શુક્લયજુર્વેદઃ · અધ્યાય 3

અગ્ન્યાધાનમ્ (૧-૮), અગ્નિહોત્રમ્ (૯-૧૦), અગ્ન્યુપસ્થાનમ્ (૧૧-૪૩?). ચાતુર્માસ્યઃ વરુણપ્રઘાસઃ (૪૪-૪૮), સાકમેધઃ (૪૯-૬૧), વૈશ્વદેવ (મુણ્ડનકર્મ) (૬૨-૬૩)

સમિધાગ્નિં દુવસ્યત ઘૃતૈર્ બોધયતાતિથિમ્ ।
આસ્મિન્ હવ્યા જુહોતન

સુસમિદ્ધાય શોચિષે ઘૃતં તીવ્રં જુહોતન ।
અગ્નયે જાતવેદસે

તં ત્વા સમિદ્ભિર્ અઙ્ગિરો ઘૃતેન વર્ધયામસિ ।
બૃહચ્છોચા યવિષ્ઠ્ય

ઉપ ત્વાગ્ને હવિષ્મતીર્ ઘૃતાચીર્ યન્તુ હર્યત ।
જુષસ્વ સમિધો મમ

ભૂર્ ભુવઃ સ્વઃ ।
દ્યૌર્ ઇવ ભૂમ્ના પૃથિવીવ વરિમ્ણા ।
તસ્યાસ્ તે પૃથિવિ દેવયજનિ પૃષ્ઠેઽ ગ્નિમ્ અન્નાદમ્ અન્નાદ્યાયા દધે

આયં ગૌઃ પૃશ્નિર્ અક્રમીદ્ અસદન્ માતરં પુરઃ ।
પિતરં ચ પ્રયન્ત્સ્વઃ

અન્તશ્ ચરતિ રોચનાસ્ય પ્રાણાદ્ અપાનતી ।
વ્યખ્યન્ મહિષો દિવમ્

ત્રિꣳશદ્ ધામ વિ રાજતિ વાક્ પતઙ્ગાય ધીયતે ।
પ્રતિ વસ્તોર્ અહ દ્યુભિઃ

અગ્નિર્ જ્યોતિર્ જ્યોતિર્ અગ્નિઃ સ્વાહા ।
સૂર્યો જ્યોતિર્ જ્યોતિઃ સૂર્યઃ સ્વાહા ।
અગ્નિર્ વર્ચો જ્યોતિર્ વર્ચઃ સ્વાહા ।
સૂર્યો વર્ચો જ્યોતિર્ વર્ચઃ સ્વાહા ।
જ્યોતિઃ સૂર્યઃ સૂર્યો જ્યોતિઃ સ્વાહા

સજૂર્ દેવેન સવિત્રા સજૂ રાત્ર્યેન્દ્રવત્યા ।
જુષાણો ઽઅગ્નિર્ વેતુ સ્વાહા ।
સજૂર્ દેવેન સવિત્રા સજૂ ઉષસેન્દ્રવત્યા ।
જુષાણઃ સૂર્યો વેતુ સ્વાહા

ઉપપ્રયન્તો ઽ અધ્વરં મન્ત્રં વોચેમાગ્નયે ।
આરે ઽ અસ્મે ચ શૃણ્વતે

અગ્નિર્ મૂર્ધા દિવઃ કકુત્ પતિઃ પૃથિવ્યા ઽ અયમ્ ।
અપાᳬં રેતાᳬંસિ જિન્વતિ

ઉભા વામ્ ઇન્દ્રાગ્ની ઽ આહુવધ્યા ઽ ઉભા રાધસઃ સહ માદયધ્યૈ ।
ઉભા દાતારાવ્ ઇષાꣳ રયીણામ્ ઉભા વાજસ્ય સાતયે હુવે વામ્

અયં તે યોનિર્ ઋત્વિયો યતો જાતો ઽ અરોચથાઃ ।
તં જાનન્ન્ અગ્ન ઽ આરોહાથા નો વર્ધયા રયિમ્

અયમ્ ઇહ પ્રથમો ધાયિ ધાતૃભિર્ હોતા યજિષ્ઠો ઽ અધ્વરેષ્વ્ ઈડ્યઃ ।
યમ્ અપ્નવાનો ભૃગવો વિરુરુચુર્ વનેષુ ચિત્રં વિભ્વં વિશે-વિશે

