શિવ પુરાણ · અધ્યાય 6.7

ઈશ્વર ઉવાચ ॥
સ્વવામે ચતુરસ્રં તુ મણ્ડલં પરિકલ્પયેત્॥
ઓમિત્યભ્યર્ચ્ય તસ્મિંસ્તુ શંખમસ્ત્રોપશોભિતમ્

સ્થાપ્ય સાધારકં તં તુ પ્રણવેનાર્ચયેત્તતઃ ॥
આપૂર્ય્ય શુદ્ધતોયેન ચન્દનાદિસુગંધિના

અભ્યર્ચ્ય ગન્ધપુષ્પાદ્યૈઃ પ્રણવેન ચ સપ્તધા ।
અભિમંત્ર્ય તતસ્તસ્મિન્ધેનુમુદ્રાં પ્રદર્શયેત્

શંખમુદ્રાં ચ પુરતશ્ચતુરસ્રં પ્રકલ્પયેત્ ॥
તદન્તરેર્દ્ધચન્દ્રં ચ ત્રિકોણં ચ તદન્તરે

ષટ્કોણં વૃત્તમેવેદં મણ્ડલં પરિકલ્પયેત્ ॥
અભ્યર્ચ્ય ગંધપુષ્પાદ્યૈઃ પ્રણવેનાથ મધ્યતઃ

સાધારમર્ઘ્યપાત્રં ચ સ્થાપ્ય ગંધાદિનાર્ચયેત્ ॥
આપૂર્ય્ય શુદ્ધતોયેન તસ્મિન્પાત્રે વિનિઃક્ષિપેત્

કુશાગ્રાણ્યક્ષતાશ્ચૈવ યવવ્રીહિતિલાનપિ ॥
આજ્યસિદ્ધાર્થ પુષ્પાણિ ભસિતં ચ વરાનને

સદ્યોજાતાદિભિર્મંત્રૈઃ ષડંગૈઃ પ્રણવેન ચ ॥
અભ્યર્ચ્ય ગંધપુષ્પાદ્યૈરભિમંત્ર્ય ચ વર્મણા

અવગુંણ્ઠ્યાસ્ત્રમંત્રેણ સંરક્ષાર્થં પ્રદર્શયેત્ ॥
ધેનુમુદ્રાં ચ તેનૈવ પ્રોક્ષયેદસ્ત્રમંત્રતઃ

સ્વાત્માનં ગંધપુષ્પાદિપૂજોપકરણાન્યપિ ॥
પદ્મસ્યેશાનદિક્પદ્મં પ્રણવોચ્ચારપૂર્વકમ્

ગુર્વાસનાય નમ ઇત્યાસનં પરિકલ્પયેત્ ॥
ગુરોર્મૂર્તિં ચ તત્રૈવ કલ્પ યેદુપદેશતઃ

પ્રણવં ગું ગુરુભ્યોન્તે નમઃ પ્રોચ્યાપિ દેશિકમ્ ॥
સમાવાહ્ય તતો ધ્યાયેદ્દક્ષિણાભિમુખં સ્થિતમ્

સુપ્રસન્નમુખં સૌમ્યં શુદ્ધસ્ફટિકનિર્મલમ્ ॥
વરદાભયહસ્તં ચ દ્વિનેત્રં શિવવિગ્રહમ્

એવં ધ્યાત્વા યજેદ્ગન્ધપુષ્પાદિભિરનુક્રમાત્ ॥
પદ્મસ્ય નૈરૃતે પદ્મે ગણપત્યાસનોપરિ

મૂર્તિમ્પ્રકલ્પ્ય તત્રૈવ ગણાનાં ત્વેતિ મંત્રતઃ ॥
સમાવાહ્ય તતો દેવં ધ્યાયેદેકા ગ્રમાનસઃ

રક્તવર્ણં મહાકાયં સર્વાભરણભૂષિતમ્ ॥
પાશાંકુશેષ્ટદશનાન્દધાનઙ્કરપઙ્કજૈઃ

ગજાનનમ્પ્રભું સર્વવિઘ્નૌઘઘ્નમુપાસિતુઃ ॥
એવન્ધ્યાત્વા યજેદ્ગન્ધપુષ્પાદ્યૈરુપચારકૈઃ

કદલીનારિકેલામ્રફલલડ્ડુકપૂર્વકમ્ ॥
નૈવેદ્યં ચ સમર્પ્યાથ નમસ્કુર્યાદ્ગજાનનમ્

પદ્મસ્ય વાયુદિક્પદ્મે સંકલ્પ્ય સ્કાન્દમાસનમ્ ॥
સ્કન્દમૂર્તિમ્પ્રકલ્પ્યાથ સ્કન્દમાવાહયેદ્બુધઃ

