શુક્લયજુર્વેદઃ · અધ્યાય 34

અનારભ્યાધીતો અધ્યાયે બ્રહ્મયજ્ઞાર્થકઃ શિવસંકલ્પાદિ મન્ત્રાઃ

યજ્ જાગ્રતો દૂરમ્ ઉદૈતિ દૈવં તદ્ ઉ સુપ્તસ્ય તથૈવૈતિ ।
દૂરંગમં જ્યોતિષાં જ્યોતિર્ એકં તન્ મે મનઃ શિવસંકલ્પમ્ અસ્તુ

યેન કર્માણ્ય્ અપસો મનીષિણો યજ્ઞે કૃણ્વન્તિ વિદથેષુ ધીરાઃ ।
યદ્ અપૂર્વં યક્ષમ્ અન્તઃ પ્રજાનાં તન્ મે મનઃ શિવસંકલ્પમ્ અસ્તુ

યત્ પ્રજ્ઞાનમ્ ઉત ચેતો ધૃતિશ્ ચ યજ્ જ્યોતિર્ અન્તર્ અમૃતં પ્રજાસુ ।
યસ્માન્ ન ઽ ઋતે કિં ચન કર્મ ક્રિયતે તન્ મે મનઃ શિવસંકલ્પમ્ અસ્તુ

યેનેદં ભૂતં ભુવનં ભવિષ્યત્ પરિગૃહીતમ્ અમૃતેન સર્વમ્ ।
યેન યજ્ઞસ્ તાયતે સપ્તહોતા તન્ મે મનઃ શિવસંકલ્પમ્ અસ્તુ

યસ્મિન્ન્ ઋચઃ સામ યજૂꣳષિ યસ્મિન્ પ્રતિષ્ઠિતા રથનાભાવ્ ઇવારાઃ ।
યસ્મિꣳશ્ ચિત્તꣳ સર્વમ્ ઓતં પ્રજાનં તન્ મે મનઃ શિવસંકલ્પમ્ અસ્તુ

સુષારથિર્ અશ્વાન્ ઇવ યન્ મનુષ્યાન્ નેનીયતે ઽભીશુભિર્ વાજિન ઽ ઇવ ।
હૃત્પ્રતિષ્ઠં યદ્ અજિરં જવિષ્ઠં તન્ મે મનઃ શિવસંકલ્પમ્ અસ્તુ

પિતું નુ સ્તોષં મહો ધર્માણં તવિષીમ્ ।
યસ્ય ત્રિતો વ્ય્ ઓજસા વૃત્રં વિપર્વમ્ અર્દયત્

અન્વ્ ઇદ્ અનુમતે ત્વં મન્યાસૈ શં ચ નસ્ કૃધિ ।
ક્રત્વે દક્ષાય નો હિનુ પ્ર ણ ઽ આયૂꣳષિ તારિષઃ

અનુ નો ઽદ્યાનુમતિર્ યજ્ઞં દેવેષુ મન્યતામ્ ।
અગ્નિશ્ ચ હવ્યવાહનો ભવતં દાશુષે મયઃ

સિનીવાલિ પૃથુષ્ટુકે યા દેવાનામ્ અસિ સ્વસા ।
જુષસ્વ હવ્યમ્ આહુતં પ્રજાં દેવિ દિદિડ્ઢિ નઃ

પઞ્ચ નદ્યઃ સરસ્વતીમ્ અપિ યન્તિ સસ્રોતસઃ ।
સરસ્વતી તુ પઞ્ચધા સો દેશે ઽભવત્ સરિત્

ત્વમ્ અગ્ને પ્રથમો ઽ અઙ્ગિરા ઽ ઋષિર્ દેવો દેવાનામ્ અભવઃ શિવઃ સખા ।
તવ વ્રતે કવયો વિદ્મનાપસો ઽજાયન્ત મરુતો ભ્રાજદૃષ્ટયઃ

ત્વં નો ઽ અગ્ને તવ દેવ પાયુભિર્ મઘોનો રક્ષ તન્વશ્ ચ વન્દ્ય ।
ત્રાતા તોકસ્ય તનયે ગવામ્ અસ્ય્ અનિમેષꣳ રક્ષણસ્ તવ વ્રતે

ઉત્તાનાયામ્ અવ ભરા ચિકિત્વાન્ત્ સદ્યઃ પ્રવીતા વૃષણં જજાન ।
અરુષસ્તૂપો રુશદ્ અસ્ય પાજ ઽ ઇડાયાસ્ પુત્રો વયુને ઽજનિષ્ટ

