શિવ પુરાણ · અધ્યાય 6.2

વ્યાસ ઉવાચ ॥
સાધુ પૃષ્ટમિદં વિપ્રા ભવદ્ભિર્ભાગ્યવત્તમૈઃ ॥
દુર્લભં હિ શિવજ્ઞાનં પ્રણવાર્થપ્રકાશકમ્

યેષાં પ્રસન્નો ભગવાન્સાક્ષાચ્છૂલવરાયુધઃ ॥
તેષામેવ શિવજ્ઞાનં પ્રણવાર્થપ્રકાશકમ

જાયતે ન હિ સન્દેહો નેતરેષામિતિ શ્રુતિઃ ॥।
શિવભક્તિવિહીનાનામિતિ તત્ત્વાર્થનિશ્ચયઃ

દીર્ઘસત્રેણ યુષ્માભિર્ભગવાનમ્બિકાપતિઃ ॥
ઉપાસિત ઇતીદં મે દૃષ્ટમદ્ય વિનિશ્ચિતમ્

તસ્માદ્વક્ષ્યામિ યુષ્માકમિતિહાસમ્પુરાતનમ્ ॥
ઉમામહેશસમ્વાદરૂપમદ્ભુતમાસ્તિકાઃ

પુરાખિલજગન્માતા સતી દાક્ષાયણી તનુમ્ ॥
શિવનિન્દાપ્રસઙ્ગેન ત્યક્ત્વા ચ જનકાધ્વરે

તતઃ પ્રભાવાત્સા દેવી સુતાઽભૂદ્ધિમવદ્ગિરેઃ ॥
શિવાર્થમતપત્સા વૈ નારદસ્યોપદેશતઃ

તસ્મિન્ભૂધરવર્ય્યે તુ સ્વયંવરવિધાનતઃ॥
દેવેશે ચ કૃતોદ્વાહે પાર્વતી સુખમાપ સા

તથૈકસ્મિન્મહાદેવી સમયે પતિના સહ ॥
સૂપવિષ્ટા મહાશૈલે ગૌરી દેવમભાષત

મહાદેવ્યુવાચ ॥
ભગવન્પરમેશાન પઞ્ચકૃત્યવિધાયક ॥
સર્વજ્ઞ ભક્તિસુલભ પરમામૃતવિગ્રહ

દાક્ષાયણીન્તનું ત્યક્ત્વા તવ નિન્દાપ્રસંગતઃ ॥
આસમદ્ય મહેશાન પુત્રી હિમવતો ગિરેઃ॥।
કૃપયા પરમેશાન મંત્રદીક્ષાવિધાનતઃ ॥
માં વિશુદ્ધાત્મતત્ત્વસ્થાં કુરુ નિત્યં મહેશ્વર

ઇતિ સમ્પ્રાર્થિતો દેવ્યા દેવઃ શીતાંશુ ભૂષણઃ ॥
પ્રત્યુવાચ તતો દેવીં પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના

મહાદેવ ઉવાચ ॥
ધન્યા ત્વં દેવદેવશિ યદિ જાતેદૃશી મતિઃ ॥
કૈલાસ શિખરં ગત્વા કરિષ્યે ત્વાં ચ તાદૃશીમ્

તતો હિમવતો ગત્વા કૈલાસમ્ભૂધરેશ્વરમ્॥
જગૌ દીક્ષાવિધાનેન પ્રણવાદીન્મનૂન્ ક્રમાત્

ઉક્ત્વા મંત્રાંશ્ચ તાન્દેવીં કૃત્વા શુદ્ધાત્મનિ સ્થિતામ્ ॥
સાર્દ્ધં દેવ્યા મહાદેવો દેવોદ્યાનં ગતોઽભવત્

તતઃ સુમાલિનીમુખ્યૈર્દૈવ્યાઃ પ્રિયસખીજનૈઃ॥
સમાહૃતૈઃ પ્રફુલ્લૈસ્તૈઃ પુષ્પૈઃ કલ્પતરૂદ્ભવૈઃ

અલંકૃત્ય મહાદેવીં સ્વાંકમારોપ્ય શંકરઃ॥
પ્રહૃષ્ટવદનસ્તસ્થૌ વિલોક્ય ચ તદાનનમ્

તતઃ પ્રિયકથા જાતાઃ પાર્વતીપરમેશયોઃ ॥
હિતાય સર્વલોકાનાં સાક્ષાચ્છ્રુત્યર્થં સમ્મિતા

તદા સર્વજગન્માતા ભર્તુરંકં સમાશ્રિતા ॥
વિલોક્ય વદનં ભર્તુરિદમાહઃ તપોધનાઃ

॥ શ્રીદેવ્યુવાચ ॥
ઉપદિષ્ટાસ્ત્વયા દેવ મંત્રાસ્સપ્રણવા મતાઃ ॥
તત્રાદૌ શ્રોતુમિચ્છામિ પ્રણવાર્થં વિનિશ્ચિતમ્

કથમ્પ્રણવ ઉત્પન્નઃ કથં પ્રણવ ઉચ્યતે ॥
માત્રાઃ કતિ સમાખ્યાતાઃ કથં વેદાદિરુચ્યતે

દેવતાઃ કતિ ચ પ્રોક્તાઃ કથં વેદાદિભાવના॥
ક્રિયાઃ કતિવિધાઃ પ્રોક્તા વ્યાપ્યવ્યાપકતા કથમ્

બ્રહ્માણિ પંચ મંત્રેઽસ્મિન્કથં તિષ્ઠંત્યનુક્રમાત્॥
કલાઃ કતિ સમાખ્યાતાઃ પ્રપંચાત્મકતા કથમ્ ।

વાચ્યવાચકસમ્બન્ધસ્થાનાનિ ચ કથં શિવ ॥
કોઽત્રાધિકારી વિજ્ઞેયો વિષયઃ ક ઉદાહૃતઃ

સમ્બન્ધઃ કોત્ર વિજ્ઞેયઃ કિંપ્રયોજનમુચ્યતે ॥
ઉપાસકસ્તુ કિંરૂપઃ કિં વા સ્થાનમુપાસનમ્

ઉપાસ્યં વસ્તુ કિંરૂપં કિં વા ફલમુપાસિતુઃ ॥
અનુષ્ઠાન વિધિઃ કોવા પૂજાસ્થાનં ચ કિં પ્રભો

પૂજાયાં મણ્ડલં કિં વા કિં વા ઋષ્યાદિકં હર ॥
ન્યાસજાતવિધિઃ કો વા કો વા પૂજાવિધિક્રમઃ

એતત્સર્વં મહેશાન સમાચક્ષ્વ વિશેષતઃ ॥
શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વેન યદ્યસ્તિ મયિ તે કૃપા

ઇતિ દેવ્યા સમાપૃષ્ટો ભગવાનિન્દુભૂષણઃ ॥
સમ્પ્રશસ્ય મહેશાનીં વક્તું સમુપચક્રમે

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે ષષ્ઠ્યાં કૈલાસ સંહિતાયાં દેવીદેવસંવાદે દેવીકૃતપ્રશ્નવર્ણનં નામ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