો ભૂયાસ્મ

વાચં તે શુન્ધામિ ।
પ્રાણં તે શુન્ધામિ ।
ચક્ષુસ્ તે શુન્ધામિ ।
શ્રોત્રં તે શુન્ધામિ ।
નાભિં તે શુન્ધામિ ।
મેઢ્રં તે શુન્ધામિ ।
પાયું તે શુન્ધામિ ।
ચરિત્રાꣳસ્ તે શુન્ધામિ

મનસ્તઽ આ પ્યાયતામ્ ।
વાક્ તઽ આ પ્યાયતામ્ ।
પ્રાણસ્ તઽ આ પ્યાયતામ્ ।
ચક્ષુસ્તઽ આ પ્યાયતામ્ ।
શ્રોત્રં તઽ આ પ્યાયતામ્ ।
યત્ તે ક્રૂરં યદ્ આસ્થિતં તત્ ત ઽઆ પ્યાયતાં નિષ્ટ્યાયતાં તત્ તે શુધ્યતુ ।
શમ્ અહોભ્યઃ ।
ઓષધે ત્રાયસ્વ ।
સ્વધિતે મૈનꣳ હિꣳસીઃ

રક્ષસાં ભાગો ઽસિ ।
નિરસ્તꣳ રક્ષઃ ।
ઽ ઇદમ્ અહꣳ રક્ષોઽ ભિતિષ્ઠામીદમ્ અહꣳ રક્ષોઽ વ બાધઽ ઇદમ્ અહꣳ રક્ષો ઽધમં તમો નયામિ ।
ઘૃતેન દ્યાવાપૃથિવી પ્રોર્ણુવાથામ્ ।
વાયો વે સ્તોકાનામ્ ।
અગ્નિર્ આજ્યસ્ય વેતુ સ્વાહા ।
સ્વાહાકૃતે ઽ ઊર્ધ્વનભસં મારુતં ગચ્છતમ્

ઇદમ્ આપઃ પ્રવહતાવદ્યં ચ મલં ચ યત્ ।
યચ્ ચાભિદુદ્રોહાનૃતં યચ્ ચ શેપે ઽ અભીરુણમ્ ।
આપો મા તસ્માદ્ એનસઃ પવમાનશ્ ચ મુઞ્ચતુ

સં તે મનો મનસા સં પ્રાણઃ પ્રાણેન ગચ્છતામ્ ।
રેડ્ અસ્ય્ અગ્નિષ્ ટ્વા શ્રીણાત્વ્ આપસ્ ત્વા સમરિણન્ વાતસ્ય ત્વા ધ્રાજ્યૈ પૂષ્ણો રꣳહ્યા ઽ ઊષ્મણો વ્યથિષત્ ।
પ્રયુતં દ્વેષઃ

ઘૃતં ઘૃતપાવાનઃ પિબત વસાં વસાપાવાનઃ પિબતાન્તરિક્ષસ્ય હવિર્ અસિ સ્વાહા ।
દિશઃ ।
પ્રદિશઃ ।
ઽ આદિશઃ ।
વિદિશઃ ।
ઽ ઉદ્દિશઃ ।
દિગ્ભ્યઃ સ્વાહા

ઐન્દ્રઃ પ્રાણો ઽ અઙ્ગે ઽ અઙ્ગે નિ દીધ્યદ્ ઐન્દ્ર ઽ ઉદાનો ઽ અઙ્ગે ઽ અઙ્ગે નિધીતઃ ।
દેવ ત્વષ્ટર્ ભૂરિ તે સꣳ-સમેતુ સલક્ષ્મા યદ્ વિષુરૂપં ભવાતિ ।
દેવત્રા યન્તમ્ અવસે સખાયો ઽનુ ત્વા માતા પિતરો મદન્તુ

સમુદ્રં ગચ્છ સ્વાહા ।
ઽ અન્તરિક્ષં ગચ્છ સ્વાહા ।
દેવꣳ સવિતારં ગચ્છ સ્વાહા ।
મિત્રાવરુણૌ ગચ્છ સ્વાહા ।
ઽ અહોરાત્રે ગચ્છ સ્વાહા ।
છન્દાꣳસિ ગચ્છ સ્વાહા ।
દ્યાવાપૃથિવી ગચ્છ સ્વાહા ।
યજ્ઞં ગચ્છ સ્વાહા ।
સોમં ગચ્છ સ્વાહા ।
દિવ્યં નભો ગચ્છ સ્વાહા ।
અગ્નિં વૈશ્વાનરં ગચ્છ સ્વાહા ।
મનો મે હાર્દિ યચ્છ ।
દિવં તે ધૂમો ગચ્છતુ સ્વર્ જ્યોતિઃ પૃથિવીં ભસ્મના પૃણ સ્વાહા

માપો મૌષધીર્ હિꣳસીઃ ।
ધામ્નો-ધામ્નો રાજꣳસ્ તતો વરુણ નો મુઞ્ચ ।
યદ્ આહુર્ અઘ્ન્યા ઽ ઇતિ વરુણેતિ શપામહે તતો વરુણ નો મુઞ્ચ ।
સુમિત્રિયા ન ઽ આપ ઽ ઓષધયઃ સન્તુ +દુર્મિત્રિયાસ્ તસ્મૈ સન્તુ યો સ્માન્ દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મઃ