ઇડાયાસ્ ત્વા પદે વયં નાભા પૃથિવ્યા ઽ અધિ ।
જાતવેદો નિ ધીમહ્ય્ અગ્ને હવ્યાય વોઢવે

પ્ર મન્મહે શવસાનાય શૂષમ્ આઙ્ગૂષં ગિર્વણસે ઽ અઙ્ગિરસ્વત્ ।
સુવૃક્તિભિઃ સ્તુવત ઽ ઋગ્મિયાયાર્ચામાર્કં નરે વિશ્રુતાય

પ્ર વો મહે મહિ નમો ભરધ્વમ્ આઙ્ગૂષ્યꣳ શવસાનાય સામ ।
યેના નઃ પૂર્વે પિતરઃ પદજ્ઞા ઽ અર્ચન્તો ઽ અઙ્ગિરસો ગા ઽ અવિન્દન્

ઇચ્છન્તિ ત્વા સોમ્યાસઃ સખાયઃ સુન્વન્તિ સોમં દધતિ પ્રયાꣳસિ ।
તિતિક્ષન્તે ઽ અભિશસ્તિં જનાનામ્ ઇન્દ્ર ત્વદ્ આ કશ્ ચન હિ પ્રકેતઃ

ન તે દૂરે પરમા ચિદ્ રજાꣳસ્ય્ અસ્યા તુ પ્ર યાહિ હરિવો હરિભ્યામ્ ।
સ્થિરાય વૃષ્ણે સવના કૃતેમા યુક્તા ગ્રાવાણઃ સમિધાને ઽ અગ્નૌ

અષાઢં યુત્સુ પૃતનાસુ પપ્રિꣳ સ્વર્ષામ્ અપ્સાં વૃજનસ્ય ગોપામ્ ।
ભરેષુજાꣳ સુક્ષિતિꣳ સુશ્રવસં જયન્તં ત્વામ્ અનુ મદેમ સોમ

સોમો ધેનુꣳ સોમો ઽ અર્વન્તમ્ આશુꣳ સોમો વીરં કર્મણ્યં દદાતિ ।
સાદન્યં વિદથ્યꣳ સભેયં પિતૃશ્રવણં યો દદાશદ્ અસ્મૈ

ત્વમ્ ઇમા ઽ ઓષધીઃ સોમ વિશ્વાસ્ ત્વમ્ અપો ઽ અજનયસ્ ત્વં ગાઃ ।
ત્વમ્ આ તતન્થોર્વ્ અન્તરિક્ષં ત્વં જ્યોતિષા વિ તમો વવર્થ

દેવેન નો મનસા દેવ સોમ રાયો ભાગꣳ સહસાવન્ન્ અભિ યુધ્ય ।
મા ત્વા તનદ્ ઈશિષે વીર્યસ્યોભયેભ્યઃ પ્ર ચિકિત્સા ગવિષ્ટૌ

અષ્ટૌ વ્યખ્યત્ કકુભઃ પૃથિવ્યાસ્ ત્રી ધન્વ યોજના સપ્ત સિન્ધૂન્ ।
હિરણ્યાક્ષઃ સવિતા દેવ ઽ આગાદ્ દધદ્ રત્ના દાશુષે વાર્યાણિ

હિરણ્યપાણિઃ સવિતા વિચર્ષણિર્ ઉભે દ્યાવાપૃથિવી ઽ અન્તર્ ઈયતે ।
અપામીવાં બાધતે વેતિ સૂર્યમ્ અભિ કૃષ્ણેન રજસા દ્યામ્ ઋણોતિ

હિરણ્યહસ્તો ઽ અસુરઃ સુનીથઃ સુમૃડીકઃ સ્વવાઁ યાત્વ્ અર્વાઙ્ ।
અપસેધન્ રક્ષસો યાતુધાનાન્ અસ્થાદ્ દેવઃ પ્રતિદોષં ગૃણાનઃ

યે તે પન્થાઃ સવિતઃ પૂર્વ્યાસો ઽરેણવઃ સુકૃતા ઽ અન્તરિક્ષે ।
તેભિર્ નો ઽ અદ્ય પથિભિઃ સુગેભી રક્ષા ચ નો ઽ અધિ ચ બ્રૂહિ દેવ

ઉભા પિબતમ્ અશ્વિનોભા નઃ શર્મ યચ્છતમ્ ।
અવિદ્રિયાભિર્ ઊતિભિઃ

અપ્નસ્વતીમ્ અશ્વિના વાચમ્ અસ્મે કૃતં નો દસ્રા વૃષણા મનીષામ્ ।
અદ્યૂત્યે ઽવસે નિ હ્વયે વાં વૃધે ચ નો ભવતં વાજસાતૌ