ઉચ્ચાર્ય્ય સ્કન્દગાયત્રીં ધ્યાયેદથ કુમારકમ્॥
ઉદ્યદાદિત્યસંકાશં મયૂરવરવાહનમ્

ચતુર્ભુજમુદારાઙ્ગં મુકુટાદિવિભૂષિતમ્॥
વરદાભયહસ્તં ચ શક્તિકુક્કુટધારિણમ્

એવન્ધ્યાત્વાઽથ ગંધાદ્યૈરુપચારૈરનુક્રમાત્॥
સંપૂજ્ય પૂર્વદ્વારસ્ય દક્ષશાખામુપાશ્રિતમ્

અન્તઃપુરાધિપં સાક્ષાન્નન્દિનં સમ્યગર્ચયેત્ ॥
ચામીકરાચલપ્રખ્યં સર્વાભરણભૂષિતમ્

બાલેન્દુમુકુટં સૌમ્યં ત્રિનેત્રં ચ ચતુર્ભુજમ્ ॥
દીપ્તશૂલમૃગીટંકહેમવેત્રધરં વિભુમ્

ચન્દ્રબિમ્બાભવદનં હરિવક્ત્રમથાપિ વા ॥
ઉત્તરસ્યાન્તથા તસ્ય ભાર્યાં ચ મરુતાં સુતામ્

સુયશાં સુવ્રતામમ્બાપાદમણ્ડનતત્પરામ્ ॥
સંપૂજ્ય વિધિવદ્ગન્ધપુષ્પાદ્યૈરુપચારકૈઃ

તતસ્સંપ્રોક્ષયેત્પદ્મં સાસ્ત્રશં ખોદબિન્દુભિઃ ॥
કલ્પયેદાસનં પશ્ચાદાધારાદિ યથાક્રમાત્

આધારશક્તિં કલ્યાણીં શ્યામાં ધ્યાયેદધો ભુવિ ॥
તસ્યાઃ પુરસ્તાદુત્કંઠમનન્તં કુંડલાકૃતિમ્

ધવલં પંચફણિનં લેલિહાનમિવામ્બરમ્ ॥
તસ્યોપર્યાસનં ભદ્રં કંઠીરવચતુષ્પદમ્

ધર્મો જ્ઞાનં ચ વૈરાગ્યમૈશ્વર્યં ચ પદાનિ વૈ ॥
આગ્નેયાદિશ્વેતપીતરક્તશ્યામાનિ વર્ણતઃ

અધર્માદીનિ પૂર્વાદીન્યુત્તરાં તાન્યનુક્રમાત્ ॥
રાજાવર્તમણિપ્રખ્યાન્યસ્ય ગાત્રાણિ ભાવયેત્

અધોર્દ્ધ્વચ્છદનં પશ્ચાત્કંદં નાલં ચ કણ્ટકાન્ ॥
દલાદિકં કર્ણિકાઞ્ચ વિભાવ્ય ક્રમશોઽર્ચયેત્

દલેષુ સિદ્ધયશ્ચાષ્ટૌ કેસરેષુ ચ શક્તિકાઃ ॥
રુદ્રા વામાદયસ્ત્વષ્ટૌ પૂર્વાદિપરિતઃ ક્રમાત્

કર્ણિકાયાં ચ વૈરાગ્યં બીજેષુ નવ શક્તયઃ ॥
વામાદ્યા એવ પૂર્વાદિ તદન્તશ્ચ મનોન્મની

કન્દે શિવાત્મકો ધર્મો નાલે જ્ઞાનં શિવાશ્રયમ્ ॥
કર્ણિકોપરિ વાહ્નેયં મંડલં સૌરમૈન્દવમ્

આત્મવિદ્યા શિવાખ્યં ચ તત્ત્વત્રયમતઃ પરમ્ ॥
સર્વાસનોપરિ સુખં વિચિત્રકુસુમોજ્જ્વલમ્

પરવ્યોમાવકાશાખ્યં વિદ્યયાતીવ ભાસ્વરમ્ ॥
પરિકલ્પ્યાસનં મૂર્ત્તેઃ પુષ્પવિન્યાસ પૂર્વકમ્

આધારશક્તિમારભ્ય શુદ્ધવિદ્યાસનાવધિ ॥
ૐકારાદિચતુર્થ્યંતં નામમન્ત્રં નમોન્તકમ્

ઉચ્ચાર્ય પૂજયેદ્વિદ્વાન્સર્વત્રૈવં વિધિક્રમઃ ॥
અઙ્ગવક્ત્રકલાભેદાત્પંચબ્રહ્માણિ પૂર્વવત્