હવિષ્મતીર્ ઇમા ઽ આપો હવિષ્માꣳ2 ઽ આ વિવાસતિ ।
હવિષ્માન્ દેવો ઽ અધ્વરો હવિષ્માꣳ2 ઽ અસ્તુ સૂર્યઃ

અગ્નેર્વોઽ પન્નગૃહસ્ય સદસિ સાદયામિ ।
ઇન્દ્રાગ્ન્યોર્ ભાગધેયી સ્થ ।
મિત્રાવરુણ્યોર્ ભાગધેયી સ્થ ।
વિશ્વેષાં દેવાનાં ભાગધેયી સ્થ ।
અમૂર્ યા ઽ ઉપ સૂર્યે યાભિર્ વા સૂર્યઃ સહ ।
તા નો હિન્વન્ત્વ્ અધ્વરમ્

હૃદે ત્વા મનસે ત્વા દિવે ત્વા સૂર્યાય ત્વા ।
ઊર્ધ્વમ્ ઇમમ્ અધ્વરં દિવિ દેવેષુ હોત્રા યચ્છ

સોમ રાજન્ વિશ્વાસ્ ત્વં પ્રજા ઽ ઉપાવ રોહ ।
વિશ્વાસ્ ત્વાં પ્રજા ઉપાવ રોહન્તુ ।
શૃણોત્વ્ અગ્નિઃ સમિધા હવં મે શૃણ્વન્ત્વ્ આપો ધિષણાશ્ ચ દેવીઃ ।
શ્રોતા ગ્રાવાણો વિદુષો ન યજ્ઞꣳ શૃણોતુ દેવઃ સવિતા હવં મે સ્વાહા

દેવીર્ આપો ઽ અપાં નપાદ્ યો વ ઽ ઊર્મિર્ હવિષ્ય ઽ ઇન્દ્રિયાવાન્ મદિન્તમઃ ।
તં દેવેભ્યો દેવત્રા દત્ત શુક્રપેભ્યો યેષાં ભાગ સ્થ સ્વાહા

કાર્ષિર્ અસિ ।
સમુદ્રસ્ય ત્વાક્ષિત્યા ઽ ઉન્ નયામિ ।
સમ્ આપો ઽ અદ્ભિર્ અગ્મત સમ્ ઓષધીભિર્ ઓષધીઃ

યમ્ અગ્ને પૃત્સુ મર્ત્યમ્ અવા વાજેષુ યં જુનાઃ ।
સ યન્તા શશ્વતીર્ ઇષઃ સ્વાહા

દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્ બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામ્ ।
આ દદે રાવાસિ ગભીરમ્ ઇમમ્ અધ્વરં કૃધીન્દ્રાય સુષૂતમમ્ ।
ઉત્તમેન પવિનોર્જસ્વન્તં મધુમન્તં પયસ્વન્તમ્ ।
નિગ્રાભ્યા સ્થ દેવશ્રુતસ્ તર્પયત મા

મનો મે તર્પયત વાચં મે તર્પયત પ્રાણં મે તર્પયત ચક્ષુર્ મે તર્પયત શ્રોત્રં મે તર્પયતાત્માનં મે તર્પયત પ્રજાં મે તર્પયત પશૂન્ મે તર્પયત ગણાન્ મે તર્પયત ગણા મે મા વિતૃષન્

ઇન્દ્રાય ત્વા વસુમતે રુદ્રવતે ।
ઽ ઇન્દ્રાય ત્વાદિત્યવતે ।
ઽ ઇન્દ્રાય ત્વાભિમાતિઘ્ને ।
શ્યેનાય ત્વા સોમભૃતે ।
ઽ અગ્નયે ત્વા રાયસ્પોષદે

યત્ તે સોમ દિવિ જ્યોતિર્ યત્ પૃથિવ્યાં યદ્ ઉરાવ્ અન્તરિક્ષે ।
તેનાસ્મૈ યજમાનાયોરુ રાયે કૃધ્ય્ અધિ દાત્રે વોચઃ

શ્વાત્રા સ્થ વૃત્રતુરો રાધોગૂર્તા ઽ અમૃતસ્ય પત્નીઃ ।
તા દેવીર્ દેવત્રેમં યજ્ઞં નયતોપહૂતાઃ સોમસ્ય પિબત

મા ભેર્ મા સં વિક્થા ઽ ઊર્જં ધત્સ્વ ધિષણે વીડ્વી સતી વીડયેથામૂર્જં દધાથામ્ ।
પાપ્મા હતો ન સોમઃ

પ્રાગ્ અપાગ્ ઉદગ્ અધરાક્ સર્વતસ્ ત્વા દિશ ઽ આ ધાવન્તુ ।
અમ્બ નિ ષ્પર સમ્ અરીર્ વિદામ્

ત્વમ્ અઙ્ગ પ્ર શꣳસિષો દેવઃ શવિષ્ઠ મર્ત્યમ્ ।
ન ત્વદ્ અન્યો મઘવન્ન્ અસ્તિ મર્ડિતેન્દ્ર બ્રવીમિ તે વચઃ ॥