દ્યુભિર્ અક્તુભિઃ પરિ પાતમ્ અસ્માન્ અરિષ્ટેભિર્ અશ્વિના સૌભગેભિઃ ।
તન્ નો મિત્રો વરુણો મામહન્તામ્ અદિતિઃ સિન્ધુઃ પૃથિવી ઽ ઉત દ્યૌઃ

આ કૃષ્ણેન રજસા વર્તમાનો નિવેશયન્ન્ અમૃતં મર્ત્યં ચ ।
હિરણ્યયેન સવિતા રથેના દેવો યાતિ ભુવનાનિ પશ્યન્

આ રાત્રિ પર્થિવꣳ રજઃ પિતુર્ અપ્રાયિ ધામભિઃ ।
દિવઃ સદાꣳસિ બૃહતી વિ તિષ્ઠસ ઽ આ ત્વેષં વર્તતે તમઃ

ઉષસ્ તચ્ ચિત્રમ્ આ ભરાસ્મભ્યં વાજિનીવતિ ।
યેન તોકં ચ તનયં ચ ધામહે

પ્રાતર્ અગ્નિં પ્રાતર્ ઇન્દ્રꣳ હવામહે પ્રાતર્ મિત્રાવરુણા પ્રાતર્ અશ્વિના ।
પ્રાતર્ ભગં પૂષણં બ્રહ્મણસ્પતિં પ્રાતઃ સોમમ્ ઉત રુદ્રꣳ હુવેમ

પ્રાતર્જિતં ભગમ્ ઉગ્રꣳ હુવેમ વયં પુત્રમ્ અદિતેર્ યો વિધર્તા ।
આધ્રશ્ ચિદ્ યં મન્યમાનસ્ તુરશ્ ચિદ્ રાજા ચિદ્ યં ભગં ભક્ષીત્ય્ આહ

ભગ પ્રણેતર્ ભગ સત્યરાધો ભગેમાં ધિયમ્ ઉદવા દદન્ નઃ ।
ભગ પ્ર ણો જનય ગોભિર્ અશ્વૈર્ ભગ પ્ર નૃભિર્ નૃવન્તઃ સ્યામ

ઉતેદાનીં ભગવન્તઃ સ્યામોત પ્રપિત્વ ઽ ઉત મધ્યે ઽ અહ્નામ્ ।
ઉતોદિતા મઘવન્ સૂર્યસ્ય વયં દેવાનાꣳ સુમતૌ સ્યામ

ભગ ઽ એવ ભગવાꣳ૨ઽ અસ્તુ દેવાસ્ તેન વયં ભગવન્તઃ સ્યામ ।
તં ત્વા ભગ સર્વ ઽ ઇજ્જોહવીતિ સ નો ભગ પુર ઽ એતા ભવેહ

સમ્ અધ્વરાયોષસો નમન્ત દધિક્રાવેવ શુચયે પદાય ।
અર્વાચીનં વસુવિદં ભગં નો રથમ્ ઇવાશ્વા વાજિન ઽ આ વહન્તુ

અશ્વાવતીર્ ગોમતીર્ ન ઽ ઉષાસો વીરવતીઃ સદમ્ ઉચ્છન્તુ ભદ્રાઃ ।
ઘૃતં દુહાના વિશ્વતઃ પ્રપીતા યૂયં પાત સ્વસ્તિભિઃ સદા નઃ

પૂષન્ તવ વ્રતે વયં ન રિષ્યેમ કદા ચન ।
સ્તોતારસ્ ત ઽ ઇહ સ્મસિ

પથસ્-પથઃ પરિપતિં વચસ્યા કામેન કૃતો ઽ અભ્યાનડ્ અર્કમ્ ।
સ નો રાસચ્છુરુધશ્ ચન્દ્રાગ્રા ધિયં-ધિયꣳ સીષધાતિ પ્ર પૂષા

ત્રીણિ પદા વિ ચક્રમે વિષ્ણુર્ ગોપા ઽ અદાભ્યઃ ।
અતો ધર્માણિ ધારયન્

તદ્ વિપ્રાસો વિપન્યવો જાગૃવાꣳસઃ સમ્ ઇન્ધતે ।
વિષ્ણોર્ યત્ પરમં પદમ્

ઘૃતવતી ભુવનાનામ્ અભિશ્રિયોર્વી પૃથ્વી મધુદુઘે સુપેશસા ।
દ્યાવાપૃથિવી વરુણસ્ય ધર્મણા વિષ્કભિતે ઽ અજરે ભૂરિરેતસા