વિન્યસેત્ક્રમશો મૂર્ત્તૌ તત્તન્મુદ્રાવિચક્ષણઃ ॥
આવાહયેત્તતો દેવં પુષ્પાઞ્જલિપુટસ્થિતઃ

સદ્યોજાતમ્પ્રપદ્યામીત્યારભ્યોમન્તમુચ્ચરન્ ॥
આધારોત્થિતનાદં તુ દ્વાદશગ્રન્ધિભેદતઃ

બ્રહ્મરન્ધાંતમુચ્ચાર્ય ધ્યાયેદોંકારગોચરમ્ ॥
શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં દેવં નિષ્કલમક્ષરમ્

કારણં સર્વલોકાનાં સર્વલોકમયં પરમ્ ॥
અન્તર્બહિઃ સ્થિતં વ્યાપ્ય હ્યણોરલ્પં મહત્તમમ્

ભક્તાનામપ્રયત્નેન દૃશ્યમીશ્વરમવ્યયમ્ ॥
બ્રહ્મેન્દ્રવિષ્ણુરુદ્રાદ્યૈરપિ દેવૈરગોચરમ્

વેદસારઞ્ચ વિદ્વદ્ભિરગોચરમિતિ શ્રુતમ્ ॥
આવિર્મધ્યાન્તરહિતં ભેષજં ભવરોગિણામ્

સમાહિતેન મનસા ધ્યાત્વૈવં પરમેશ્વરમ્ ॥
આવાહનં સ્થાપનં ચ સન્નિરોધં નિરીક્ષણમ્

નમસ્કારં ચ કુર્વીત બધ્વા મુદ્રાઃ પૃથક્પૃથક્॥
ધ્યાયેત્સદાશિવં સાક્ષાદ્દેવં સકલનિષ્કલમ્

શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં પ્રસન્નં શીતલદ્યુતિમ્॥
વિદ્યુદ્વલયસંકાશં જટામુકુટભૂષિતમ્

।
શાર્દૂલચર્મવસનં કિંચિત્સ્મિતમુખામ્બુજમ્॥
રક્તપદ્મદલપ્રખ્યપાણિપાદતલાધરમ્

સર્વલક્ષણસમ્પન્નં સર્વાભરણભૂષિતમ્॥
દિવ્યા યુધકરૈર્યુક્તં દિવ્યગન્ધાનુલેપનમ્

પઞ્ચવક્ત્રન્દશભુજઞ્ચન્દ્રખણ્ડશિખામણિમ્ ॥
અસ્ય પૂર્વમુખં સૌમ્યં બાલાર્કસદૃશપ્રભમ્

॥
ત્રિલોચનારવિન્દાઢ્યં બાલેન્દુકૃતશેખરમ્॥
દક્ષિણં નીલજીમૂતસમાનરુચિરપ્રભમ્

ભ્રુકુટીકુટિલં ઘોરં રક્તવૃત્તત્રિલોચનમ્॥
દંષ્ટ્રા કરાલં દુષ્પ્રેક્ષ્યં સ્ફુરિતાધરપલ્લવમ્

ઉત્તરં વિદ્રુમપ્રખ્યં નીલાલકવિભૂષિતમ્॥
સદ્વિલાસન્ત્રિનયનં ચન્દ્રાર્દ્ધકૃતશેખરમ્

।
પશ્ચિમમ્પૂર્ણચન્દ્રાભં લોચનત્રિતયોજ્જ્વલમ્॥
ચન્દ્રલેખાધરં સૌમ્યં મન્દસ્મિતમનોહરમ્

પઞ્ચમં સ્ફટિકપ્રખ્યમિન્દુરેખાસમુજ્જ્વલમ્॥
અતીવસૌમ્યમુત્ફુલ્લલોચનત્રિતયોજ્જ્વલમ્

દક્ષિણે શૂલપરશુવજ્રખડ્ગાનલોજ્જ્વલમ્

પૂર્વ્વે પિનાકનારાચઘણ્ટા પાશાંકુશોજ્જ્વલમ્॥
નિવૃત્ત્યાજાનુપર્ય્યંતમાનાભિ ચ પ્રતિષ્ઠયા