અસ્ય પ્રત્નામ્ અનુ દ્યુતꣳ શુક્રં દુદુહ્રે ઽ અહ્રયઃ ।
પયઃ સહસ્રસામ્ ઋષિમ્

તનૂપા ઽ અગ્ને ઽસિ તન્વં મે પાહિ ।
આયુર્દા ઽ અગ્નેઽ સ્ય્ આયુર્ મે દેહિ ।
વર્ચોદા ઽ અગ્ને ઽસિ વર્ચો મે દેહિ ।
અગ્ને યન્ મે તન્વા ઽ ઊનં તન્ મઽ આ પૃણ

ઇન્ધાનાસ્ ત્વા શતꣳ હિમા દ્યુમન્તꣳ સમ્ ઇધીમહિ ।
વયસ્વન્તો વયસ્કૃતꣳ સહસ્વન્તઃ સહસ્કૃતમ્ ।
અગ્ને સપત્નદમ્ભનમ્ અદબ્ધાસો ઽ અદાભ્યમ્ ।
ચિત્રાવસો સ્વસ્તિ તે પારમ્ અશીય

સં ત્વમ્ અગ્ને સૂર્યસ્ય વર્ચસાગથાઃ સમ્ ઋષીણાᳬં સ્તુતેન ।
સં પ્રિયેણ ધામ્ના સમ્ અહમ્ આયુષા સં વર્ચસા સં પ્રજયા સꣳ રાયસ્ પોષેણ ગ્મિષીય

અન્ધ સ્થાન્ધો વો ભક્ષીય મહ સ્થ મહો વો ભક્ષીયોર્જ સ્થોર્જં વો ભક્ષીય રાયસ્ પોષ સ્થ રાયસ્ પોષં વો ભક્ષીય

રેવતી રમધ્વમ્ અસ્મિન્ યોનાવ્ અસ્મિન્ ગોષ્ઠે ઽસ્મિંલ્ લોકે સ્મિન્ ક્ષયે ।
ઇહૈવ સ્ત માપગાત

સꣳહિતાસિ વિશ્વરૂપ્ય્ ઊર્જા માવિશ ગૌપત્યેન ।
ઉપ ત્વાગ્ને દિવે-દિવે દોષાવસ્તર્ ધિયા વયમ્ ।
નમો ભરન્ત ઽએમસિ

રાજન્તમ્ અધ્વરાણાં ગોપામ્ ઋતસ્ય દીદિવિમ્ ।
વર્ધમાણꣳ સ્વે દમે

સ નઃ પિતેવ સૂનવે ઽગ્ને સૂપાયનો ભવ ।
સચસ્વા નઃ સ્વસ્તયે

અગ્ને ત્વં નોઽ અન્તમઽ ઉત ત્રાતા શિવો ભવા વરૂથ્યઃ ।
વસુર્ અગ્નિર્ વસુશ્રવાઽ અચ્છાનક્ષિ દ્યુમત્તમꣳ રયિં દાઃ

તં ત્વા શોચિષ્ઠ દીદિવઃ સુમ્નાય નૂનમ્ ઈમહે સખિભ્યઃ ।
સ નો બોધિ શ્રુધી હવમ્ ઉરુષ્યા ણોઽ અઘાયતઃ સમસ્માત્