યે નઃ સપત્ના ઽ અપ તે ભવન્ત્વ્ ઇન્દ્રાગ્નિભ્યામ્ અવ બાધામહે તાન્ ।
વસવો રુદ્રા ઽ આદિત્યા ઽ ઉપરિસ્પૃશં મોગ્રં ચેત્તારમ્ અધિરાજમ્ અક્રન્

આ નાસત્યા ત્રિભિર્ એકાદશૈર્ ઇહ દેવેભિર્ યાતં મધુપેયમ્ અશ્વિના ।
પ્રાયુસ્ તારિષ્ટં ની રપાꣳસિ મૃક્ષતꣳ સેધતં દ્વેષો ભવતꣳ સચાભુવા

એષ વ સ્તોમો મરુત ઽ ઇયં ગીર્ માન્દાર્યસ્ય માન્યસ્ય કારોઃ ।
એષા યાસીષ્ટ તન્વે વયાં વિદ્યામેષં વૃજનં જીરદાનુમ્

સહસ્તોમાઃ સહચ્છન્દસ ઽ આવૃતઃ સહપ્રમા ઽ ઋષયઃ સપ્ત દૈવ્યાઃ ।
પૂર્વેષાં પન્થામ્ અનુદૃશ્ય ધીરા ઽ અન્વાલેભિરે રથ્યો ન રશ્મીન્

આયુષ્યં વર્ચસ્યꣳ રાયસ્પોષમ્ ઔદ્ભિદમ્ ।
ઇદꣳ હિરણ્યં વર્ચસ્વજ્ જૈત્રાયા વિશતાદ્ ઉ મામ્

ન તદ્ રક્ષાꣳસિ ન પિશાચાસ્ તરન્તિ દેવાનામ્ ઓજઃ પ્રથમજꣳ હ્ય્ એતત્ ।
યો બિભર્તિ દાક્ષાયણꣳ હિરણ્યꣳ સ દેવેષુ કૃણુતે દીર્ઘમ્ આયુઃ સ મનુષ્યેષુ કૃણુતે દીર્ઘમ્ આયુઃ

યદ્ આબધ્નન્ દાક્ષાયણા હિરણ્યꣳ શતાનીકાય સુમનસ્યમાનાઃ ।
તન્ મ ઽ આ બધ્નામિ શતશારદાયાયુષ્માન્ જરદષ્ટિર્ યથાસમ્

ઉત નો ઽહિર્બુધ્ન્યઃ શૃણોત્વ્ અજ ઽ એકપાત્ પૃથિવી સમુદ્રઃ ।
વિશ્વે દેવા ઽ ઋતાવૃધો હુવાના સ્તુતા મન્ત્રાઃ કવિશસ્તા ઽ અવન્તુ

ઇમા ગિર ઽ આદિત્યેભ્યો ઘૃતસ્નૂઃ સનાદ્ રાજભ્યો જુહ્વા જુહોમિ ।
શૃણોતુ મિત્રો ઽ અર્યમા ભગો નસ્ તુવિજાતો વરુણો દક્ષો ઽઅꣳશઃ

સપ્ત ઽ ઋષયઃ પ્રતિહિતાઃ શરીરે સપ્ત રક્ષન્તિ સદમ્ અપ્રમાદમ્ ।
સપ્તાપઃ સ્વપતો લોકમ્ ઈયુસ્ તત્ર જાગૃતો ઽ અસ્વપ્નજૌ સત્રસદૌ ચ દેવૌ

ઉત્ તિષ્ઠ બ્રહ્મણસ્પતે દેવયન્તસ્ ત્વેમહે ।
ઉપ પ્ર યન્તુ મરુતઃ સુદાનવ ઽ ઇન્દ્ર પ્રાશૂર્ ભવા સચા

પ્ર નૂનં બ્રહ્મણસ્પતિર્ મન્ત્રં વદત્ય્ ઉક્થ્યમ્ ।
યસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રો વરુણો મિત્રો ઽ અર્યમા દેવા ઽ ઓકાꣳસિ ચક્રિરે

બ્રહ્મણસ્પતે ત્વમ્ અસ્ય યન્તા સૂક્તસ્ય બોધિ તનયં ચ જિન્વ ।
વિશ્વં તદ્ ભદ્રં યદ્ અવન્તિ દેવા બૃહદ્ વદેમ વિદથે સુવીરાઃ ।
[ય ઇમા વિશ્વા । વિશ્વકર્મા । યો નઃ પિતા । અન્નપતે ન્નસ્ય નો દેહિ ॥ ] (અ.વે. 17. , 11. )