શિવ પુરાણ · અધ્યાય 7.21

કૃષ્ણ ઉવાચ
ભગવઞ્છ્રોતુમિચ્છામિ શિવાશ્રમનિષેવિણામ્

શિવશાસ્ત્રોદિતં કર્મ નિત્યનૈમિત્તિકં તથા

ઉપમન્યુરુવાચ
પ્રાતરુત્થાય શયનાદ્ધ્યાત્વા દેવં સહામ્બયા

વિચાર્ય કાર્યં નિર્ગચ્છેદ્ગૃહાદભ્યુદિતે ઽરુણે

અબાધે વિજને દેશે કુર્યાદાવશ્યકં તતઃ

કૃત્વા શૌચં વિધાનેન દંતધાવનમાચરેત્

અલાભે દંતકાષ્ઠાનામષ્ટમ્યાદિદિનેષુ ચ

અપાં દ્વાદશગણ્ડૂષૈઃ કુર્યાદાસ્યવિશોધનમ્

આચમ્ય વિધિવત્પશ્ચાદ્વારુણં સ્નાનમાચરેત્

નદ્યાં વા દેવખાતે વા હ્રદે વાથ ગૃહે ઽપિ વા

સ્નાનદ્રવ્યાણિ તત્તીરે સ્થાપયિત્વા બહિર્મલમ્

વ્યાપોહ્ય મૃદમાલિપ્ય સ્નાત્વા ગોમયમાલિપેત્

સ્નાત્વા પુનઃ પુનર્વસ્ત્રં ત્યક્ત્વાવાથ વિશોધ્ય ચ

સુસ્નાતો નૃપવદ્ભૂયઃ શુદ્ધં વાસો વસીત ચ

મલસ્નાનં સુગંધાદ્યૈઃ સ્નાનં દન્તવિશોધનમ્

ન કુર્યાદ્બ્રહ્મચારી ચ તપસ્વી વિધવા તથા

સોપવીતશ્શિખાં બદ્ધા પ્રવિશ્ય ચ જલાંતરમ્

અવગાહ્ય સમાચાંતો જલે ન્યસ્યેત્ત્રિમંડલમ્

સૌમ્યે મગ્નઃ પુનર્મંત્રં જપેચ્છક્ત્યા શિવં સ્મરેત્

ઉત્થાયાચમ્ય તેનૈવ સ્વાત્માનમભિષેચયેત્

ગોશૃંગેણ સદર્ભેણ પાલાશેન દલેન વા

પાદ્મેન વાથ પાણિભ્યાં પઞ્ચકૃત્વસ્ત્રિરેવ વા

ઉદ્યાનાદૌ ગૃહે ચૈવ વર્ધન્યા કલશેન વા

અવગાહનકાલે ઽદ્ભિર્મંત્રિતૈરભિષેચયેત્

અથ ચેદ્વારુણં કર્તુમશક્તઃ શુદ્ધવાસસા

આર્દ્રેણ શોધયેદ્દેહમાપાદતલમસ્તકમ્

આગ્નેયં વાથ વા માંત્રં કુર્યાત્સ્નાનં શિવેન વા

શિવચિંતાપરં સ્નાનં યુક્તસ્યાત્મીયમુચ્યતે

સ્વસૂત્રોક્તવિધાનેન મંત્રાચમનપૂર્વકમ્

આચરેદ્બ્રહ્મયજ્ઞાંતં કૃત્વા દેવાદિતર્પણમ્

મંડલસ્થં મહાદેવં ધ્યાત્વાભ્યર્ચ્ય યથાવિધિ

દદ્યાદર્ઘ્યં તતસ્તસ્મૈ શિવાયાદિત્યરૂપિણે

અથ વૈતત્સ્વસૂત્રોક્તં કૃત્વા હસ્તૌ વિશોધયેત્

કરન્યાસં તતઃ કૃત્વા સકલીકૃતવિગ્રહઃ

વામહસ્તગતાંભોભિર્ગંધસિદ્ધાર્થકાન્વિતૈઃ

કુશપુંજેન વાભ્યુક્ષ્ય મૂલમંત્રસમન્વિતૈઃ

આપોહિષ્ઠાદિભિર્મન્ત્રૈઃ શેષમાઘ્રાય વૈ જલમ્

વામનાસાપુટેનૈવ દેવં સંભાવયેત્સિતમ્

અર્ઘમાદાય દેહસ્થં સવ્યનાસાપુટેન ચ

કૃષ્ણવર્ણેન બાહ્યસ્થં ભાવયેચ્ચ શિલાગતમ્

તર્પયેદથ દેવેભ્ય ઋષિભિશ્ચ વિશેષતઃ

ભૂતેભ્યશ્ચ પિતૃભ્યશ્ચ દદ્યાદર્ઘ્યં યથાવિધિ

રક્તચંદનતોયેન હસ્તમાત્રેણ મંડલમ્

સુવૃત્તં કલ્પયેદ્ભૂમૌ રક્તચૂર્ણાદ્યલંકૃતમ્

તત્ર સંપૂજયેદ્ભાનું સ્વકીયાવરણૈઃ સહ