ઇડઽ એહ્ય્ અદિત ઽ એહિ ।
કામ્યા ઽ એત ।
મયિ વઃ કામધરણં ભૂયાત્

સોમાનꣳ સ્વરણં કૃણુહિ બ્રહ્મણસ્પતે ।
કક્ષીવન્તં ય ઽ ઔશિજઃ

યો રેવાન્ યો ઽઅમીવહા વસુવિત્ પુષ્ટિવર્ધનઃ ।
સ નઃ સિષક્તુ યસ્ તુરઃ

મા નઃ શꣳસોઽ અરરુષો ધૂર્તિઃ પ્ર ણઙ્ મર્ત્યસ્ય ।
રક્ષા ણો બ્રહ્મણસ્પતે

મહિ ત્રીણામ્ અવો ઽસ્તુ દ્યુક્ષં મિત્રસ્યાર્યમ્ણઃ ।
દુરાધર્ષં વરુણસ્ય

નહિ તેષામ્ અમા ચન નાધ્વસુ વારણેષુ ।
ઈશે રિપુર્ અઘશꣳસઃ

તે હિ પુત્રાસો ઽ અદિતેઃ પ્ર જીવસે મર્ત્યાય ।
જ્યોતિર્ યચ્છન્ત્ય્ અજસ્રમ્

કદા ચન સ્તરીર્ અસિ નેન્દ્ર સશ્ચસિ દાશુષે ।
ઉપોપેન્ નુ મઘવન્ ભૂય ઽ ઇન્ નુ તે દાનં દેવસ્ય પૃચ્યતે

તત્ સવિતુર્ વરેણ્યં ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ ।
ધિયો યો નઃ પ્રચોદયત્

પરિ તે દૂડભો રથોઽસ્માꣳ અશ્નોતુ વિશ્વતઃ ।
યેન રક્ષસિ દાશુષઃ

ભૂર્ ભુવઃ સ્વઃ સુપ્રજાઃ પ્રજાભિ સ્યાꣳ સુવીરો વીરૈઃ સુપોષઃ પોષૈઃ ।
નર્ય પ્રજાં મે પાહિ ।
શꣳસ્ય પશૂન્ મે પાહિ ।
અથર્ય પિતું મે પાહિ

આગન્મ વિશ્વવેદસમ્ અસ્મભ્યં વસુવિત્તમમ્ ।
અગ્ને સમ્રાડ્ અભિ દ્યુમ્નમ્ અભિ સહ ઽ આ યચ્છસ્વ

અયમ્ અગ્નિર્ ગૃહપતિર્ ગાર્હપત્યઃ પ્રજાયા વસુવિત્તમઃ ।
અગ્ને ગૃહપતે ઽભિ દ્યુમ્નમ્ અભિ સહ ઽ આ યચ્છસ્વ

અયમ્ અગ્નિઃ પુરીષ્યો રયિમાન્ પુષ્ટિવર્ધનઃ ।
અગ્ને પુરીષ્યાભિ દ્યુમ્નમ્ અભિ સહ ઽ આ યચ્છસ્વ

ગૃહા મા બિભીત મા વેપધ્વમૂર્જં બિભ્રત ઽ એમસિ ।
ઊર્જં બિભ્રદ્ વઃ સુમનાઃ સુમેધા ગૃહાન્ ઐમિ મનસા મોદમાનઃ

યેષામ્ અધ્યેતિ પ્રવસન્ યેષુ સૌમનસો બહુઃ ।
ગૃહાન્ ઉપ હ્વયામહે તે નો જાનન્તુ જાનતઃ

ઉપહૂતાઽ ઇહ ગાવઽ ઉપહૂતાઽ અજાવયઃ ।
અથો ઽઅન્નસ્ય કીલાલ ઽઉપહૂતો ગૃહેષુ નઃ ।
ક્ષેમાય વઃ શાન્ત્યૈ પ્ર પદ્યે શિવꣳ શગ્મꣳ શંયોઃ શંયોઃ ॥
3.44 (વરુણપ્રઘાસઃ ૪૪-૪૮)
પ્રઘાસિનો હવામહે મરુતશ્ ચ રિશાદસઃ ।
કરમ્ભેણ સજોષસઃ

યદ્ ગ્રામે યદ્ અરણ્યે યત્ સભાયાં યદ્ ઇન્દ્રિયે ।
યદ્ એનશ્ ચકૃમા વયમ્ ઇદં તદ્ અવ યજામહે સ્વાહા

મો ષૂ ણ ઽ ઇન્દ્રાત્ર પૃત્સુ દેવૈર્ અસ્તિ હિ ષ્મા તે શુષ્મિન્ન્ અવયાઃ ।
મહશ્ ચિદ્ યસ્ય મીઢુષો યવ્યા હવિષ્મતો મરુતો વન્દતે ગીઃ