આકણ્ઠં વિદ્યયા તદ્વદાલલાટં તુ શાન્તયા॥
તદૂર્ધ્વં શાન્ત્યતીતાખ્યકલયા પરયા તથા

પઞ્ચાધ્વવ્યાપિનં તસ્માત્કલાપઞ્ચકવિગ્રહમ્ ॥
ઈશાનમુકુટં દેવમ્પુરુષાખ્યમ્પુરાતનમ્

અઘોરહૃદયં તદ્વદ્વામગુહ્યં મહેશ્વરમ્ ॥
સદ્યોજાતં ચ તન્મૂર્તિમષ્ટત્રિંશત્કલામયમ્

માતૃકામયમીશાનમ્પઞ્ચબ્રહ્મમયન્તથા॥
ૐકારાખ્યમયં ચૈવ હંસન્યાસમયન્તથા

પઞ્ચાક્ષરમયન્દેવં ષડક્ષરમયન્તથા ॥
અઙ્ગષટ્કમયઞ્ચૈવ જાતિષટ્કસમન્વિતમ્

એવન્ધ્યાત્વાથ મદ્વામભાગે ત્વાં ચ મનોન્મનીમ્॥
ગૌરી મિમાય મન્ત્રેણ પ્રણવાદ્યેન ભક્તિતઃ

આવાહ્ય પૂર્વવત્કુર્યાન્નમસ્કારાંતમી શ્વરિ ॥
ધ્યાયેત્તતસ્ત્વાં દેવેશિ સમાહિતમના મુનિઃ

પ્રફુલ્લોત્પલપત્રાભાં વિસ્તીર્ણાયતલોચનામ્ ॥
પૂર્ણચન્દ્રાભવદનાન્નીલ કુંચિતમૂર્દ્ધજામ્

નીલોત્પલદલપ્રખ્યાઞ્ચન્દ્રાર્ધકૃતશેખરામ્ ॥
અતિવૃત્તઘનોત્તુંગસ્નિગ્ધપીનપયોધરામ્

તનુમધ્યામ્પૃથુશ્રોણીમ્પીતસૂક્ષ્મતરામ્બરામ્ ॥
સર્વાભરણસમ્પન્નાં લલાટતિલકોજ્જ્વલામ્

વિચિત્રપુષ્પસંકીર્ણકેશપાશોપશોભિતામ્॥
સર્વતોઽનુગુણાકારાં કિંચિલ્લજ્જાનતાનનામ્

હેમારવિન્દં વિલસદ્દધાનાં દક્ષિણે કરે ॥
ચણ્ડવચ્ચામરં હસ્તં ન્યસ્યાસીનાં સુખાસને

એવમ્માન્ત્વાં ચ દેવેશિ ધ્યાત્વા નિયતમાનસઃ ॥
સ્નાપયેચ્છંખતોયેન પ્રણવપ્રોક્ષણક્રમાત્

ભવે ભવે નાતિભવ ઇતિ પાદ્યમ્પ્રકલ્પયેત્ ॥
વામાય નમ ઇત્યુક્ત્વા દદ્યાદાચમનીયકમ્

જ્યેષ્ઠાય નમ ઇત્યુક્ત્વા શુભ્રવસ્ત્રમ્પ્રકલ્પયેત્॥
શ્રેષ્ઠાય નમ ઇત્યુક્ત્વા દદ્યાદ્યજ્ઞોપવીતકમ્

રુદ્રાય નમ ઇત્યુક્ત્વા પુનરાચમનીયકમ્ ॥
કાલાય નમ ઇત્યુક્ત્વા ગન્ધન્દદ્યાત્સુસંસ્કૃતમ્

કલાવિકરણાય નમોઽક્ષતં ચ પરિકલ્પયેત્ ॥
બલવિકરણાય નમ ઇતિ પુષ્પાણિ દાપયેત્

બલાય નમ ઇત્યુક્ત્વા ધૂપન્દદ્યાત્પ્ર યત્નતઃ ॥
બલપ્રમથનાયેતિ સુદીપં ચૈવ દાપયેત્

બ્રહ્મભિશ્ચ ષડંગૈશ્ચ તતો માતૃકયા સહ ॥
પ્રણવેન શિવેનૈવ શક્તિયુક્તેન ચ ક્રમાત્

મુદ્રાઃ પ્રદર્શયેન્મહ્યન્તુભ્યઞ્ચ વરવર્ણિનિ ॥
મયિ પ્રકલ્પયેત્પૂર્વમુપચારાંસ્તતસ્ત્વયિ

યદા ત્વયિ પ્રકુર્વીત સ્ત્રીલિંગં યોજયેત્તદા ॥
ઇયાનેવ હિ ભેદોઽસ્તિ નાન્યઃ પાર્વતિ કશ્ચન

એવન્ધ્યાનમ્પૂજનં ચ કૃત્વા સમ્યગ્વિધાનતઃ ॥
મમાવરણપૂજાં ચ પ્રારભેત વિચક્ષણઃ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે ષષ્ઠ્યાં કૈલાશસંહિતાયાં શિવધ્યાનપૂજનવર્ણનં નામ સપ્તમોઽધ્યાયઃ