સ્વખોલ્કાયેતિ મંત્રેણ સાંગતસ્સુખસિદ્ધયે

પુનશ્ચ મંડલં કૃત્વા તદંગૈઃ પરિપૂજ્ય ચ

તત્ર સ્થાપ્ય હેમપાત્રં માગધપ્રસ્થસંમિતમ્

પૂરયેદ્ગંધતોયેન રક્તચંદનયોગિના

રક્તપુષ્પૈસ્તિલૈશ્ચૈવ કુશાક્ષતસમન્વિતૈઃ

દૂર્વાપામાર્ગગવ્યૈશ્ચ કેવલેન જલેન વા

જાનુભ્યાં ધરણીં ગત્વા નત્વા દેવં ચ મંડલે

કૃત્વા શિરસિ તત્પાત્રં દદ્યાદર્ઘ્યં શિવાય તત્

અથવાંજલિના તોયં સદર્ભં મૂલવિદ્યયા

ઉત્ક્ષિપેદમ્બરસ્થાય શિવાયાદિત્યમૂર્તયે

કૃત્વા પુનઃ કરન્યાસં કરશોધનપૂર્વકમ્

બુદ્ધ્વેશાનાદિસદ્યાંતં પઞ્ચબ્રહ્મમયં શિવમ્

ગૃહીત્વા ભસિતં મન્ત્રૈર્વિમૃજ્યાઙ્ગાનિ સંસ્પૃશેત્

યા દિનાંતૈશ્શિરોવક્ત્રહૃદ્ગુહ્યચરણાન્ક્રમાત્

તતો મૂલેન સર્વાંગમાલભ્ય વસનાન્તરમ્

પરિધાય દ્વિરાચમ્ય પ્રોક્ષ્યૈકાદશમન્ત્રિતૈઃ

જલૈરાચ્છાદ્ય વાસો ઽયદ્દ્વિરાચમ્ય શિવં સ્મરેત્

પુનર્ન્યસ્તકરો મન્ત્રી ત્રિપુંડ્રં ભસ્મના લિખેત્

અવક્રમાય તં વ્યક્તં લલાટે ગન્ધવારિણા

વૃત્તં વા ચતુરસ્રં વા બિન્દુમર્ધેન્દુમેવ વા

લલાટે યાદૃશં પુણ્ડ્રં લિખિતં ભસ્મના પુનઃ

તાદૃશં ભુજયોર્મૂર્ધ્નિ સ્તનયોરંતરે લિખેત્

સર્વાંગોદ્ધૂલનં ચૈવ ન સમાનં ત્રિપુણ્ડ્રકૈઃ

તસ્માત્ત્રિપુણ્ડ્રમેવૈકં લિખેદુદ્ધૂલનં વિના

રુદ્રાક્ષાન્ધારયેદ્મૂર્ધ્નિ કંઠે શ્રોતે કરે તથા

સુવર્ણવર્ણમચ્છિન્નં શુભં નાન્યૈર્ધૃતં શુભમ્

વિપ્રાદીનાં ક્રમાચ્છ્રેષ્ઠં પીતં રક્તમથાસિતમ્

તદલાભે યથાલાભં ધારણીયમદૂષિતમ્

તત્રાપિ નોત્તરં નીચૈર્ધાર્યં નીચમથોત્તરૈઃ

નાશુચિર્ધારયેદક્ષં સદા કાલેષુ ધારયેત્

ઇત્થં ત્રિસંધ્યમથવા દ્વિસંધ્યં સકૃદેવ વા

કૃત્વા સ્નાનાદિકં શક્ત્યા પૂજયેત્પરમેશ્વરમ્

પ્રજાસ્થાનં સમાસાદ્ય બદ્ધ્વા રુચિરમાસનમ્

ધ્યાયેદ્દેવં ચ દેવીં ચ પ્રાઙ્મુખો વાપ્યુદઙ્મુખઃ

શ્વેતાદીન્નકુલીશાંતાંસ્તચ્છિષ્યાન્પ્રણમેદ્ગુરુમ્

પુનર્દેવં શિવં નત્વા તતો નામાષ્ટકં જપેત્

શિવો મહેશ્વરશ્ચૈવ રુદ્રો વિષ્ણુઃ પિતામહઃ

સંસારવૈદ્યસ્સર્વજ્ઞઃ પરમાત્મેતિ ચાષ્ટકમ્

અથવા શિવમેવૈકં જપિત્વૈકાદશાધિકમ્

જિહ્વાગ્રે તેજસો રાશિં ધ્યાત્વાવ્યાધ્યાદિશાંતયે

પ્રક્ષાલ્ય ચરણૌ કૃત્વા કરૌ ચંદનચર્ચિતૌ

પ્રકુર્વીત કરન્યાસં કરશોધનપૂર્વકમ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે સપ્તમ્યાં વાયવીયસંહિતાયામુત્તરખણ્ડે નિત્યનૈમિત્તિકકર્મવર્ણનં નામૈકવિંશો ઽધ્યાયઃ