અક્રન્ કર્મ કર્મકૃતઃ સહ વાચા મયોભુવા ।
દેવેભ્યઃ કર્મ કૃત્વાસ્તં પ્રેત સચાભુવઃ

અવભૃથ નિચુમ્પુણ નિચેરુર્ અસિ નિચુમ્પુણઃ ।
અવ દેવૈર્ દેવકૃતમ્ એનો યાસિષમ્ અવ મર્ત્યૈર્ મર્ત્યકૃતમ્ ।
પુરુરાવ્ણો દેવ રિષસ્ પાહિ ॥
3.49 (સાકમેધઃ ૪૯-૬૧)
પૂર્ણા દર્વિ પરા પત સુપૂર્ણા પુનર્ આ પત ।
વસ્નેવ વિ ક્રીણાવહાઽ ઇષમૂર્જꣳ શતક્રતો

દેહિ મે દદામિ તે નિ મે ધેહિ નિ તે દધે ।
નિહારં ચ હરાસિ મે નિહારં નિહરાણિ તે સ્વાહા

અક્ષન્ન્ અમીમદન્ત હ્ય્ અવ પ્રિયાઽ અધૂષત ।
અસ્તોષત સ્વભાનવો વિપ્રા નિવિષ્ઠયા મતી યોજા ન્વિન્દ્ર તે હરી

સુસંદૃશં ત્વા વયં મઘવન્ વન્દિષીમહિ ।
પ્ર નૂનં પૂર્ણબન્ધુર સ્તુતો યાસિ વશાꣳ2ઽ અનુ યોજા ન્વિન્દ્ર તે હરી

મનો ન્વ્ આહ્વામહે નારાશꣳસેન સ્તોમેન ।
પિતૄણાં ચ મન્મભિઃ

આ ન ઽએતુ મનઃ પુનઃ ક્રત્વે દક્ષાય હવિષે ।
જ્યોક્ ચ સૂર્યં દૃશે

પુનર્ નઃ પિતરો મનો દદાતુ દૈવ્યો જનઃ ।
જીવં વ્રાતꣳ સચેમહિ

વયꣳ સોમ વ્રતે તવ મનસ્ તનૂષુ બિભ્રતઃ ।
પ્રજાવન્તઃ સચેમહિ

એષ તે રુદ્ર ભાગઃ સહ સ્વસ્રામ્બિકયા તં જુષસ્વ સ્વાહા ।
એષ તે રુદ્ર ભાગઽ આખુસ્ તે પશુઃ

અવ રુદ્રમદ્ ઈમહ્ય્ અવ દેવં ત્ર્યમ્બકમ્ ।
યથા નો વસ્યસસ્ કરદ્ યદ્ યથા નઃ શ્રેયસસ્ કરદ્ યદ્ યથા નો વ્યવસાયયાત્

ભેષજમ્ અસિ ભેષજં ગવેઽશ્વાય પુરુષાય ભેષજમ્ ।
સુખં મેષાય મેષ્યૈ

ત્ર્યમ્બકં યજામહે સુગન્ધિં પુષ્ટિવર્ધનમ્ ।
ઉર્વારુકમ્ ઇવ બન્ધનાન્ મૃત્યોર્ મુક્ષીય માઽમૃતાત્ ।
ત્ર્યમ્બકં યજામહે સુગન્ધિં પતિવેદનમ્ ।
ઉર્વારુકમ્ ઇવ બન્ધનાદ્ ઇતો મુક્ષીય મામુતઃ

એતત્ તે રુદ્રાવસં તેન પરો મૂજવતોઽ તીહિ ।
અવતતધન્વા પિનાકાવસઃ કૃત્તિવાસાઽ અહિꣳસન્ નઃ શિવોઽતીહિ ॥
3.62 (વૈશ્વદેવપર્વ ૬૨-૬૩)
ત્ર્યાયુષં જમદગ્નેઃ કશ્યપસ્ય ત્ર્યાયુષમ્ ।
યદ્ દેવેષુ ત્ર્યાયુષં તન્ નો ઽઅસ્તુ ત્ર્યાયુષમ્

શિવો નામાસિ સ્વધિતિસ્ તે પિતા નમસ્ તે ઽઅસ્તુ મા મા હિꣳસીઃ ।
નિ વર્તયામ્ય્ ઉષેઽન્નાદ્યાય પ્રજનનાય રાયસ્ પોષાય સુપ્રજાસ્ત્વાય સુવીર્યાય ॥