શુક્લયજુર્વેદઃ · અધ્યાય 30

પુરુષમેધ સમ્બદ્ધા મન્ત્રાઃ

દેવ સવિતઃ પ્ર સુવ યજ્ઞં પ્ર સુવ યજ્ઞપતિં ભગાય ।
દિવ્યો ગન્ધર્વઃ કેતુપૂઃ કેતં નઃ પુનાતુ વાચસ્પતિર્ વાજં નઃ સ્વદતુ

તત્ સવિતુર્ વરેણ્યં ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ ।
ધિયો યો નઃ પ્રચોદયત્

વિશ્વાનિ દેવ સવિતર્ દુરિતાનિ પરા સુવ ।
યદ્ ભદ્રં તન્ ન ઽ આ સુવ

વિભક્તારꣳ હવામહે વસોશ્ ચિત્રસ્ય રાધસઃ ।
સવિતારં નૃચક્ષસમ્

બ્રહ્મણે બ્રાહ્મણં ક્ષત્રાય રાજન્યં મરુદ્ભ્યો વૈશ્યં તપસે શૂદ્રં તમસે તસ્કરં નારકાય વીરહણં પાપ્મને ક્લીબમ્ આક્રયાયા ઽ અયોગું કામાય પુꣳશ્ચલૂમ્ અતિક્રુષ્ટાય માગધમ્

નૃત્તાય સૂતં ગીતાય શૈલૂષં ધર્માય સભાચરં નરિષ્ઠાયૈ ભીમલં નર્માય રેભꣳ હસાય કારિમ્ આનન્દાય સ્ત્રીષખં પ્રમદે કુમારીપુત્રં મેધાયૈ રથકારં ધૈર્યાય તક્ષાણમ્

તપસે કૌલાલં માયાયૈ કર્મારꣳ રૂપાય મણિકારꣳ શુભે વપꣳ શરવ્યાયા ઽ ઇષુકારꣳ હેત્યૈ ધનુષ્કારં કર્મણે જ્યાકારં દિષ્ટાય રજ્જુસર્જં મૃત્યવે મૃગયુમ્ અન્તકાય શ્વનિનમ્

નદીભ્યઃ પૌઞ્જિષ્ઠમ્ ઋક્ષીકાભ્યો નૈષાદં પુરુષવ્યાઘ્રાય દુર્મદં ગન્ધર્વાપ્સરોભ્યો વ્રાત્યં પ્રયુગ્ભ્ય ઽ ઉન્મત્તꣳ સર્પદેવજનેભ્યો ઽપ્રતિપદમયેભ્યઃ કિતવમ્ ઈર્યતાયા ઽ અકિતવં પિશાચેભ્યો બિદલકારીં યાતુધાનેભ્યઃ કણ્ટકીકારીમ્

સંધયે જારં ગેહાયોપપતિમ્ આર્ત્યૈ પરિવિત્તં નિરૃત્યૈ પરિવિવિદાનમ્ અરાદ્ધ્યા ઽ એદિધિષુઃપતિં નિષ્કૃત્યૈ પેશસ્કારીꣳ સંજ્ઞાનાય સ્મરકારીં પ્રકામોદ્યાયોપસદં વર્ણાયાનુરુધં બલાયોપદામ્

ઉત્સાદેભ્યઃ કુબ્જં પ્રમુદે વામનં દ્વાર્ભ્યઃ સ્રામꣳ સ્વપ્નાયાન્ધમ્ અધર્માય બધિરં પવિત્રાય ભિષજં પ્રજ્ઞાનાય નક્ષત્રદર્શમ્ આશિક્ષાયૈ પ્રશ્નિનમ્ ઉપશિક્ષાયા ઽ અભિપ્રશ્નિનં મર્યાદાયૈ પ્રશ્નવિવાકમ્

અર્મેભ્યો હસ્તિપં જવાયાશ્વપં પુષ્ટ્યૈ ગોપાલં વીર્યાયાવિપાલં તેજસે ઽજપાલમ્ ઇરાયૈ કીનાશં કીલાલાય સુરાકારં ભદ્રાય ગૃહપꣳ શ્રેયસે વિત્તધમ્ આધ્યક્ષ્યાયાનુક્ષત્તારમ્

ભાયૈ દાર્વાહારં પ્રભાયા ઽ અગ્ન્યેધં બ્રધ્નસ્ય વિષ્ટપાયાભિષેક્તારં વર્ષિષ્ઠાય નાકાય પરિવેષ્ટારં દેવલોકાય પેશિતારં મનુષ્યલોકાય પ્રકરિતારꣳ સર્વેભ્યો લોકેભ્યો ઽ ઉપસેક્તારમ્ અવ ઽ ઋત્યૈ વધાયોપમન્થિતારં મેધાય વાસઃપલ્પૂલીં પ્રકામાય રજયિત્રીમ્

ઋતયે સ્તેનહૃદયં વૈરહત્યાય પિશુનં વિવિક્ત્યૈ ક્ષત્તારમ્ ઔપદ્રષ્ટ્ર્યાયાનુક્ષત્તારં બાલાયાનુચરં ભૂમ્ને પરિષ્કન્દં પ્રિયાય પ્રિયવાદિનમ્ અરિષ્ટ્યા ઽ અશ્વસાદꣳ સ્વર્ગાય લોકાય ભાગદુઘં વર્ષિષ્ઠાય નાકાય પરિવેષ્ટારમ્

મન્યવે ઽયસ્તાપં ક્રોધાય નિસરં યોગાય યોક્તારꣳ શોકાયાભિસર્તારં ક્ષેમાય વિમોક્તારમ્ ઉત્કીલેભ્યસ્ ત્રિષ્ઠિનં વપુષે માનસ્કૃતꣳ શીલાયાઞ્જનીકારીં નિરૃત્યૈ કોશકારીં યમાયાસૂમ્

યમાય યમસૂમ્ અથર્વભ્યો ઽવતોકાꣳ સંવત્સરાય પર્યાયિણીં પરિવત્સરાયાવિજાતામ્ ઇદાવત્સરાયાતીત્વરીમ્ ઇદ્વત્સરાયાતિષ્કદ્વરીં વત્સરાય વિજર્જરાꣳ સંવત્સરાય પલિક્નીમ્ ઋભુભ્યો ઽજિનસંધꣳ સાધ્યેભ્યશ્ ચર્મમ્નમ્

સરોભ્યો ધૈવરમ્ ઉપસ્થાવરાભ્યો દાશં વૈશન્તાભ્યો બૈન્દં નડ્વલાભ્યઃ શૌષ્કલં પારાય માર્ગારમ્ અવરાય કેવર્તં તીર્થેભ્ય ઽ આન્દં વિષમેભ્યો મૈનાલꣳ સ્વનેભ્યઃ પર્ણકં ગુહાભ્યઃ કિરાતꣳ સાનુભ્યો જમ્ભકં પર્વતેભ્યઃ કિમ્પૂરુષમ્

બીભત્સાયૈ પૌલ્કસં વર્ણાય હિરણ્યકારં તુલાયૈ વાણિજં પશ્ચાદોષાય ગ્લાવિનં વિશ્વેભ્યો ભૂતેભ્યઃ સિધ્મલં ભૂત્યૈ જાગરણમ્ અભૂત્યૈ સ્વપનમ્ આર્ત્યૈ જનવાદિનં વ્યૃદ્ધ્યા ઽ અપગલ્ભꣳ સꣳશરાય પ્રચ્છિદમ્

અક્ષરાજાય કિતવં કૃતાયાદિનવદર્શં ત્રેતાયૈ કલ્પિનં દ્વાપરાયાધિકલ્પિનમ્ આસ્કન્દાય સભાસ્થાણું મૃત્યવે ગોવ્યચ્છમ્ અન્તકાય ગોઘાતં ક્ષુધે યો ગાં વિકૃન્તન્તં ભિક્ષમાણ ઽ ઉપતિષ્ઠતિ દુષ્કૃતાય ચરકાચાર્યં પાપ્મને સૈલગમ્

પ્રતિશ્રુત્કાયા ઽ અર્તનં ઘોષાય ભષમ્ અન્તાય બહુવાદિનમ્ અનન્તાય મૂકꣳ શબ્દાયાડમ્બરાઘાતં મહસે વીણાવાદં ક્રોશાય તૂણવધ્મમ્ અવરસ્પરાય શઙ્ખધ્મં વનાય વનપમ્ અન્યતોરણ્યાય દાવપમ્

નર્માય પુꣳશ્ચલૂꣳ હસાય કારિં યાદસે શાબલ્યાં ગ્રામણ્યં ગણકમ્ અભિક્રોશકં તાન્ મહસે વીણાવાદં પાણિઘ્નં તૂણવધ્મં તાન્ નૃતાયાનન્દાય તલવમ્

અગ્નયે પીવાનં પૃથિવ્યૈ પીઠસર્પિણં વાયવે ચાણ્ડાલમ્ અન્તરિક્ષાય વꣳશનર્તિનં દિવે ખલતિꣳ સૂર્યાય હર્યક્ષં નક્ષત્રેભ્યઃ કિર્મિરં ચન્દ્રમસે કિલાસમ્ અહ્ને શુક્લં પિઙ્ગાક્ષꣳ રાત્ર્યૈ કૃષ્ણં પિઙ્ગાક્ષમ્

અથૈતાન્ અષ્ટૌ વિરૂપાન્ આ લભતે ઽતિદીર્ઘં ચાતિહ્રસ્વં ચાતિસ્થૂલં ચાતિકૃશં ચાતિશુક્લં ચાતિકૃષ્ણં ચાતિકુલ્વં ચાતિલોમશં ચ ।
અશૂદ્રા ઽ અબ્રાહ્મણાસ્ તે પ્રાજાપત્યાઃ ।
માગધઃ પુꣳશ્ચલી કિતવઃ ક્લીબો ઽશૂદ્રા ઽ અબ્રાહ્મણાસ્ તે પ્રાજાપત્યાઃ ॥